Siết quy trình đo khí thải: Số lượng xe không đạt chuẩn tăng từ 2 đến 3 lần

Quy trình khắt khe, số lượng xe trượt kiểm định tăng vọt

Theo số liệu thống kê từ Cục Đăng kiểm Việt Nam, chỉ sau hơn một tuần áp dụng quy trình kiểm tra khí thải mới trên phạm vi toàn quốc, tỷ lệ xe không đạt chuẩn đã có sự gia tăng rõ rệt. Cụ thể, đối với dòng xe sử dụng động cơ xăng, tỷ lệ không đạt đã tăng gấp 2,2 lần so với tuần liền kề trước đó (từ 1,1% lên 2,5%). 

Đáng chú ý hơn, đối với xe sử dụng động cơ diesel (máy dầu), tỷ lệ đánh trượt tăng tới 3,1 lần (từ 1,5% vọt lên 4,9%). Ghi nhận tại các trung tâm đăng kiểm ở khu vực TP Hồ Chí Minh, tỷ lệ phương tiện không đạt tiêu chuẩn khí thải hiện dao động ở mức khoảng 20%.

Sự gia tăng này xuất phát từ việc quy trình đo khí thải mới đòi hỏi đăng kiểm viên phải thực hiện nhiều thao tác phức tạp và khắt khe hơn hẳn so với trước đây. Nếu như trước kia, đối với xe chạy xăng, cơ quan chức năng chỉ đo ở số vòng quay thấp nhất để đánh giá, thì nay phải thực hiện đo 2 lần: ở vòng quay thấp nhất và ở tốc độ không tải cao. Khi kiểm tra ở tốc độ không tải cao, động cơ phải được giữ ổn định ở mức 2.000 đến 3.000 vòng/phút trong vòng 30 giây, và kết quả của lần đo nào cao hơn sẽ được lấy làm căn cứ để xác định mức khí thải.

Đối với ô tô chạy dầu diesel, bài kiểm tra còn trở nên gắt gao hơn thông qua "chu trình gia tốc tự do". Thay vì đạp hết chân ga một lần như phương pháp cũ, quy trình mới yêu cầu đăng kiểm viên phải đạp nhanh bàn ga hết hành trình để động cơ đạt số vòng quay lớn nhất tối thiểu 4 lần, trong thời gian tối thiểu 5 giây mỗi lần để ghi nhận mức phát thải tối đa. Trong đó, lần đạp ga đầu tiên dùng để kiểm tra an toàn phương tiện, và ít nhất 3 lần tiếp theo để đo độ khói cũng như xác định mức khí thải.

Xe "đời sâu" vẫn tự tin đạt chuẩn cao nhờ bảo dưỡng tốt

Dù quy trình đo đạc khắt khe hơn, song không có nghĩa là cánh cửa lưu thông khép lại với những chiếc xe cũ. Thực tế đã chứng minh điều ngược lại: phương pháp kiểm định mới chủ yếu làm khó những phương tiện "bỏ bê" bảo dưỡng. Nếu được chăm sóc kỹ lưỡng, xe "đời sâu" vẫn dư sức đạt kết quả xuất sắc.

Điển hình là trường hợp của ông Nguyễn Hữu Hưng (trú tại phường Giảng Võ, Hà Nội). Khi ông Hưng đưa chiếc xe khách 16 chỗ, sản xuất từ năm 2008 đến Chi nhánh Đăng kiểm 2903V. Trái với sự lo lắng ban đầu về bài kiểm tra khắt khe, ông vô cùng bất ngờ khi xe của mình đạt đến mức 5 – mức tiêu chuẩn cao nhất về khí thải. Ông Hưng phấn khởi cho biết: "Xe của công ty được bảo dưỡng định kỳ tại gara chính hãng và kiểm tra kỹ trước khi đăng kiểm nên dù 'đời sâu' vẫn đạt chuẩn khí thải cao".

