Sức ảnh hưởng của OPEC+ giảm dần

Các quyết định của OPEC+ không ảnh hưởng nhiều tới giá dầu

Kể từ khi được thành lập vào năm 1960, Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) đã dần trở thành liên minh quyền lực nhất thế giới trong ngành dầu mỏ. Tỷ trọng sản lượng dầu toàn cầu của OPEC từng đạt đỉnh khoảng 50% trong các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970, trước khi giảm xuống chỉ còn khoảng 30% vào giữa những năm 1980, khi sản lượng từ Biển Bắc, Alaska và Siberia gia tăng mạnh.

Năm 2016, sức ảnh hưởng của OPEC được củng cố đáng kể khi tổ chức này bắt tay với Nga và nhiều nhà sản xuất lớn khác để hình thành liên minh OPEC+. Tính đến tháng 2 năm nay, trước khi xung đột bùng phát tại Trung Đông, liên minh này vẫn kiểm soát khoảng 48% sản lượng dầu toàn cầu.

Tuy nhiên, chỉ sau 6 tháng chiến sự, OPEC+ đang rơi vào một tình thế khác thường: sức ảnh hưởng đối với thị trường dầu mỏ không còn mang tính áp đảo như trước. Theo tính toán của Reuters dựa trên dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, tỷ trọng sản lượng dầu toàn cầu của OPEC+ đã giảm xuống còn khoảng 40% trong tháng 7.

Bên cạnh đó, những quyết định sản lượng của OPEC+ từng được giới giao dịch theo dõi sát sao vì khả năng tác động mạnh tới giá dầu, nay cũng không còn tạo ra phản ứng rõ rệt như trước.

Kể từ tháng 3, OPEC+ đã thực hiện 6 đợt tăng sản lượng liên tiếp. Tuy nhiên, phản ứng của thị trường trong phiên giao dịch ngay sau các quyết định này lại không nhất quán. Giá dầu Brent có lúc tăng mạnh, có lúc giảm sâu và nhiều phiên chỉ biến động rất nhẹ. Đáng chú ý, mức giảm mạnh nhất diễn ra sau quyết định hồi đầu tháng 8 của OPEC+ lại được giới phân tích lý giải chủ yếu bởi việc Mỹ hoãn kế hoạch tấn công Iran, thay vì do chính quyết định tăng sản lượng của liên minh này.

Reuters nhận định, nguyên nhân chính khiến thị trường giảm bớt sự quan tâm tới các động thái của OPEC+ là bởi các đợt tăng sản lượng của liên minh này trong năm nay nhìn chung chưa thể tạo thêm nhiều nguồn cung thực tế cho thị trường - một sự tương phản với những động thái tương tự trong quá khứ.

Trong nhiều thập kỷ, sức ảnh hưởng của OPEC và sau đó là OPEC+ được xây dựng dựa trên vai trò dẫn dắt của các thành viên chủ chốt như Saudi Arabia. Năm ngoái, Saudi Arabia là nhà sản xuất dầu lớn thứ ba thế giới với sản lượng khoảng 9,6 triệu thùng mỗi ngày, chỉ sau Mỹ và Nga. Nếu tính riêng về xuất khẩu, quốc gia này đứng đầu thế giới với gần 6,5 triệu thùng dầu mỗi ngày. Với việc cứ 7 thùng dầu thô được giao dịch trên thị trường toàn cầu lại có một thùng đến từ Saudi Arabia, quốc gia Trung Đông này trở thành nhân tố trung tâm trong các nỗ lực điều tiết nguồn cung của khối.

Ông Robin Mills - Giám đốc điều hành, Công ty Qamar Energy cho biết: "Trước xung đột, Saudi Arabia khai thác gần 10 triệu thùng dầu/ngày, nhưng năng lực sản xuất thực tế đạt khoảng 12,5 triệu thùng/ngày. Chính nhờ công suất dự phòng dồi dào này, họ giữ vai trò dẫn dắt OPEC và thúc đẩy các thành viên khác trong khối, như Kuwait, Iraq cùng các nhà sản xuất lớn khác, hành động theo định hướng của mình".

Tuy nhiên, xung đột Trung Đông đã làm suy giảm đáng kể lợi thế của Saudi Arabia cũng như các nước Vùng Vịnh. Giao tranh không chỉ gây thiệt hại cho các cơ sở dầu mỏ, làm gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải từng vận chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu trước xung đột - mà còn khiến các tuyến thay thế qua Biển Đỏ đối mặt với nhiều rủi ro an ninh.

