Thái Nguyên: Giải "bài toán" chuyển đổi số và quản trị dữ liệu sau sáp nhập

Sau một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp và kết thúc hoạt động của cấp huyện, tỉnh Thái Nguyên đang dồn lực cho cuộc cách mạng dữ liệu số. Dù đối mặt với áp lực lớn về nhân sự và hạ tầng, địa phương này đang từng bước chuyển mình từ "quản lý truyền thống" sang "quản trị dựa trên dữ liệu".

Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (tỉnh và xã) đi vào vận hành mang theo những kỳ vọng lớn về một bộ máy tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả. Tuy nhiên, việc bỏ cấp huyện từ ngày 01/7/2025 cũng đặt lên vai các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh và chính quyền cấp xã một khối lượng công việc khổng lồ, đặc biệt là trong lĩnh vực khoa học, công nghệ (KH&CN) và chuyển đổi số.

Hướng dẫn trực tiếp trợ lực cho cấp xã, "khát" nhân lực chuyên sâu

Theo ông Hoàng Văn Thiên – Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thái Nguyên, sau một năm vận hành mô hình mới, Sở KH&CN cơ bản không tiếp nhận trực tiếp toàn bộ nhiệm vụ từ cấp huyện cũ. Thay vào đó, Sở chủ yếu chuyển sang vai trò hướng dẫn, theo dõi và hỗ trợ cấp xã thực hiện các nhiệm vụ quản lý nhà nước.

"Khi cấp huyện kết thúc hoạt động, các nhiệm vụ quản lý nhà nước thuộc lĩnh vực KH&CN, thông tin và truyền thông được chuyển thẳng về cấp xã, giao cho Phòng Văn hóa - Xã hội thuộc UBND cấp xã tham mưu thực hiện. Sở KH&CN đóng vai trò là 'bệ đỡ' kỹ thuật, hướng dẫn cấp xã và các tổ chức, cá nhân triển khai, nhất là đối với nhiệm vụ quản lý đầu tư ứng dụng CNTT sử dụng vốn ngân sách nhà nước" - Ông Hoàng Văn Thiên cho biết.

Không chỉ hỗ trợ cấp cơ sở, Sở KH&CN còn phải tiếp nhận thêm một khối lượng nhiệm vụ lớn từ Trung ương phân cấp cho cấp tỉnh theo Nghị định số 133/2025/NĐ-CP. Cụ thể gồm 68 nhiệm vụ mới, 123 thủ tục hành chính mới cần xử lý. Đây là áp lực rất lớn, đòi hỏi sự thay đổi toàn diện trong công tác tham mưu, hướng dẫn và kiểm tra ở cấp tỉnh.

Khi khung biên chế chính thức chưa được giao, bài toán nhân lực, kinh phí và hạ tầng kỹ thuật luôn là nỗi trăn trở lớn nhất của ngành KH&CN Thái Nguyên.

Với nhiều thuận lợi Sở đã chủ động kiện toàn tổ chức sau hợp nhất, phân công nhiệm vụ rõ ràng theo từng lĩnh vực chuyên sâu. Hạ tầng số dùng chung của tỉnh được quan tâm đầu tư, tạo điều kiện vận hành thủ tục hành chính trên môi trường mạng.

Những khó khăn như khung biên chế chưa giao chính thức dẫn đến thiếu công chức, viên chức chuyên sâu về CNTT, an toàn thông tin và chuyển đổi số. Nhân sự vừa phải làm việc cấp tỉnh, vừa phải tăng cường cắm chốt hướng dẫn cấp xã để không làm gián đoạn dịch vụ công của người dân.

Để khắc phục khó khăn, Sở KH&CN đã chọn giải pháp linh hoạt lấy công nghệ bù nhân lực, đẩy mạnh tối ưu hóa quy trình làm việc trên môi trường số để giải phóng sức lao động thủ công.

