Siết mạng xã hội: Thách thức lớn với các “ông lớn” công nghệ

Hôm nay (10/2) là ngày Safer Internet Day, tạm dịch là Ngày Internet an toàn hơn trên toàn cầu. Trong suốt những năm qua, Internet đã thay đổi cuộc sống của rất nhiều. Đã 22 năm trôi qua kể từ ngày đầu tiên mạng xã hội Facebook ra đời. Từ một trang mạng xã hội đơn giản, thuần tuý để kết nối bạn bè với chỉ vài chục vài trăm sinh viên sử dụng, giờ đây Facebook có 3 tỷ người dùng. Nhưng nó cũng không còn là mạng xã hội duy nhất nữa. Theo thống kê giờ trên thế giới internet chúng ta có hơn 100 nền tảng mạng xã hội lớn nhỏ. Trên toàn cầu, có khoảng 5,6 tỷ người dùng mạng xã hội.

Tuy nhiên, sau hơn 2 thập kỷ bùng nổ, giờ đây Chính phủ nhiều nước lại có những động thái khá quyết liệt để "siết lại" các mạng xã hội, khi ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy, việc sử dụng quá mức mạng xã hội đang gây ra những tác động nghiêm trọng tới sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên. Từ Mỹ đến châu Âu, các chính phủ đang buộc phải can thiệp.

Ngày 5/2, bên ngoài Tòa án Thượng thẩm Los Angeles, Mỹ hàng chục phụ huynh đã tập trung, trên tay là ảnh của con em mình - những người mà họ tin rằng đã trở thành nạn nhân của các nền tảng mạng xã hội. Các vụ kiện cáo buộc các công ty công nghệ thiết kế sản phẩm gây nghiện, đẩy thanh thiếu niên vào vòng xoáy trầm cảm, tự hại, thậm chí tử vong.

Nhiều câu chuyện cho thấy điểm chung là sự lệ thuộc ngày càng lớn vào mạng xã hội, cùng với các thuật toán liên tục "đề xuất" nội dung cực đoan hoặc nguy hiểm. Trong một số trường hợp, thanh thiếu niên tiếp cận ma túy, thử thách nguy hiểm hoặc bị tống tiền tình dục sau các tương tác trực tuyến.

Ông John Demay - Phụ huynh, Michigan, Mỹ nói: "Mạng xã hội là một dạng nghiện ở nhiều cấp độ với giới trẻ. Nhiều em tìm kiếm sự trợ giúp nhưng lại bị thuật toán dẫn tới các video tự tử, thậm chí là hướng dẫn từng bước".

Áp lực từ các vụ kiện và dư luận đang buộc nhiều quốc gia phải hành động. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, một báo cáo của Quốc hội đề xuất hàng loạt biện pháp kiểm soát mới, từ xác minh độ tuổi, lọc nội dung đến giới hạn thời gian truy cập ban đêm. Một số nền tảng có thể đối mặt với phạt tiền, cắt quảng cáo hoặc giảm băng thông nếu không tuân thủ.

Ông Harun Mertoglu - Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân quyền Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ cho hay: "Mục tiêu của chúng tôi là bảo vệ trẻ em khỏi mọi hình thức nghiện, bao gồm cả nghiện kỹ thuật số".

Không chỉ Thổ Nhĩ Kỳ, Australia đã cấm mạng xã hội với trẻ dưới 16 tuổi; Tây Ban Nha, Pháp, Anh, Hy Lạp và Đức đang cân nhắc các biện pháp tương tự. Tuy nhiên, những chính sách này cũng vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ chính đối tượng bị tác động trực tiếp - thanh thiếu niên.

Tại Tây Ban Nha, em Carla, 14 tuổi, cho rằng việc cấm hoàn toàn là không khả thi và thậm chí phản tác dụng.

Em Carla nói: "Không thể cấm hoàn toàn được. Điều đó chỉ khiến bọn em tò mò hơn và muốn vào mạng xã hội nhiều hơn".

Carla cho biết em chấp nhận việc kiểm soát của cha mẹ, nhưng phản đối các lệnh cấm chung cho tất cả. Quan điểm này phản ánh một thực tế, trong khi chính phủ tìm cách siết chặt khung pháp lý, giới trẻ lại cho rằng giải pháp hiệu quả hơn nằm ở giám sát, giáo dục và vai trò của gia đình.

Cuộc tranh luận về mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên đang đặt ra một bài toán khó: Làm sao bảo vệ trẻ em trước những rủi ro ngày càng lớn, mà không tước đi không gian kết nối vốn đã trở thành một phần trong đời sống của thế hệ số.

Có thể thấy việc siết mạng xã hội với giới trẻ không chỉ là câu chuyện đạo đức hay sức khỏe tâm lý, mà đang tái định hình giá trị dữ liệu, mô hình tăng trưởng và định giá dài hạn của các nền tảng mạng xã hội khổng lồ trên toàn cầu.