Sửa đổi Luật Thủ đô: Mở rộng không gian và động lực phát triển mới

Việc sửa đổi toàn diện đạo luật này không chỉ để khắc phục những điểm nghẽn của hiện tại mà còn mang theo sứ mệnh hiện thực hóa tầm nhìn trăm năm của Hà Nội, kiến tạo một thể chế vượt trội, tạo ra không gian và động lực phát triển bứt phá cho Thủ đô với mục tiêu trở thành thành phố "văn hiến - văn minh - hiện đại - hạnh phúc".

Thể chế kiến tạo không gian, không gian mở đường cho kinh tế

Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ, đóng vai trò hạt nhân và động lực tăng trưởng quan trọng của vùng đồng bằng sông Hồng nói riêng, của cả nước nói chung. Thời gian qua Đảng, Nhà nước đã dành sự quan tâm đặc biệt cho Thủ đô thông qua việc ban hành nhiều nghị quyết, Luật Thủ đô 2024 với những cơ chế thí điểm, đặc thù tạo khung khổ pháp lý để Hà Nội phát triển.

Tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ rõ: "Để Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi một tầm nhìn tổng thể và hệ thống, nơi tư tưởng, thể chế, không gian, kinh tế và con người hòa quyện thành một chỉnh thể phát triển bền vững. Trong đó, tư tưởng định hướng thể chế; thể chế kiến tạo không gian; không gian mở đường cho kinh tế; kinh tế nuôi dưỡng con người; và con người lại sáng tạo, hoàn thiện tư tưởng".

Tổng Bí thư chỉ đạo tạo điều kiện tối đa để Hà Nội có đủ không gian pháp lý, đủ công cụ và đủ thẩm quyền cần thiết nhằm phát huy vai trò Thủ đô là trung tâm dẫn dắt, lan tỏa phát triển của Vùng Thủ đô và cả nước.

Thực tiễn cho thấy, nhiều nội dung của Luật Thủ đô 2024 không còn là cơ chế đặc thù, vượt trội cho riêng Hà Nội mà nay đã trở thành cơ chế chung của cả nước. Điều này ảnh hưởng đến quá trình xây dựng các văn bản triển khai thi hành Luật Thủ đô, khó xác định lựa chọn văn bản để áp dụng.

Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa diễn ra quá nhanh trong khi hạ tầng chưa theo kịp đã để lại những hệ lụy kéo dài như ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường. Công tác quy hoạch bộc lộ bất cập, tình trạng "quy hoạch treo", lãng phí không gian ngầm và không gian tầm thấp vẫn tồn tại.

Nhấn mạnh sự cấp bách của việc sửa luật, Phó Giám đốc Sở Tư pháp TP Hà Nội Nguyễn Công Anh cho biết: "Nhiều luật, nghị quyết của Quốc hội được ban hành với tư duy mới, cách tiếp cận mới, trong đó có không ít quy định đã trực tiếp tác động, sửa đổi hoặc làm "mờ" tính đặc thù của một số cơ chế trong Luật Thủ đô năm 2024. Cùng với đó, yêu cầu tổ chức bộ máy chính quyền theo mô hình chính quyền 2 cấp, yêu cầu phân quyền, phân cấp mạnh mẽ hơn, yêu cầu thí điểm các mô hình quản trị mới, đặc biệt trong các lĩnh vực đô thị, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đang đặt ra những đòi hỏi mà Luật Thủ đô hiện hành chưa đáp ứng đầy đủ".

Do đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô là yêu cầu mang tính tất yếu, khách quan và cấp bách.

Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm

Cốt lõi của dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) chính là tư duy phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, toàn diện. Khác với cách tiếp cận "xin - cho" truyền thống, đạo luật mới thiết lập một hệ thống nguyên tắc tự chủ tối đa.

Sự phân quyền này cũng sẽ đi kèm với một cơ chế giải trình minh bạch. Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hà Nội Dương Đức Tuấn khẳng định: "Sửa luật nhằm tạo cơ sở pháp lý vượt trội đủ mạnh để Hà Nội phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế đặc thù, mạnh dạn thí điểm những mô hình mới, cách làm mới, nhưng phải bảo đảm kỷ cương, kỷ luật, minh bạch và lợi ích chung; đồng thời, quán triệt tinh thần xuyên suốt là 'trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn', đúng với yêu cầu 'Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm'".

