Sà lan điện đầu tiên đi vào hoạt động: Logistics xanh dần thành hiện thực

CMA CGM Electra, sà lan chạy bằng điện không phát thải trực tiếp đầu tiên tại Việt Nam, vừa được hãng tàu biển CMA CGM (Pháp) phối hợp cùng Công ty CP Gemadept và chủ hàng Nike đưa vào vận tải container, hôm 29/10. Sà lan này kết nối điểm tập kết hàng hóa của Nike tại TP Hồ Chí Minh (khu vực Bình Dương cũ) với cảng Gemalink, lộ trình khứ hồi 180 km. 

Với công suất thiết kế hơn 50.000 TEU/năm, phương tiện này mang đến một giải pháp phát thải carbon thấp hơn đáng kể so với vận tải đường bộ cho hoạt động vận chuyển hàng hóa nội địa, cho thấy tiềm năng của đường thủy nội địa trong việc mang lại những phương án vận chuyển hàng hóa bền vững hơn, đồng thời nâng cao hiệu quả môi trường của chuỗi cung ứng.

Dự án được đầu tư đồng bộ cả phương tiện, hạ tầng sạc và nguồn năng lượng, thay vì chỉ thay động cơ cho sà lan, sạc đầy trong khoảng 4 giờ. Trạm sạc chuyên dụng được đặt tại cảng Gemalink, lấy điện tái tạo có chứng nhận từ trang trại điện mặt trời do cảng phát triển, qua đó khép kín vòng tuần hoàn từ sản xuất điện sạch đến vận tải ít phát thải.

Theo CMA CGM, sà lan không phát thải trực tiếp khí nhà kính khi vận hành và dự kiến giúp tránh khoảng 778 tấn CO2 mỗi năm.

Bà Christine Cabau, Phó Chủ tịch điều hành phụ trách Tài sản và Vận hành của CMA CGM, cho rằng khử carbon chuỗi cung ứng toàn cầu đòi hỏi phải đi từ tham vọng đến những giải pháp cụ thể, có thể nhân rộng. Theo bà, mô hình này cho thấy vận tải nội địa ít phát thải "đã nằm trong tầm tay". Tập đoàn trong top 3 hãng tàu biển lớn nhất tại Việt Nam muốn đưa sà lan điện sang các thị trường, chuỗi cung ứng khác. Hiện CMA CGM khai thác 29 tuyến dịch vụ chính hằng tuần, ghé 7 cảng tại Việt Nam. Trên toàn cầu, hãng vận hành hơn 700 tàu, phục vụ hơn 420 cảng và đặt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Đại diện chủ hàng, Cimarron Nix, Giám đốc Phát triển bền vững của Nike, cho biết giảm phát thải trên một chuỗi cung ứng toàn cầu không thể là việc của riêng một doanh nghiệp, mà cần ý tưởng mới, quan hệ đối tác chặt chẽ và sẵn sàng thay đổi cách vận hành.

Xanh hóa có thể kéo chi phí logistics về 12-15% GDP

Sà lan điện ra mắt được xem là bước hiện thực hóa logistics xanh sau nhiều cam kết của các doanh nghiệp trong ngành và trong bối cảnh xanh hóa ngành vận tải trở thành yêu cầu bắt buộc.

Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 (AEF) diễn rà từ 26-29/10, bà Ishita Dhamani, đối tác cấp cao của EY Singapore, trong một phiên thảo luận, chỉ ra chi phí logistics của Việt Nam hiện chiếm 16-18% GDP. Mức này cao so với thế giới, làm giảm lợi thế cạnh tranh của nhà máy và sức hút đầu tư. Theo bà, xanh hóa chuỗi cung ứng có thể đưa tỷ lệ này về 12-15% GDP.

Các chuyên gia phân tích nền tảng để Việt Nam xanh hóa logistics đã có, đó là hệ thống cụm cảng Cái Mép - Thị Vải đạt công suất 6,3 triệu TEU, còn cảng Cần Giờ dự kiến đạt 16,9 triệu TEU vào năm 2047. Theo Bộ Xây dựng, Cái Mép - Thị Vải hiện có 48 tuyến container quốc tế mỗi tuần, trong đó hơn 20 tuyến tàu mẹ đi thẳng châu Âu và hai bờ nước Mỹ. Riêng tháng 1/2026, sản lượng container tuyến chính qua Cái Mép đạt 711.429 TEU, tăng 9% so với cùng kỳ.

