Siết quản lý thuế đối với doanh nghiệp doanh thu nghìn tỷ, báo cáo lỗ triền miên

Nghịch lý doanh thu nghìn tỷ và những con số "biết nói"

Trong bức tranh kinh tế quý I/2026, bên cạnh những chỉ số tăng trưởng tích cực, ngành Thuế đã thẳng thắn chỉ ra một mảng tối đáng quan ngại trong công tác tuân thủ pháp luật của khối doanh nghiệp lớn. Thông tin tại cuộc họp báo thường kỳ quý I/2026, ông Lê Long - Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, qua rà soát trên phạm vi toàn quốc, cơ quan thuế đã định danh chính xác hơn 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng/năm trở lên nhưng liên tục kê khai thua lỗ.

Đây là một nghịch lý kinh tế cần lời giải đáp thỏa đáng. Ông Long phân tích, dù việc báo lỗ có thể xuất phát từ các yếu tố khách quan như chi phí đầu vào tăng cao hoặc biến động thị trường, nhưng thực tế quản lý lại cho thấy những điểm bất thường: Nhiều doanh nghiệp báo lỗ kéo dài nhưng vẫn không ngừng mở rộng quy mô sản xuất, gia tăng đầu tư và chiếm lĩnh thị trường.

Sự mâu thuẫn giữa "sức khỏe tài chính" trên mặt giấy và "năng lực đầu tư" thực tế đã đặt ra nghi vấn lớn về tính trung thực trong nghĩa vụ thuế. Để ngăn chặn thất thu, ngành Thuế đã lập danh sách các đơn vị doanh thu nghìn tỷ nhưng lỗ liên tiếp 2 năm để đưa vào kế hoạch kiểm tra chuyên đề trọng điểm ngay trong năm 2026.

Nhận diện thủ đoạn "hai sổ kế toán": Hành vi vi phạm nghiêm trọng

Một trong những vấn đề gây nhức nhối nhất được lãnh đạo Cục Thuế đề cập chính là tình trạng doanh nghiệp duy trì hai hệ thống sổ kế toán. Đây được đánh giá là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có hệ thống và ngày càng tinh vi. Mục tiêu cốt lõi của thủ đoạn này là gian lận thuế hoặc làm sai lệch báo cáo tài chính để qua mặt các cơ quan quản lý và các định chế tài chính.

Theo phân tích từ ngành thuế, thực trạng doanh nghiệp duy trì hai hệ thống sổ kế toán hoặc báo lỗ bất thường dù doanh thu chạm mốc nghìn tỷ đồng không phải là ngẫu nhiên. Có bốn nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng sai phạm mang tính hệ thống này, đòi hỏi các cơ quan quản lý phải có cái nhìn trực diện và biện pháp xử lý quyết liệt.

Trước hết, sự xuống cấp về đạo đức kinh doanh là nguyên nhân gốc rễ. Một bộ phận doanh nghiệp hiện nay đang đặt mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận lên trên nguyên tắc thượng tôn pháp luật. Thay vì xây dựng uy tín thông qua sự minh bạch, các đơn vị này lại lựa chọn con đường tăng trưởng dựa trên việc chiếm dụng nguồn lực công, xem nhẹ trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ đối với đất nước.

Thứ hai, động cơ cắt giảm nghĩa vụ thuế bằng mọi giá đã thúc đẩy các hành vi gian lận tài chính. Doanh nghiệp tìm đủ mọi phương thức để thu hẹp dòng tiền nộp về ngân sách nhà nước, từ việc hạch toán khống chi phí đến việc điều chỉnh doanh thu thực tế. Hành vi này không chỉ trực tiếp gây thất thu ngân sách mà còn tạo ra sự cạnh tranh bất bình đẳng đối với những doanh nghiệp tuân thủ pháp luật nghiêm túc.

Thứ ba, sự chủ quan về rủi ro pháp lý đang tồn tại phổ biến trong tư duy của nhiều nhà điều hành. Nhiều đơn vị sẵn sàng chấp nhận đánh đổi giữa lợi ích kinh tế trước mắt và các chế tài nghiêm khắc của pháp luật. Họ duy trì tâm lý chủ quan khi tin rằng các thủ đoạn giấu giếm dữ liệu tinh vi có thể qua mặt được các đợt thanh tra, kiểm tra. Chính sự xem nhẹ kỷ cương này đã khiến các sai phạm ngày càng trở nên khó kiểm soát.

