Sắp xếp trường công: Giảm đầu mối, tăng nguồn lực trực tiếp cho dạy học

Việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục công lập đang được các địa phương triển khai theo hướng tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả quản trị và sử dụng tốt hơn đội ngũ, cơ sở vật chất. Tuy nhiên, yêu cầu xuyên suốt là việc sáp nhập không được làm ảnh hưởng đến quyền học tập và chất lượng giáo dục của học sinh.

Giảm đầu mối nhưng không để học sinh bị xáo trộn

Theo định hướng được đưa ra, mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp công lập sẽ được rà soát, sắp xếp phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Mục tiêu đặt ra là giảm tối thiểu 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập so với thời điểm ngày 1/7/2025, đồng thời đổi mới quản trị nhà trường, mở rộng quy mô trường lớp và sử dụng hiệu quả hơn cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý.

Một yêu cầu quan trọng là mỗi đơn vị hành chính cấp xã phải bảo đảm tối thiểu một cơ sở giáo dục mầm non và một cơ sở giáo dục phổ thông đáp ứng đủ hai cấp tiểu học và THCS. Việc sắp xếp phải linh hoạt, phù hợp với quy mô dân số, điều kiện địa lý và đặc điểm từng địa phương.

Tinh thần của việc sắp xếp không phải đơn thuần là "gom trường", mà hướng tới thay đổi phương thức quản trị, giảm đầu mối quản lý và tăng nguồn lực trực tiếp cho hoạt động dạy học.

Thực tế tại Quảng Ninh cho thấy một số địa phương đã chủ động triển khai mô hình này. Trong năm học vừa qua, tỉnh đã sắp xếp số cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập từ 570 xuống còn 280 cơ sở. Số cán bộ quản lý giảm khoảng 800 người, nhân viên giảm khoảng 1.500 người.

Đáng chú ý, nguồn nhân lực sau sắp xếp được tính toán để điều chuyển sang những vị trí còn thiếu, đặc biệt là giáo viên trực tiếp giảng dạy.

Tại Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt, sau khi sáp nhập với một trường tiểu học khác, quy mô trường tăng lên gần 3.000 học sinh nhưng học sinh vẫn được học tại cơ sở cũ. Việc này giúp hạn chế xáo trộn đối với học sinh, đồng thời tạo điều kiện để nhà trường tổ chức thêm các hoạt động giáo dục như STEM, robot và hoạt động ngoài trời.

Chị Nguyễn Thị Minh – phường Việt Hưng, tỉnh Quảng Ninh bày tỏ: "Sau khi sáp nhập, tôi thấy môi trường học tập của các con vẫn được duy trì ổn định, các con không phải di chuyển nên tư tưởng và việc học tập không bị xáo trộn. Đặc biệt, sau sáp nhập, nhà trường còn tổ chức thêm nhiều hoạt động phong phú, tạo điều kiện để các con được học tập, trải nghiệm và phát triển toàn diện hơn".

Bài toán nhân sự cần được giải quyết hợp lý

Một trong những vấn đề được quan tâm nhất khi sắp xếp trường lớp là đội ngũ cán bộ quản lý, nhân viên có thể dôi dư sau khi nhiều trường được hợp nhất thành một đầu mối.

Theo định hướng, thay vì duy trì nhiều bộ máy quản lý riêng biệt, các trường có thể tổ chức theo mô hình trường quy mô lớn với các phân hiệu, điểm trường hoặc mô hình trường phổ thông nhiều cấp học. Qua đó, bộ máy hành chính được tinh gọn nhưng vẫn duy trì các điểm trường cần thiết để bảo đảm việc học của học sinh.

Nguồn nhân lực dôi dư sẽ được nghiên cứu để bố trí, điều chuyển phù hợp với nhu cầu thực tế. Những cán bộ quản lý có chuyên môn, kinh nghiệm có thể được tăng cường cho công tác giảng dạy hoặc các vị trí còn thiếu.

Tại Quảng Ninh, một số trường sau sắp xếp cũng đã tính toán phương án điều động, luân chuyển giáo viên đến những nơi còn thiếu nhân lực. Với giáo viên thiếu chuyên môn ở một số môn học, địa phương có thể tạo điều kiện để đào tạo, bồi dưỡng bổ sung.

