"Thải độc cảm xúc", ứng xử văn minh để tránh "bẫy xu hướng" độc hại

Trong những năm gần đây, môi trường số đã trở thành không gian quan trọng đối với đời sống xã hội, hoạt động sáng tạo, truyền thông và phát triển kinh tế số. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và các nền tảng số đang mở ra nhiều cơ hội kết nối, sáng tạo và lan tỏa các giá trị tích cực. Tuy nhiên, cùng với đó cũng xuất hiện nhiều thách thức như tin giả, thông tin sai sự thật, nội dung độc hại, hành vi phản cảm, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và các tác động tiêu cực đến cộng đồng, đặc biệt đối với giới trẻ.

Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số kèm theo Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL nhằm định hướng hành vi ứng xử của tổ chức, cá nhân theo các giá trị văn hóa, đạo đức và pháp luật; góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh, tôn trọng bản sắc văn hóa Việt Nam và lan tỏa các nội dung tích cực, sáng tạo, mang bản sắc dân tộc.

Bộ Quy tắc không chỉ tập trung sự chú ý vào đội ngũ những nghệ sĩ, người nổi tiếng, người có sức ảnh hưởng mà còn nêu rõ những điều các cá nhân, tổ chức khi tham gia môi trường số cần lưu ý thực hiện.

Mới đây, ca sĩ Lệ Quyên đã bày tỏ ý kiến gay gắt trên trang cá nhân trước việc cô bị nhiều "cư dân mạng" tấn công bằng những lời lẽ mang tính xúc phạm, nhắc thẳng đến yêu cầu kiểm tra sử dụng chất cấm. Đây không phải lần đầu tiên Lệ Quyên có những phát ngôn gây tranh cãi để bảo vệ bản thân. Dư luận chia rẽ, bên cho rằng, là người của công chúng, Lệ Quyên thiếu sự kiểm soát về cảm xúc, thiếu chọn lọc, cân nhắc về ngôn tử khi "đáp trả" công khai trên mạng xã hội. Phía khác đồng cảm với Lệ Quyên rằng, đó là phản ứng "tức nước vỡ bờ" khi trong một thời gian dài cô liên tục là đối tượng bị bình luận phản cảm đối với bất cứ thông tin, hình ảnh nào đăng tải trên trang cá nhân.

Lần này, một bộ phận người dùng mạng xã hội lại hướng vào Lệ Quyên với những nghi vấn sử dụng chất cấm. 

Không chỉ riêng Lệ Quyên, sau khi Miu Lê bị khởi tố rồi Long Nhật, Sơn Ngọc Minh bị bắt, hàng loạt nghệ sĩ đã trở thành đối tượng bị gọi tên yêu cầu "test" vì cho rằng họ có những biểu hiện, hành động bất thường. Trước khi thông tin về một vụ triệt phá đường dây ma túy liên tỉnh, bắt giữ 140 người được chính thức công bố ngày 22/5, mạng xã hội đã phủ tràn những "nghi vấn" hướng về giới nghệ sĩ, người có sức ảnh hưởng. Ngay cả khi Ngọc Sơn, Duy Mạnh, Tuấn Hưng... đã công khai kết quả xét nghiệm để khẳng định âm tính với chất cấm nhưng vẫn chưa hoàn toàn làm dịu đi các suy đoán, bình luận.

Điều 5 về Quy tắc ứng xử cá nhân có nêu rõ: Cần thận trọng khi tiếp nhận các thông tin chưa được kiểm chứng; chia sẻ thông tin có nguồn gốc rõ ràng, đáng tin cậy, thông tin tích cực, hữu ích, có giá trị văn hóa, nhân văn, thúc đẩy sự phát triển lành mạnh, an toàn trên môi trường số; khuyến khích chia sẻ, lan tỏa nội dung có giá trị văn hoá, giáo dục, nhân văn.

Khi mà thái độ lên án nghiêm khắc đối với những vấn đề tiêu cực đi quá giới hạn trở thành sự hả hê vô cảm, biến sai lầm của người khác trở thành cơ hội để bung thả trên môi trường số những cảm xúc, ngôn từ độc hại hoặc "ăn theo" bất chấp một cách thiếu văn minh nhằm câu view, kéo tương tác, bán hàng... Đó là lúc mạng xã hội bị biến thành "thùng rác cảm xúc" khổng lồ.

Ví dụ, một số nhãn hàng sử dụng hình ảnh của Miu Lê tại cơ quan công an, giật các nội dung liên quan đến Miu Lê để biến tấu, cắt ghép thành "content" tiếp thị cho sản phẩm. Nhưng thực tế đã cho thấy đây là cách "bắt trend" phản tác dụng, có thể tăng một phần tương tác nào đó nhưng lại hạ thấp giá trị cũng như mức độ văn minh của mạng xã hội.

"Thải độc cảm xúc" và giữ cách ứng xử văn minh trên môi trường số được nhắc đến như cách chủ động điều chỉnh hướng tiếp xúc với mạng xã hội để giải phóng bản thân khỏi những cảm xúc tiêu cực bị tích tụ do môi trường online gây ra. Việc làm này không đồng nghĩa với việc ngắt kết nối mà nhấn mạnh vào mặt cảm xúc và tâm lý: bớt căng thẳng vì tin tức dồn dập, giảm so sánh bản thân với người khác thoát khỏi cảm giác FOMO (sợ bị bỏ lỡ), tránh bị cuốn vào tranh cãi hay bình luận tiêu cực...

Bộ Quy tắc ứng xử cũng nhấn mạnh: Khi tham gia thảo luận, phản biện trên môi trường số, cần thể hiện thái độ tôn trọng, giao tiếp văn minh, lịch sự; sử dụng ngôn từ, lời thoại, hình ảnh văn minh, đúng mực, không thô tục, không phản cảm, không xúc phạm hoặc công kích cá nhân; không nói xấu, bôi nhọ tổ chức, cá nhân; không sử dụng từ ngữ, âm thanh, hình ảnh gây thù hận, kích động bạo lực, phân biệt về giới, về vùng miền, dân tộc, tôn giáo, văn hóa.

Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin. Trong đó, đáng chú ý là các quy định xử phạt từ ngày 1/7/2026 đối với hành vi vi phạm về trách nhiệm sử dụng dịch vụ mạng xã hội có thể lên tới 50 triệu đồng tùy theo tính chất sự việc.