Siết mạnh vi phạm sở hữu trí tuệ từ cửa khẩu đến không gian mạng

Cao điểm xử lý vi phạm trí tuệ

Mở cao điểm, tập trung nguồn lực, thực hiện ngay các biện pháp cần thiết đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên phạm vi toàn quốc từ ngày 7/5 đến ngày 30/5. Đây là yêu cầu tại Công điện số 38 của Thủ tướng Chính phủ mới được ban hành. Không dừng ở các giải pháp ngắn hạn, công điện giao nhiệm vụ cụ thể và chỉ tiêu thực hiện nhiệm vụ cho từng Bộ ngành và các địa phương, với quyết tâm lập lại trật tự không chỉ trên không gian số, mà còn cả thị trường tiêu thụ hàng hoá.

Nhắc đến bản quyền trên mạng, cách đây chỉ 2 tháng, hệ thống "Xôi Lạc TV" bị triệt phá, 41 đối tượng bị bắt giữ. Trước đó, Rophim - một trong những website chia sẻ phim vi phạm bản quyền lớn cũng tuyên bố đóng cửa.

Trên thực tế, nếu chỉ chặn tên miền thì việc xử lý giống như đuổi bắt từng cái bóng. Muốn chặn web lậu, phải truy vết hạ tầng vận hành: ai đăng ký tên miền, ai thuê máy chủ, ai quản trị kho nội dung, ai gắn quảng cáo, ai nhận tiền. Yêu cầu đặt ra trong thời gian tới là tiếp tục chuyển mạnh sang xử lý các tổ chức, đường dây đứng phía sau.

Đại tá Đào Hồng Sơn - Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, Bộ Công an thông tin: "Triển khai đồng bộ trên toàn quốc để chủ động phát hiện kịp thời các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, phát hiện sớm các đường dây tổ chức vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, tập trung điều tra các đường dây có tổ chức xuyên biên giới, thu lợi bất chính lớn, nâng cao hiệu quả điều tra công tác điều tra, truy vết dòng tiền, thu thập chứng cứ điện tử; đồng thời đẩy mạnh phối hợp với các bộ ngành, doanh nghiệp hiệp hội và các đối tác quốc tế".

Ngăn chặn hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ ngay từ cửa khẩu

Trên thực tế, khi nhắc đến sở hữu trí tuệ, nhiều người thường nghĩ ngay đến bản quyền âm nhạc, phim ảnh hay sách. Nhưng phạm vi của sở hữu trí tuệ rộng hơn rất nhiều và gắn với gần như mọi loại hàng hóa. Một chiếc máy tính bảng chẳng hạn, có thể chứa hàng nghìn quyền sở hữu trí tuệ khác nhau: từ bằng sáng chế công nghệ, thiết kế kiểu dáng, logo, nhãn hiệu, phần mềm bên trong. Cũng không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng, mà còn trải dài trên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Chính vì vậy, Chính phủ yêu cầu bảo đảm số vụ việc được xử lý tăng ít nhất 20% so với tháng 5 năm 2025, trong hàng loạt lĩnh vực từ vi phạm bản quyền phim, âm nhạc, truyền hình và trò chơi điện tử trên môi trường mạng; hàng hóa giả mạo nhãn hiệu; các lô hàng thông quan có dấu hiệu vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Hàng nghìn sản phẩm nghi giả mạo nhãn hiệu của nhiều thương hiệu nổi tiếng thế giới vừa bị lực lượng Hải quan cửa khẩu Hữu Nghị phát hiện, bắt giữ trong các lô hàng quá cảnh. Đáng chú ý, doanh nghiệp vận tải chủ yếu tiếp nhận thông tin từ chủ hàng thông qua các nền tảng trực tuyến, cho thấy hoạt động vận chuyển xuyên biên giới vẫn tồn tại những kẽ hở có thể bị lợi dụng để trung chuyển hàng vi phạm.

Anh Nguyễn Kiên Trung - Nhân viên Công ty Cổ phần Dịch vụ Vận tải Sơn Hà nói: "Công ty chúng tôi ký kết hợp đồng vận chuyển quá cảnh đối với các chủ hàng theo tính chất hàng hóa mà chủ hàng cung cấp qua email, wechat. Chúng tôi thực hiện khai báo tờ khai vận chuyển độc lập đối với lô hàng quá cảnh nói trên. Trong quá trình giao nhận hàng thì chủ hàng thông báo cho chúng tôi về biển kiểm soát phương tiện chở hàng, ngày giờ sẽ sang Việt Nam. Số điện thoại lái xe để chúng tôi nhận hàng và xuất hàng ra cửa khẩu theo chỉ định".

Sự phát triển mạnh của vận tải xuyên biên giới và giao dịch trực tuyến đang khiến hoạt động buôn lậu, trung chuyển hàng giả ngày càng tinh vi và phức tạp hơn. Việc kiểm soát hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ không chỉ là thách thức đối với lực lượng chức năng, mà còn đặt ra yêu cầu tăng cường quản lý rủi ro, minh bạch chuỗi cung ứng và siết trách nhiệm trong toàn bộ hoạt động logistics.

Ông Phan Quốc Đông - Phó Chi cục trưởng, Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Cục Hải quan cho biết: "Lực lượng Hải Quan đã bắt giữ, xử lý rất nhiều vụ việc liên quan đến việc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng giả và có những vụ việc đã được khởi tố. Thủ đoạn cơ bản nổi bật nhất là chia nhỏ lô hàng, chia tách vận đơn, thậm chí có những loại hàng hóa có thể chia tách từng bộ phận một. Lĩnh vực hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ tiếp tục là một vấn đề cần quan tâm, cần được quản lý chặt để đáp ứng việc quản lý đối với hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ".

