Sàn thương mại điện tử tăng phí: Người bán "đi không được, ở chẳng xong"

Các nền tảng TMĐT sau thời gian chi tiền để dành thị phần thì nay bắt đầu siết lại để thu lợi nhuận, tăng phí nền tảng và điều chỉnh mức chiết khấu.

Khi "miếng bánh" lợi nhuận bị thu hẹp

Nhiều hàng quán bán hàng online không còn cảnh “hái ra tiền” như trước nữa, nhiều nhà bán đã phải cân nhắc từng chi phí xem có nên tiếp tục bán hàng trên các sàn TMĐT nữa hay không.

Nguyễn Tuấn (28 tuổi), chủ một shop kinh doanh trên sàn Shopee cho biết: “Trước đây mỗi đơn hàng nhỏ vẫn có lãi, nhưng hiện tại nếu không tính toán kỹ thì rất dễ hòa vốn hoặc lỗ. Có những sản phẩm mình phải cân nhắc tăng giá dù biết sẽ khó cạnh tranh hơn”.

Trong khi đó, chị Lê Quyên (33 tuổi), kinh doanh mỹ phẩm online trên nhiều sàn chia sẻ: “Chi phí tăng dồn dập từ phí sàn đến quảng cáo khiến lợi nhuận giảm rõ rệt. Nếu không điều chỉnh giá bán thì gần như không đủ chi phí vận hành và lỗ, nhưng tăng giá thì khách lại rời đi”.

Từ ngày 23/5, Shopee Việt Nam tiếp tục nâng phí cố định ở hàng loạt nhóm sản phẩm. Đáng chú ý, nhóm sức khỏe và làm đẹp tăng khoảng 3%, lên mức 16 - 17%, còn phụ kiện điện tử như cáp sạc, ốp lưng, kính cường lực tăng khoảng 4%, lên khoảng 15%.

Không chỉ Shopee, các nền tảng khác cũng có động thái tương tự. TikTok Shop cũng tăng phí hoa hồng với ngành thời trang từ 14,6% lên 16,1%; nhóm mẹ và bé tăng từ 14,5% lên 17,8%. Lazada cũng thông báo nâng phí xử lý đơn hàng thành công từ 5% lên 6% (đã bao gồm VAT), áp dụng từ 26/5, đồng thời bổ sung phí hạ tầng 3.000 đồng cho mỗi đơn hàng giao thành công.

Được biết, các sàn thường lý giải việc tăng phí nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và mở rộng hỗ trợ người bán. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tổng chi phí mà người bán phải chịu đang ở mức cao. Khi cộng dồn các khoản như phí thanh toán khoảng 6%, phí cố định trung bình 16%, thuế 1,5%, chi phí voucher 4 - 5%, cùng các khoản vận hành, quảng cáo, tiếp thị…, tổng chi phí có thể lên tới gần 50%.

Ví dụ, với một sản phẩm thời trang 300.000 đồng trên sàn. Khi cộng dồn các khoản chi phí bao gồm: phí hoa hồng cố định (khoảng 10-12%), phí thanh toán (2-3%), phí dịch vụ (Freeship Extra, Voucher tích lũy 6-8%), và phí đóng gói, tổng chi phí sàn trung bình đã lên tới hơn 80.000 - 90.000 đồng (chiếm khoảng 30% doanh thu).

Điều này khiến biên lợi nhuận của người bán bị thu hẹp đáng kể, thậm chí có nguy cơ thua lỗ nếu không điều chỉnh giá bán. Áp lực chi phí buộc họ phải tính toán lại toàn bộ hoạt động. Nhiều chủ shop cho biết nếu không tăng giá thì khó có lãi, nhưng tăng giá lại đối mặt nguy cơ mất khách.

Cần cơ chế giám sát chính sách thu phí của các sàn

Theo ông Hoàng Trung Dũng, chuyên gia trong lĩnh vực đào tạo chiến lược và quản lý bán hàng trên các sàn TMĐT cho rằng, việc tăng phí sàn liên tục còn làm thay đổi cục diện ngành TMĐT.

“Nếu mức phí quá cao mà không đi kèm lợi ích tương xứng, nhiều nhà bán hàng sẽ tìm kiếm các nền tảng khác có chính sách ưu đãi hơn để tối ưu chi phí vận hành. Nhiều mô hình như D2C (Direct-to-Consumer) - tức bán trực tiếp cho khách hàng qua website, mạng xã hội, cửa hàng vật lý,.. thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các sàn TMĐT”, ông Dũng phân tích.

Theo ông Dũng, các doanh nghiệp nên tập trung vào việc phát triển thương hiệu riêng, tối ưu chi phí vận hành và khai thác nhiều nền tảng khác nhau để duy trì lợi thế cạnh tranh. Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) và cá nhân hóa cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu suất bán hàng và tối ưu trải nghiệm mua sắm.

Các cơ quan quản lý cũng cần có những điều chỉnh để đảm bảo sự cân bằng giữa quyền lợi của các bên tham gia vào hệ sinh thái TMĐT. Ông Dũng đề xuất cần có cơ chế giám sát chính sách thu phí của các sàn, tránh tình trạng lạm dụng vị thế để ép nhà bán hàng. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp họ tiếp cận TMĐT một cách bền vững thông qua các chương trình đào tạo, hỗ trợ tài chính hoặc ưu đãi thuế.

Trước làn sóng phản ứng từ thị trường, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Bộ Công Thương đã gửi giấy mời làm việc tới đại diện một số sàn thương mại điện tử lớn trong đó có TikTok nhằm làm rõ việc áp dụng chính sách phí mới với người bán trên sàn thương mại điện tử.

Ngày 27/5, Công ty TNHH Shopee đã có báo cáo gửi Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia về kết quả rà soát và chủ động đề xuất hoãn triển khai chính sách phí mới thông qua Chương trình Duy trì hiển thị, đồng thời cho biết sẽ gửi thông báo chính thức đến người bán hàng.

Đại diện Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số cho rằng doanh nghiệp có quyền xây dựng giá dịch vụ theo cơ chế thị trường, song các nền tảng phải bảo đảm minh bạch chính sách phí, công khai điều kiện giao dịch và thông báo rõ các thay đổi ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động kinh doanh của người bán.

Sự phát triển nhanh chóng của TMĐT là một xu thế tất yếu. Tuy nhiên, để ngành này trở thành đòn bẩy kinh tế bền vững, việc thiết lập các hành lang pháp lý nhằm giám sát chặt chẽ hoạt động của các nền tảng số, đặc biệt là vấn đề chính sách phí, là yêu cầu cấp thiết từ phía các cơ quan quản lý nhà nước.