Khai phá "mỏ vàng" dữ liệu lộ trình 3 giai đoạn của IOC Thái Nguyên

Tháng 3/2026, Trung tâm Dữ liệu tỉnh Thái Nguyên chính thức đi vào hoạt động, đánh dấu bước chuyển dịch lịch sử từ "quản lý hành chính truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu". Ông Hoàng Văn Thiên nhấn mạnh, xây dựng trung tâm mới chỉ là bước khởi đầu. Điều cốt lõi trong thời gian tới là hình thành hệ sinh thái dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung".

Hiện tại, Sở KH&CN đang tập trung triển khai bộ 3 giải pháp chiến lược: Chuẩn hóa cấu trúc và định danh dữ liệu: Phối hợp triển khai dữ liệu theo Luật Dữ liệu; số hóa toàn bộ danh mục sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn đo lường chất lượng để liên thông toàn quốc.

Chiến dịch 100 ngày làm sạch dữ liệu thực hiện theo Kế hoạch 132/KH-UBND của tỉnh, ưu tiên làm sạch dữ liệu có giá trị khai thác cao như: sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm OCOP, chè đặc sản Thái Nguyên; năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp.

Kết nối thời gian thực qua API xóa bỏ cập nhật thủ công. Dữ liệu phát sinh từ thủ tục hành chính sẽ tự động đồng bộ về Kho dữ liệu dùng chung của tỉnh một cách chính xác, tức thì.

Lộ trình dịch chuyển của Trung tâm Giám sát, Điều hành thông minh (IOC) tỉnh trong năm 2026, đến hết Quý II/2026 kết nối dữ liệu cốt lõi ngành KH&CN, hình thành bản đồ số theo thời gian thực. Đến hết Quý III/2026 Ứng dụng Big Data và Trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích xu hướng, cảnh báo sớm. Trước 31/12/2026 IOC chuyển hẳn sang mô hình "Phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định" cho lãnh đạo tỉnh.

Xóa "vùng lõm" sóng viễn thông "vượt núi mang Internet đến đồng bào"

Một trong những thách thức lớn khi vận hành chính quyền 2 cấp là hạ tầng số tại các vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn sau sáp nhập.

Ông Hoàng Văn Thiên thẳng thắn thừa nhận, việc địa hình chia cắt, dân cư thưa thớt khiến doanh thu dịch vụ không đủ bù đắp chi phí đầu tư. Do đó, việc sớm ban hành Chương trình dịch vụ viễn thông công ích và quy định quản lý hạ tầng thụ động (cột BTS, cống bể cáp) từ Bộ KH&CN là cực kỳ cấp thiết. Tuy nhiên, không chờ đợi thụ động, Thái Nguyên đã có những bước đi chủ động, thần tốc.

"Khi rà soát sau sáp nhập, toàn tỉnh còn 59 thôn, bản chưa có sóng di động. Đến nay, các doanh nghiệp viễn thông đã hoàn thành phủ sóng 100% các khu vực này. Đặc biệt, có 9 thôn dù chưa có điện lưới quốc gia, doanh nghiệp vẫn chấp nhận đầu tư trạm phát sóng, vận hành bằng máy phát điện để đảm bảo quyền tiếp cận thông tin của người dân". Ông Hoàng Văn Thiên, Giám đốc Sở KH&CN tỉnh Thái Nguyên chia sẻ.

Trước câu hỏi về rủi ro lãng phí, chồng chéo hạ tầng số cấp xã nếu Trung ương chậm ban hành hướng dẫn, lãnh đạo Sở KH&CN khẳng định thực tế sẽ không xảy ra tình trạng này. Các nhà mạng trên địa bàn tỉnh đều đã chủ động xây dựng lộ trình phát triển mạng lưới dựa sát vào nhu cầu thực tế và quy hoạch chung của địa phương.

Sự vào cuộc chủ động, linh hoạt của ngành KH&CN đang biến dữ liệu thành một loại tài nguyên chiến lược. Đây chính là chiếc "chìa khóa vàng" để Thái Nguyên không chỉ thích ứng tốt với mô hình chính quyền địa phương mới, mà còn hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm chuyển đổi số của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.