Tesla – SpaceX: Những kỳ vọng và rào cản

SpaceX - Tesla và kỳ vọng từ hệ sinh thái tích hợp

Mới đây, công ty công nghệ hàng không vũ trụ của Mỹ SpaceX đã công bố báo cáo kinh doanh quý III, với những kết quả ấn tượng. Doanh thu tăng 161% lên 14,6 tỷ USD qua đó giúp doanh nghiệp có lãi lớn, sau hai quý thua lỗ liên tiếp.

Tuy nhiên, điều thu hút sự chú ý của thị trường không chỉ nằm ở những con số này, mà còn ở khả năng SpaceX sáp nhập với hãng xe điện Tesla. Tỷ phú Elon Musk cho biết, cả hai công ty đã thành lập các ủy ban đặc biệt để xem xét khả năng sáp nhập, bước đi sơ bộ hướng tới thương vụ hợp nhất. Và viễn cảnh về một sự kết hợp giữa hai tên tuổi lớn này đang là điều khiến giới đầu tư đặc biệt quan tâm.

Nếu nhìn vào hoạt động truyền thống, SpaceX và Tesla thuộc hai lĩnh vực khác biệt: một bên phát triển tên lửa và hạ tầng không gian, bên còn lại sản xuất xe điện. Nhưng ranh giới ấy đang dần thu hẹp khi cả hai cùng hướng tới những công nghệ có thể bổ trợ cho nhau.

Với Tesla, chiến lược dài hạn không chỉ dừng ở xe điện. Xe tự hành Cybercab và robot hình người Optimus đều phụ thuộc vào năng lực xử lý dữ liệu, phần mềm và trí tuệ nhân tạo. Còn với SpaceX, AI đã trở thành một mảng kinh doanh lớn, vượt qua cả Starlink và hoạt động phóng tên lửa. Trong quý III, mảng AI mang về cho SpaceX khoảng 7,56 tỷ USD, chiếm hơn một nửa doanh thu của hãng.

Ông Ross Gerber - Tổng Giám đốc điều hành Công ty quản lý tài sản Gerber Kawasaki cho biết: "SpaceX hiện giờ đã là một công ty AI. Khoản chi phí vốn khổng lồ rót vào xAI chính là khoản đầu tư chiến lược cho tương lai của họ, với mục tiêu không chỉ dừng lại ở các trung tâm dữ liệu trên mặt đất mà về lâu dài là cả ngoài không gian. Mảng không gian thuần túy lúc này chỉ chiếm một tỷ trọng nhỏ trong tổng thể hoạt động kinh doanh".

Nếu hai doanh nghiệp được hợp nhất, lợi thế tiềm năng nằm ở khả năng phối hợp nguồn lực và công nghệ. Tesla có kinh nghiệm sản xuất quy mô lớn, công nghệ pin và các sản phẩm phục vụ thị trường tiêu dùng. SpaceX có năng lực phóng tên lửa, mạng lưới vệ tinh Starlink và hạ tầng kết nối trên phạm vi toàn cầu.

Không chỉ tối ưu hóa vận hành, việc đưa hai doanh nghiệp về chung một mái nhà còn được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những vướng mắc về mặt pháp lý và cấu trúc sở hữu.

Ông Ross Gerber - Tổng Giám đốc điều hành Công ty quản lý tài sản Gerber Kawasaki chia sẻ: "Về lý thuyết, xAI nên thuộc về Tesla, nhưng hiện lại nằm trong SpaceX. Nó chính là "bộ não" vận hành mọi sản phẩm của Tesla nhưng lại không thuộc sở hữu của Tesla. Tôi thấy đây là một mớ hỗn độn và cách duy nhất để giải quyết là thông qua một vụ sáp nhập. Đó là cách để đơn giản hóa cơ cấu sở hữu, làm rõ mối quan hệ giữa các doanh nghiệp và giảm thiểu xung đột lợi ích. Nếu nhà đầu tư muốn đặt cược vào hệ sinh thái của Elon Musk, họ chỉ cần mua một mã cổ phiếu duy nhất".

Nếu thương vụ trở thành hiện thực, ông Elon Musk có thể củng cố quyền kiểm soát doanh nghiệp khi ông hiện sở hữu gần 20% cổ phần Tesla và nắm quyền kiểm soát biểu quyết tại SpaceX. Những người ủng hộ ông tin rằng, điều này sẽ đảm bảo vị tỷ phú Mỹ có thể duy trì tầm nhìn kinh doanh trong dài hạn.

Những con số đằng sau thương vụ tiềm năng

Nếu như xảy ra thì quy mô của thương vụ tiềm năng này là rất lớn, khi cả SpaceX và Tesla đều nằm trong số những công ty lớn nhất thế giới và giữ vị thế thống trị trong ngành của mình. SpaceX có giá trị thị trường khoảng 2.000 tỷ USD, còn Tesla trị giá gần 1.500 tỷ USD.

Sự kỳ vọng của giới đầu tư vào triển vọng kinh doanh thuận lợi cũng như thương vụ sáp nhập tiềm năng đã được thể hiện rõ trên thị trường cổ phiếu. Kết thúc phiên giao dịch đêm qua theo giờ Việt Nam, cổ phiếu của SpaceX đã bật tăng tới 7,79%, trong khi cổ phiếu Tesla cũng tăng 3,41%. Tuy nhiên, dù coi thương vụ sáp nhập là một bước đi hợp lý, tỷ phú Elon Musk, vẫn tỏ ra thận trọng khi cho biết, mọi thứ vẫn còn quá sớm.