Đây cũng là một trong những yêu cầu quan trọng của quá trình tinh gọn: giảm biên chế quản lý nhưng tăng nguồn lực trực tiếp đứng lớp, thay vì chỉ giảm số lượng đầu mối trên giấy tờ.

Bà Hoàng Thị Hương - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Tình Húc, xã Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh cho hay: "Đối với những trường hợp giáo viên còn dôi dư, địa phương có thể có phương án điều động, luân chuyển đến những trường đang thiếu giáo viên. Với những môn học còn thiếu giáo viên, các thầy cô có thể được tạo điều kiện học tập, bồi dưỡng bổ sung để đáp ứng yêu cầu giảng dạy".

Trong khi đó, ông Nguyễn Việt Dũng - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Ninh khẳng định: "Sau khi sắp xếp, chất lượng giáo dục ở các cấp được nâng lên. Một trong những yếu tố quan trọng là đội ngũ giáo viên được bổ sung, trong đó có sự tăng cường từ những cán bộ quản lý giàu kinh nghiệm cho các bộ môn còn thiếu. Công tác quản lý cũng được tập trung, giúp việc chỉ đạo được thống nhất, xuyên suốt và hiệu quả hơn đến từng cơ sở giáo dục".

Mỗi xã phải bảo đảm "đường biên" giáo dục tối thiểu

Cùng với việc tinh gọn, yêu cầu bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục của người dân được đặt lên hàng đầu.

Việc sáp nhập không đồng nghĩa với xóa bỏ toàn bộ các điểm trường. Tại những địa bàn vùng sâu, vùng xa hoặc có điều kiện đi lại khó khăn, các điểm trường vẫn cần được duy trì nếu đáp ứng nhu cầu thực tế.

Về mô hình tổ chức, hai hướng chủ đạo được đặt ra là trường một cấp học có quy mô lớn và nhiều phân hiệu, điểm trường; hoặc trường phổ thông nhiều cấp học. Việc lựa chọn mô hình nào cần căn cứ đặc điểm dân cư, địa bàn, điều kiện giao thông và cơ sở vật chất.

Tại Quảng Ninh, địa phương đang tiếp tục rà soát những điểm trường lẻ không đạt yêu cầu tối thiểu về cơ sở vật chất. Với những điểm trường được xác định cần xóa bỏ, tỉnh dự kiến bố trí xe buýt miễn phí và hỗ trợ kinh phí để học sinh có thể đến trường thuận lợi.

Như vậy, mục tiêu của việc sắp xếp không chỉ là giảm số lượng trường mà phải đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ giáo dục và bảo đảm học sinh không bị ảnh hưởng bởi quá trình tổ chức lại mạng lưới.

Chuyển từ "quản lý" sang "quản trị" giáo dục

Điểm cốt lõi được đặt ra trong quá trình sắp xếp là thay đổi tư duy quản lý giáo dục. Thay vì tập trung vào việc duy trì các đầu mối hành chính, mô hình mới hướng đến quản trị trường học hiện đại, chủ động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ quản lý phải thay đổi cách làm, tăng năng lực quản trị nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất và chất lượng giáo dục. Các trường sư phạm cũng được xác định có vai trò hỗ trợ địa phương trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ.

Theo định hướng này, việc tinh gọn bộ máy chỉ thực sự có ý nghĩa khi nguồn lực tiết kiệm được chuyển hóa thành chất lượng giáo dục tốt hơn: giảm đầu mối quản lý, tăng nguồn lực cho dạy học, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục và bảo đảm học sinh không bị ảnh hưởng bởi quá trình sắp xếp.

TS Vũ Minh Đức - Cục trưởng Cục Nhà giáo, Bộ Giáo dục và Đào tạo và PGS.TS Phạm Mạnh Hà - Chủ tịch Hội đồng Chuyên môn, Viện Nghiên cứu đào tạo can thiệp tâm lý Việt Nam sẽ cùng bàn luận để làm rõ hơn về vấn đề này trong chương trình Sự kiện và Bình luận của VTV.