Sự thật phía sau thần tượng ảo trên không gian mạng

Trên không gian mạng hiện nay, nhiều cá nhân dễ dàng có được sự chú ý và nổi tiếng theo một cách khó tin, sở hữu hàng triệu lượt theo dõi, thậm chí được vây quanh như những ngôi sao thực thụ.

Hiện tượng thần tượng ảo không tự nhiên sinh ra. Nó tồn tại và lớn mạnh được nhờ vào sự ngưỡng mộ của một bộ phận người dùng, bị đánh lừa bởi vỏ bọc giả tạo mà các cá nhân đó tạo ra. Vậy điều gì đã tạo nên sức hút ấy và hệ lụy từ hiện tượng những thần tượng ảo? 

Một nhân vật chấp hành án phạt tù được 7 năm, nhưng những dấu vết và hệ lụy của một hiện tượng mạng vẫn còn đó. Nhân vật cũ biến mất, những phiên bản mới lại xuất hiện.

Những cái tên khác nhau, nhưng dường như cùng được tạo nên từ một công thức: gây hấn - thách thức - cãi nhau - drama - theo dõi - bình luận - tăng view - kiếm tiền.

Phạm nhân Ngô Bá Khá (Khá Bảnh) cho biết: "Những hành động của em trên mạng gây ảnh hưởng không tốt đến xã hội. Càng nhiều người khen thì càng có động lực, mỗi ngày ra một clip. Càng nhiều người xem, mình lại càng quay, càng nổ, càng kiếm được nhiều tiền". 

Bị can Nguyễn Văn Hợi (Khánh Sky) khai nhận: "Khán giả rất thích xem những trò cãi nhau, dọa dẫm kiểu như đánh nhau. Chúng tôi lợi dụng vào cái đó để tìm những đối thủ sống ảo trên mạng nhằm câu view".

Tuy nhiên dù là phiên bản nào, với tên gọi ra sao, một điểm chung dễ thấy, đó là những giá trị lệch chuẩn được lặp lại: sự ngông nghênh được tung hô, phát ngôn gây sốc thành nội dung giải trí, còn khoe khoang kệch cỡm lại được gắn với cái mác thành đạt. Càng nhiều lượt xem, bình luận, những giá trị lệch chuẩn lại càng được tiếp thêm sức sống, khiến những hiện tượng mạng càng ảo tưởng về sức ảnh hưởng.

Bị can Lê Văn Phú (Phú Lê) khai nhận: "Có nhiều chiêu trò, ví dụ như ca hát, nhảy múa hay làm hài, có những lúc cãi nhau để làm sao có nhiều người xem".

Để câu view và duy trì sự chú ý, các đối tượng còn tự dựng lên những tình huống giả, bất chấp hậu quả từ những hành động này vượt quá giới hạn pháp luật.

Cùng một mục tiêu gây chú ý, trên mạng xã hội xuất hiện một hình thức khác: khoe khoang. Từ những màn khoe tiền, khoe xe, khoe cuộc sống xa hoa, Phó Đức Nam (Mr Pips) xuất hiện trên mạng với hình ảnh một người trẻ thành đạt, giàu có nhờ năng lực am hiểu về hoạt động đầu tư, tạo sự ngưỡng mộ, đánh vào lòng tham, tạo nên ảo tưởng "làm giàu không khó" cùng khát vọng đổi đời thật nhanh.

Hậu quả phía sau "hào quang ảo"

Mạng xã hội là không gian ảo, có thể thu hút hàng nghìn, thậm chí hàng triệu lượt theo dõi. Tuy nhiên những gì diễn ra trên không gian ấy không dừng lại ở đó. Đằng sau những lượt xem, những lời tung hô và thứ "hào quang ảo" lại là những hành vi vượt qua ranh giới của pháp luật ngoài đời thật.

Khi phải gánh chịu hậu quả pháp lý, những đối tượng ở trung tâm của vòng hào quang ảo đó mới nhận ra hệ quả đối với bản thân mình và những tác động tiêu cực đối với xã hội.

Một bên là "chất giang hồ", một bên là "chất doanh nhân". Diện mạo khác nhau, nhưng đều trở thành những "thần tượng ảo" với hàng triệu lượt theo dõi. Điều đáng lo là phía sau sự thu hút và tạo niềm tin qua những lượt xem và tương tác, những giá trị lệch chuẩn dần được bình thường hóa, làm méo mó cách mà người trẻ nhìn nhận về thành công, quyền lực và cách ứng xử.

TS. Đặng Vũ Cảnh Linh (nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thanh niên, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh) nhận định: "Điểm nguy hiểm nhất là nhiều bạn trẻ hiện nay đang ở trong giai đoạn phải học tập, lao động, phải khẳng định bản thân mình. Khi những thông tin như vậy tràn lan trên mạng, đầu tiên các bạn sẽ coi tiền bạc là một trong những giá trị sống cơ bản, cảm thấy rằng mình sẽ chọn những con đường khác thay vì việc phải lao động, học tập chân chính".

Những "anh hùng mạng" đậm chất kiếm hiệp, các "doanh nhân ảo" coi tiền như rác, nhưng ở phía sau lại là hàng loạt những hành vi vi phạm pháp luật: từ gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích, đánh bạc đến lừa đảo, kinh doanh hàng giả hoặc đưa thông tin sai sự thật… Những thứ từng được tung hô trên mạng cũng không thể đứng trên, đứng ngoài pháp luật, chẳng còn lại gì sau khi ánh hào quang tan biến.

Sau tất cả, những người từng được tung hô ấy lại chỉ mong được trở về làm một người bình thường. Tuy nhiên giờ đây, ngay cả hai chữ bình thường, cũng không dễ để những đối tượng này tìm lại.