Ông Elon Musk - Tổng Giám đốc điều hành Tesla và SpaceX nêu ý kiến: "Tôi chỉ có thể khẳng định rằng, tính đến thời điểm này, các ủy ban đặc biệt vẫn chưa đạt được bất kỳ thỏa thuận nào về các điều khoản giao dịch và chưa có gì bảo đảm rằng họ sẽ đạt được điều đó. Dù vậy, cá nhân tôi cho rằng việc hợp nhất hai doanh nghiệp mang lại rất nhiều giá trị, nhất là khi chúng ta đang tiến gần đến thời điểm bùng nổ của kỷ nguyên siêu trí tuệ".

Rào cản đối với thương vụ sáp nhập Spacex - Tesla

Những phát biểu của vị giám đốc điều hành của Tesla và SpaceX cho thấy, bên cạnh những tiềm năng to lớn, thương vụ sáp nhập đình đám này sẽ còn phải đối mặt với nhiều rào cản lớn, trước khi được hiện thực hóa.

Rào cản đầu tiên đối với thương vụ sáp nhập là yếu tố địa chính trị. SpaceX hiện là nhà thầu quốc phòng quan trọng của Mỹ, có các hợp đồng nhạy cảm với Lầu Năm Góc và NASA. Trong khi đó, Tesla có hoạt động sản xuất và kinh doanh quy mô lớn tại Trung Quốc, với nhà máy Thượng Hải giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới toàn cầu của hãng.

Việc hợp nhất vì thế có thể kéo theo những quá trình xem xét phức tạp hơn của giới chức hai nước về an ninh quốc gia, dữ liệu và các hợp đồng chính phủ.

Ông Craig Trudell - Biên tập viên quản lý mảng tin kinh tế châu Mỹ, Hãng tin Bloomberg đưa ra nhận định: "Hãy nhìn vào cấu trúc hoạt động của Tesla và các thị trường trọng yếu nhất của họ: Tesla có sự hiện diện khổng lồ tại Trung Quốc. Trong khi đó, SpaceX lại là một nhà thầu quốc phòng trọng yếu của Mỹ, sở hữu mạng lưới vệ tinh Starlink. Liệu các yếu tố này có trở thành "hòn đá tảng" ngáng đường việc hợp nhất hai công ty này hay không? Đó là câu hỏi lớn nhất".

Quy trình phê duyệt từ cổ đông cũng là một nút thắt quan trọng. Tại SpaceX, tỷ phú Elon Musk nắm quyền chi phối khoảng 82% quyền biểu quyết. Nhưng tại Tesla, thương vụ cần nhận được sự ủng hộ của đại đa số cổ đông đại chúng. Nhà đầu tư cần được thuyết phục rằng việc sáp nhập thực sự tạo ra giá trị lớn hơn so với việc duy trì hai doanh nghiệp độc lập và quyền lợi của các cổ đông sẽ được bảo đảm.

Ông Pierre Ferragu - Chuyên gia phân tích cấp cao, Công ty Nghiên cứu New Street Research cho biết: "Tại Tesla, mấu chốt là phải nhận được sự đồng thuận của hơn 50% tổng số cổ đông, chứ không chỉ tính riêng những người tham gia bỏ phiếu. Doanh nghiệp buộc phải vận động để họ đồng ý. Ông Elon Musk chỉ nắm khoảng 20% cổ phần, nhà đầu tư cá nhân nắm gần 30%, phần còn lại thuộc về các định chế đầu tư. Việc gom đủ số phiếu tán thành về mặt lý thuyết là khả thi, nhưng sẽ là một nhiệm vụ vô cùng gian nan".

Thách thức tiếp theo là bài toán phân bổ vốn và hiệu quả đầu tư. Từ tên lửa Starship, xe tự hành, robot cho đến các trung tâm dữ liệu AI và hạ tầng ngoài không gian, những dự án mà tỷ phú Elon Musk theo đuổi đều đòi hỏi nguồn vốn lớn, trong khi một số công nghệ vẫn cần thời gian để chứng minh khả năng thương mại hóa.

Việc hợp nhất có thể giúp hai doanh nghiệp phối hợp nguồn lực và phân bổ vốn linh hoạt hơn. Tuy nhiên, nếu các dự án chậm tiến độ hoặc không đạt kỳ vọng, việc tập trung nhiều lĩnh vực kinh doanh trong cùng một thực thể cũng có thể khiến rủi ro tài chính lan rộng và gia tăng áp lực trong việc lựa chọn các ưu tiên đầu tư.

Việc kết nối các mảng kinh doanh từ AI, năng lượng đến công nghệ vũ trụ được kỳ vọng sẽ mở ra một tầm nhìn đầy tham vọng. Nhưng để biến ý tưởng sáp nhập thành hiện thực, tỷ phú Elon Musk và các cộng sự sẽ phải giải quyết những bài toán phức tạp về quản trị, phân bổ nguồn vốn và thuyết phục sự đồng thuận của các cổ đông.