Chuyên gia EY cho rằng logistics xanh không chỉ là dùng xe tải điện hay tiết kiệm năng lượng ở cảng. Đó là tổng hòa của hành lang vận tải đa phương thức gồm đường sắt, đường thủy nội địa, đường bộ, kho bãi thông minh và logistics tuần hoàn. Tuyến sà lan điện Bình Dương cũ - Cái Mép được xem là một lát cắt cụ thể của hành lang thủy nội địa như vậy.

Cũng tại AEF, Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Hoàng Nguyên Dinh phát biểu nhận định xanh hóa và minh bạch hóa không còn đơn thuần là chi phí tuân thủ, mà đã trở thành điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận thị trường và nguồn vốn. Các chuyên gia tại diễn đàn cũng cho rằng một nhà máy năng suất cao nhưng hệ thống logistics không chứng minh được dấu vết carbon vẫn có thể gặp khó khi vào thị trường.

Muốn nhân rộng, phải gỡ nút thắt dữ liệu và hạ tầng thủy

Một tuyến sà lan điện mới là điểm khởi đầu. Để logistics xanh thành chuẩn chung, các ý kiến tại Diễn đàn Kinh tế mùa Thu chỉ ra ba điểm nghẽn.

Thứ nhất là dữ liệu. Ông Cao Hồng Phong, Phó Tổng giám đốc Cảng quốc tế Gemalink, cho rằng dữ liệu từng đơn hàng phải được chia sẻ giữa các bên. Ông lấy ví dụ một nhà xuất khẩu đồ gỗ có 10 container đi Mỹ cần biết nơi nhận container rỗng, thời điểm hàng sẵn sàng lên sà lan và giờ tàu rời cảng; thời gian chờ càng ngắn, khí thải càng giảm. Tuy nhiên, ông Trương Tấn Lộc, Chủ tịch HĐTV Cảng quốc tế Tân Cảng - Cái Mép (TCIT), thừa nhận mỗi bên trong chuỗi đang dùng một nền tảng phần mềm riêng, khiến dữ liệu chưa liên thông.

Thứ hai là tiêu chuẩn. Việt Nam chưa có bộ tiêu chí thống nhất để xác định thế nào là cảng xanh, kho hàng xanh hay logistics xanh. Theo các chuyên gia, tiêu chí cần đo được lượng phát thải CO2, hiệu quả sử dụng năng lượng, hiệu suất vận hành và mức độ lãng phí.

Thứ ba là hạ tầng. Với TP Hồ Chí Minh và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, cần đẩy mạnh kết nối các trung tâm sản xuất, kho bãi và mạng lưới vận tải thủy với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải; đồng thời tháo gỡ điểm nghẽn về luồng tuyến, bến bãi, điểm gom hàng và hạ tầng sau cảng.

Từ đó, TS Bùi Bá Nghiêm, chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), đề xuất thí điểm hành lang logistics xanh gắn với điều phối số, nối khu sản xuất với cảng Cái Mép - Thị Vải và chuỗi lạnh nông sản Đồng bằng sông Cửu Long. Kết quả thí điểm cần được đo bằng phát thải, năng lượng tiêu hao, chi phí trên mỗi đơn vị hàng, tỷ lệ giao đúng hẹn và tổn thất hàng hóa. Bộ Công Thương cũng kiến nghị đẩy mạnh cơ chế một cửa quốc gia, chứng từ điện tử và chuẩn hóa liên thông dữ liệu logistics quốc gia.

"Tương lai của logistics bền vững phụ thuộc vào sự kết nối chặt chẽ hơn nữa giữa hệ thống cảng, mạng lưới đường thủy nội địa và năng lượng sạch. Việc ra mắt sà lan chạy hoàn toàn bằng điện của ba bên đánh dấu một cột mốc trong việc hiện thực hóa tầm nhìn này", ông Đỗ Công Khanh, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Gemadept kiêm Chủ tịch Cảng nước sâu Gemalink, nói.