Ông Trần Quốc Hoan, Giám đốc Chi nhánh Đăng kiểm 2903V xác nhận, tỷ lệ trượt đăng kiểm tại đơn vị hiện chỉ khoảng 4-5%, giảm đáng kể so với mức 13-14% trước đây, do ý thức chủ động bảo dưỡng của người dân đã được nâng cao. Để giải đáp nỗi lo "vỡ lốc máy" hay hỏng động cơ khi đạp hết chân ga của các chủ xe diesel, ông Nguyễn Tô An, Phó cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam khẳng định: Các nhà sản xuất đã thiết kế động cơ để có thể hoạt động hàng trăm nghìn km tại nhiều trạng thái, kể cả ở tốc độ vòng quay tối đa theo thiết kế. Ông An nhấn mạnh: "Việc đạp hết hành trình bàn đạp ga để động cơ xe đạt tới tốc độ quay không tải lớn nhất theo thiết kế của nhà sản xuất trong vài giây về cơ bản không thể gây hỏng hóc xe; trừ trường hợp động cơ thực tế đã bị lỗi, tiềm ẩn lỗi hoặc hư hỏng từ trước đó".

Phân tích thêm dưới góc độ chuyên môn, PGS.TS Đàm Hoàng Phúc, Giám đốc Chương trình đào tạo kỹ thuật ô tô (Đại học Bách khoa Hà Nội) giải thích rõ: Hầu hết xe diesel đều được trang bị bộ điều tốc giới hạn số vòng quay tối đa. Do đó, việc thốc ga ngắn hoàn toàn nằm trong phạm vi kỹ thuật cho phép và không gây hại nếu xe được bảo dưỡng tốt và bộ điều tốc hoạt động ổn định.

Ý nghĩa chiến lược của lộ trình mới: Hướng tới giao thông xanh

Việc siết chặt quy trình đo khí thải không chỉ là một nghiệp vụ kỹ thuật đơn thuần, mà còn là bước đi mang tính chiến lược trong nỗ lực bảo vệ môi trường, bám sát Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Theo quy định mới, tiêu chuẩn khí thải được phân loại rất chi tiết thành 5 mức độ. Từ 1/3 đến trước ngày 1/1/2027, ô tô sản xuất trước năm 1999 áp dụng Mức 1; xe sản xuất từ 1999 đến hết 2016 áp dụng Mức 2; xe từ 2017 đến hết 2021 áp dụng Mức 3; và xe từ năm 2022 trở đi áp dụng Mức 4. Từ tháng 10/2027, Mức 5 sẽ chính thức được áp dụng.

Đặc biệt, tem kiểm định hiện nay đã thể hiện rõ mức khí thải đạt được của từng chiếc xe. Đây chính là bước đi "dọn đường" cho lộ trình áp dụng các vùng phát thải thấp tại các đô thị lớn trong tương lai gần, nơi chỉ cho phép những phương tiện thân thiện với môi trường lưu thông. Theo lộ trình riêng, từ năm 2029, toàn bộ ô tô tham gia giao thông trên địa bàn Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh sẽ bắt buộc phải đáp ứng quy định về khí thải từ Mức 2 trở lên.

Ông Nguyễn Đông Phong, Trưởng phòng Phương tiện giao thông đường bộ (Cục Đăng kiểm VN), nhận định phương pháp kiểm tra khí thải hiện tại đã được nhiều nước trên thế giới áp dụng trong nhiều năm qua; được giới chuyên môn đánh giá là đơn giản, chi phí thấp nhưng lại vô cùng hiệu quả trong việc kiểm soát phát thải. Phó cục trưởng Nguyễn Tô An cũng khẳng định thêm, việc siết chặt kiểm soát là hết sức cần thiết nhằm hạn chế kịp thời những phương tiện xả thải cao mà không được bảo dưỡng phù hợp tiếp tục lưu thông.

Có thể thấy, quy trình đo khí thải nghiêm ngặt hơn kết hợp với việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông qua cấp giấy chứng nhận điện tử là một bước tiến mang tính cách mạng của ngành đăng kiểm. Những bỡ ngỡ của chủ phương tiện hay vài trục trặc hệ thống nhỏ lẻ trong những ngày đầu triển khai nay đã được khắc phục triệt để và đi vào ổn định. Đằng sau bài toán tăng tỷ lệ rớt kiểm định là "liều thuốc" giúp thay đổi tận gốc thói quen sử dụng xe của người dân, buộc chúng ta phải có trách nhiệm hơn với phương tiện của mình, từ đó kiến tạo nên một môi trường giao thông hiện đại, minh bạch, văn minh và trong lành.