Cuối cùng, hệ thống quản trị nội bộ lỏng lẻo và sự thiếu kiểm soát đối với các công cụ số hóa đã tạo khe hở cho sai phạm. Việc thiết lập các phần mềm kế toán song song để xử lý số liệu là minh chứng cho thấy lỗ hổng trong việc giám sát quy trình nghiệp vụ. Nếu không có một cơ chế quản lý chặt chẽ từ gốc, các doanh nghiệp này sẽ tiếp tục lợi dụng công nghệ để làm sai lệch bức tranh tài chính, gây ra những hệ lụy tiêu cực và lâu dài cho môi trường đầu tư.

Ông Long khẳng định, hành vi này không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn tạo ra sự bất công bằng trong môi trường kinh doanh, trực tiếp phá hủy nỗ lực xây dựng một nền kinh tế minh bạch, cạnh tranh lành mạnh. Do đó, cần nhận diện rõ nét các nguyên nhân để ngành thuế xây dựng các kịch bản ứng phó hiệu quả, đảm bảo mọi hoạt động kinh doanh đều phải được vận hành trên nền tảng minh bạch và công bằng.

Ngăn chặn thủ đoạn trốn thuế bằng công nghệ và phối hợp liên ngành

Để đối đầu với các thủ đoạn trốn thuế ngày càng tinh vi và hiện đại, ngành thuế đã kích hoạt hệ thống giải pháp đa tầng, kết hợp giữa sức mạnh công nghệ số và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng. Đây là bước đi quyết liệt nhằm thiết lập một hàng rào kỹ thuật đủ mạnh để ngăn chặn mọi hành vi gian lận tài chính ngay từ khi mới phát sinh.

Giải pháp then chốt đầu tiên là thực hiện kiểm soát trực tiếp từ gốc các phần mềm kế toán. Cục Thuế đã yêu cầu những đơn vị cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử lập danh sách toàn bộ khách hàng đang sử dụng ứng dụng của họ. Biện pháp này giúp cơ quan thuế nắm bắt toàn diện hệ sinh thái số của doanh nghiệp, từ đó làm cơ sở để đối chiếu, xác minh tính chính xác và toàn vẹn của dữ liệu kê khai. Việc minh bạch hóa nền tảng công nghệ mà doanh nghiệp sử dụng sẽ loại bỏ khả năng thiết lập các hệ thống số liệu song song nhằm mục đích che giấu doanh thu.

Song song đó, ngành thuế đang đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn vào công tác quản lý rủi ro. Các thuật toán hiện đại được triển khai để phân tích, nhận diện những dòng tiền bất thường và kết nối trực tiếp dữ liệu bán hàng theo thời gian thực đối với các lĩnh vực có rủi ro cao. Đặc biệt, việc liên thông với hệ thống ngân hàng để giám sát các giao dịch giá trị lớn và hạn chế chi tiêu tiền mặt đã trở thành công cụ đắc lực. Sự kết nối này cho phép cơ quan quản lý kiểm soát chặt chẽ dòng tiền thực tế, đảm bảo mọi biến động tài chính của doanh nghiệp đều được ghi nhận đầy đủ và trung thực.

Cuối cùng, việc thực thi nghiêm minh các quy định pháp luật đóng vai trò răn đe mang tính quyết định. Không dừng lại ở các chế tài xử phạt hành chính thông thường, cơ quan thuế đang phối hợp chặt chẽ với cơ quan công an để chuyển hồ sơ xử lý hình sự đối với những vụ việc có dấu hiệu tội phạm nghiêm trọng. Việc công khai danh sách các đơn vị vi phạm và phát đi cảnh báo về rủi ro pháp lý trên diện rộng không chỉ nhằm trừng phạt sai phạm mà còn là biện pháp giáo dục, ngăn chặn sớm những ý định gian lận./.