Theo cơ quan Hải quan, trong bối cảnh thương mại xuyên biên giới phát triển mạnh, việc ngăn chặn hàng giả và hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ ngay từ cửa khẩu không chỉ là nhiệm vụ chống buôn lậu, mà còn là giải pháp bảo vệ môi trường đầu tư, doanh nghiệp làm ăn chân chính và uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Chủ động xác lập quyền sở hữu trí tuệ

Tổng thể cả thị trường, trong 4 tháng đầu năm, các lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý gần 44.000 vụ vi phạm về hàng hoá. Trong đó, có 3.000 vụ hàng giả, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ bị xử lý, tăng hơn 160% so với cùng kỳ.

Việc mạnh tay xử lý các vi phạm, trong ngắn hạn là để kiểm soát rủi ro, nhưng về dài hạn đây là bước đi vững chắc để xây dựng hệ sinh thái sở hữu trí tuệ như một nền tảng của nền kinh tế sáng tạo. Đối với các doanh nghiệp, đây cũng là thời điểm các doanh nghiệp cần tăng cường rà soát việc tuân thủ pháp luật về sở hữu trí tuệ trong toàn bộ hoạt động, nhằm chủ động hơn trước những biến động khó lường trong chính sách thương mại quốc tế nói chung.

Đối với lĩnh vực thuỷ sản, trong suốt những năm qua, các doanh nghiệp xuất khẩu liên tục đối mặt với những rào cản kỹ thuật, yêu cầu về xuất xứ hàng hoá ngày càng khắt khe. Ví dụ, tại Hoa Kỳ, các quy định tại Chương trình giám sát nhập khẩu thuỷ sản (SIMP), Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA) đã giúp các doanh nghiệp nâng cao ý thức về truy xuất nguồn gốc ngay từ đầu.

"Đối với các doanh nghiệp lớn, họ đều nắm chắc yêu cầu truy xuất nguồn gốc, bao gồm cả chuỗi cung ứng, hồ sơ sản xuất tại vùng nuôi, hồ sơ chế biến, hồ sơ an toàn thực phẩm… Tuy nhiên, với toàn ngành, trong đó có những doanh nghiệp nhỏ, cũng cần sự hỗ trợ của Nhà nước. Đó là việc đánh mã số vùng nuôi cho tôm và cá tra. Cần đưa số hoá, công nghệ vào để triển khai nhanh việc này", bà Lê Hằng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho hay.

Theo các chuyên gia, hơn ai hết, chính các doanh nghiệp cần chủ động trong rà soát việc tuân thủ quyền sở hữu trí tuệ. Đồng thời, chuẩn bị hoàn thiện hồ sơ nội bộ chứng minh quyền sử dụng hợp pháp hoặc quyền sở hữu đối với các tài sản sở hữu trí tuệ có liên quan.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết: "Từ công tác lưu trữ hồ sơ, ghi nhận đầu ra đầu vào, phần mềm sử dụng, hệ thống nhãn hiệu, bao bì, nhãn mác… thì có đáp ứng yêu cầu sở hữu trí tuệ hay không. Đây là dịp quan trọng để chúng ta rà soát, đánh giá và có bộ phận bảo đảm tuân thủ".

Năm ngoái, Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi) đã được Quốc hội khoá XV thông qua, chính thức có hiệu lực từ 1/4 năm nay. Luật xây dựng điều khoản khung về ghi nhận, quản lý tài sản trí tuệ trong doanh nghiệp, bổ sung các chế tài mang tính răn đe, coi hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tương tự hành vi trộm cắp trong thế giới thực, phải được xử lý nghiêm minh.

Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá: "Ngay cả trong quá trình soạn thảo Luật Hình sự lần này, nhóm tội phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ, liên quan đến phát thanh truyền hình cũng là nhóm được Việt Nam ưu tiên. Trong dự thảo mà Bộ Công an đang trình Chính phủ để trình Quốc hội, đã có những tội danh trong lĩnh vực này, chúng ta đã bổ sung vào. Việt Nam đã thực hiện rất đầy đủ, rất nghiêm túc và đây là nhu cầu tự thân của Việt Nam".

Kể từ 1/7 năm ngoái, Việt Nam chính thức vận hành Tòa chuyên trách về sở hữu trí tuệ. Đây là dấu hiệu tích cực cho thấy Việt Nam đang chuyển dịch tư duy từ "quản lý hành chính sở hữu trí tuệ" sang "tư pháp hóa tranh chấp sáng tạo". Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, cần tăng cường năng lực xét xử chuyên sâu, bổ sung cơ chế bồi thường để mô hình này vận hành hiệu quả hơn.

Cách đây vài chục năm, khi còn ở vai trò là thị trường tiêu dùng thì câu chuyện vi phạm sở hữu trí tuệ, đôi khi còn chưa được chú trọng. Thế nhưng, mục tiêu của Việt Nam là trở thành quốc gia tự chủ nhiều ngành công nghệ chiến lược. Bởi vậy, việc thực thi quyền sở hữu trí tuệ phải được xuyên suốt, từ hoạt động nghiên cứu phát triển (R&D) đến sản xuất, cung cấp hàng hóa, dịch vụ ra thị trường. Nếu coi cả quá trình đó là một chiếc cây, thì suy cho cùng, bảo đảm về nguồn gốc hàng hoá, sản phẩm, chính là gốc rễ của vấn đề. Gốc có vững thì cây mới ngày càng xanh tốt và phát triển.