Trong bối cảnh đó, các đợt nới lỏng hạn ngạch của OPEC+ vốn dự kiến bổ sung khoảng 1,65 triệu thùng dầu mỗi ngày - tương đương khoảng 1,6% sản lượng toàn cầu, hiện vẫn chưa thể chuyển hóa thành dòng chảy thực tế. Sản lượng dầu của Saudi Arabia trong quý II giảm khoảng 25%, trong khi lượng dầu xuất khẩu từ các nước Vùng Vịnh dù đã được cải thiện, vẫn thấp hơn khoảng 40% so với trước xung đột.

Khi dòng chảy dầu thực tế bị chặn đứng bởi các điểm nghẽn địa chính trị, mọi quyết định tăng sản lượng của OPEC+ đều trở nên kém hiệu quả hơn, kéo theo sự suy giảm rõ rệt về quyền lực chi phối của liên minh này trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Những rạn nứt trong nội bộ OPEC+

Trong bối cảnh đó, OPEC+ còn phải đối mặt với những thách thức từ nội bộ của khối. Hồi tháng 5, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) chính thức rời OPEC và liên minh OPEC+, khép lại nhiều năm bất đồng với tổ chức về chính sách sản lượng và quyền lợi của các quốc gia thành viên. Đây được xem là một tổn thất đáng kể đối với OPEC+, bởi UAE là một trong những nhà sản xuất dầu lớn nhất vùng Vịnh. Tỷ trọng đóng góp của OPEC+ trong sản lượng dầu toàn cầu đã giảm từ 48% trước xung đột Trung Đông xuống còn 40% trong tháng 7. Khoảng hơn một nửa mức giảm này từ 4 - 5 điểm % là do sự rời đi của chính UAE.

Và rủi ro được dự báo sẽ còn tiếp diễn, bởi sau UAE, hồi tháng 6, đến lượt Iraq đề xuất về việc OPEC cần nâng hạn ngạch sản xuất dầu của nước này, đồng thời hé lộ rằng, đã từng cân nhắc đến việc rời khối. Mới đây nhất, tín hiệu tương tự tiếp tục xuất hiện tại một thành viên sáng lập của khối là Venezuela.

Ngày 27/8, Bloomberg dẫn các nguồn tin thân cận cho biết, Venezuela đang cân nhắc khả năng rời OPEC do những bất đồng ngày càng sâu sắc về nghĩa vụ thành viên và trần sản lượng. Sau khi đạt được thỏa thuận hợp tác năng lượng quy mô lớn với Mỹ, Venezuela đang nỗ lực tối đa hóa xuất khẩu và thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế nhằm vực dậy ngành dầu mỏ. Thông tin này cho thấy những khác biệt về lợi ích giữa các thành viên đang ngày càng rõ nét, tạo thêm áp lực đối với nỗ lực duy trì sự thống nhất của OPEC và OPEC+ trong giai đoạn thị trường năng lượng toàn cầu nhiều biến động.

Ông Stephen Stapczynski - Phóng viên chuyên trách mảng năng lượng quốc tế, Bloomberg News chia sẻ: "Khi số lượng thành viên giảm vì nhiều lý do khác nhau, tầm quan trọng của OPEC+ đương nhiên cũng suy giảm theo. Và khi OPEC+ chuẩn bị thích ứng trở lại với thị trường, bởi eo biển Hormuz cuối cùng cũng sẽ mở cửa trở lại, việc liên minh này có ít thành viên hơn và vị thế suy yếu hơn sẽ khiến khả năng định hướng thị trường theo ý muốn giảm đi đáng kể. Điều đó đặc biệt quan trọng đối với Saudi Arabia, khi nước này cần quay lại thị trường và nối lại việc thu hút khách hàng. Riyadh có thể sẽ tính tới phương án tăng mạnh sản lượng. Tuy nhiên, liệu họ có thể thuyết phục các thành viên khác làm theo hay không và liệu họ có còn khả năng áp đặt hạn ngạch sản lượng lên các nước khác hay không, vẫn là một dấu hỏi lớn".

Từ một liên minh có khả năng làm rung chuyển thị trường bằng những quyết định sản lượng, OPEC+ đang đứng trước một bài toán khó: làm sao để duy trì ảnh hưởng trong một thị trường năng lượng toàn cầu ngày càng phức tạp. Và khi những điểm nghẽn địa chính trị cùng các rạn nứt nội bộ vẫn chưa được giải quyết, câu hỏi về vai trò dẫn dắt của OPEC+ trên thị trường dầu mỏ toàn cầu có lẽ sẽ còn tiếp tục được đặt ra trong thời gian tới.