Cụ thể hóa tinh thần này, dự thảo Luật đã trao cho Hà Nội những quyền hạn chưa từng có: Chủ động quyết định về bộ máy chính quyền 2 cấp; Toàn quyền quyết định biên chế, thu nhập của nhân lực chất lượng cao; Thí điểm chế độ công chức hợp đồng.

HĐND và UBND Thành phố được quyền ban hành các quy định mới hoặc khác với quy định của Chính phủ, các bộ ngành trung ương để phục vụ phát triển; tự chủ cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm".

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung quyền thí điểm thể chế khác luật để phá bỏ các "điểm nghẽn", bao gồm cả việc thiết lập cơ chế miễn trừ, loại trừ trách nhiệm pháp lý cho người thực thi công vụ vì lợi ích chung, nhằm khuyến khích sự đổi mới, dám nghĩ, dám làm.

Giải phóng nguồn lực, kiến tạo động lực tăng trưởng 2 con số

Trình bày tờ trình xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, việc sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô; đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh, nền tảng vững chắc, động lực mạnh mẽ cho phát triển, tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế "hai con số".

Để thực hiện được mục tiêu trên, Hà Nội phải chuyển dịch dứt khoát từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang nền kinh tế số, kinh tế tri thức và mở ra các loại hình kinh tế mới. Luật Thủ đô (sửa đổi) đã chuẩn bị một hệ sinh thái pháp lý toàn diện cho mục tiêu này.

Đầu tiên là về tự chủ tài chính. Dự thảo Luật cho phép Hà Nội giữ lại phần ngân sách trung ương được hưởng từ các khoản thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, nhận bổ sung toàn bộ số tăng thu ngân sách trung ương phát sinh. Về đầu tư, thủ tục được rút gọn đáng kể, Hà Nội được toàn quyền quyết định chủ trương đầu tư các dự án công và PPP, tháo gỡ điểm nghẽn về sự chậm trễ trong các dự án hạ tầng trọng điểm.

Tiếp theo, Hà Nội hướng tới sự tiên phong về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, Khu công nghệ cao Hòa Lạc được định vị là khu trọng điểm quốc gia về đổi mới sáng tạo với các cơ chế ưu đãi đặc biệt. Thành phố sẽ thiết lập Quỹ đầu tư mạo hiểm từ ngân sách nhà nước, hoạt động theo nguyên tắc thị trường và chấp nhận rủi ro. Một chính sách đột phá khác là miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 5 năm cho các startup khởi nghiệp sáng tạo.

Không chỉ phát triển bề mặt đô thị, không gian ngầm và không gian "tầm thấp" cũng được đưa vào quản lý và khai thác hiệu quả. Dự thảo Luật mạnh dạn giao Hà Nội thẩm quyền thiết lập Khu thương mại tự do, đồng thời chủ động ban hành thể chế về "kinh tế ban đêm, kinh tế bạc, kinh tế tầm thấp".

Cùng với kinh tế, Hà Nội không thể tách rời yếu tố "văn hiến". Dự thảo Luật mở rộng quyền cho thành phố trong việc huy động nguồn lực trùng tu di sản, tôn vinh các cá nhân bằng danh hiệu "Công dân danh dự" và bổ sung "Công dân ưu tú Thủ đô".

Luật Thủ đô sửa đổi cũng trao quyền cho Hà Nội thẩm quyền giải quyết các vấn đề liên vùng, nhất là về hạ tầng giao thông, hạ tầng chung cho Vùng đồng bằng sông Hồng. Trung tâm Điều phối môi trường vùng Thủ đô cũng sẽ ra đời để xử lý dứt điểm các vấn đề môi trường liên tỉnh, phát thải và chất thải.

Việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô theo quy trình rút gọn, dự kiến trình Quốc hội thông qua ngay tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI vào tháng 4/2026, thể hiện quyết tâm rất cao của cả hệ thống chính trị. Với không gian pháp lý rộng mở, phân quyền mạnh mẽ, Hà Nội sẽ có cơ hội "cất cánh", xứng đáng là hạt nhân dẫn dắt cả nước, hiện thực hóa mục tiêu trở thành một Thủ đô văn hiến - văn minh - hiện đại - hạnh phúc.

.

.