Thanh Hóa: Đưa khoa học, công nghệ và dữ liệu vào sản xuất nông nghiệp

Những thay đổi trong phương thức sản xuất nông nghiệp, xây dựng dữ liệu số, các giải pháp hỗ trợ người dân, hợp tác xã và lộ trình phát triển nông nghiệp công nghệ cao đang giúp ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa ngày càng phát triển bền vững. Phóng viên Thời báo VTV đã có cuộc trao đổi với ông Lê Văn Tiến, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa.

Công nghệ đang trực tiếp thay đổi phương thức sản xuất

PV: Thưa Ông, từ thực tế sản xuất hiện nay, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi như thế nào đối với nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa?

Ông Lê Văn Tiến: Có thể khẳng định, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đang từng bước làm thay đổi phương thức sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh. Nếu trước đây sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thì hiện nay ngày càng nhiều khâu được hỗ trợ bằng máy móc, tự động hóa, cảm biến, dữ liệu số và các nền tảng công nghệ.

Ngành Nông nghiệp và Môi trường xác định, chuyển đổi số không chỉ là đưa máy móc hay phần mềm vào sản xuất, mà phải hướng tới sản xuất chính xác hơn, tiết kiệm hơn, kiểm soát tốt hơn, minh bạch hơn và tạo ra giá trị cao hơn.

Trong trồng trọt, tỉnh đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ gen trong chọn tạo và phục tráng giống; mở rộng nhà màng, nhà lưới, thủy canh, tưới tiết kiệm nước; cơ giới hóa đồng bộ và ứng dụng máy bay không người lái.

Hiện diện tích nhà màng, nhà lưới sản xuất rau, quả, hoa đạt trên 235 ha; trong đó có các mô hình rau thủy canh tại xã Đông Tiến, Nông Cống và Viện Nông nghiệp Thanh Hóa; diện tích áp dụng tưới tiết kiệm nước khoảng 40.000 ha.

Một hướng đi đáng chú ý là mô hình "cánh đồng không dấu chân". Tại xã Yên Trường và phường Đông Quang, cơ giới hóa được thực hiện đồng bộ, kết hợp máy bay không người lái trong gieo hạt, bón phân, phun thuốc. Công nghệ qua đó trực tiếp tham gia vào các khâu sản xuất, giảm lao động thủ công và hướng tới sản xuất chính xác hơn.

Thanh Hóa cũng đang triển khai sản xuất giảm phát thải, tạo tín chỉ carbon trên 21.896 ha lúa và 500 ha mía; đồng thời phát triển các mô hình lúa hữu cơ như Lúa - Cá, Lúa - Rươi, Lúa - Tôm, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm gắn với bảo vệ môi trường.

Công nghệ không chỉ nằm ở sản xuất mà còn trong quản lý

PV: Không chỉ trồng trọt, chuyển đổi số đang được đưa vào chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản như thế nào, thưa ông?

Ông Lê Văn Tiến: Trong chăn nuôi, khoảng 88% trang trại đã ứng dụng cơ giới hóa, tự động hóa hoặc bán tự động. Các công nghệ như máng ăn tự động, hệ thống làm mát, camera giám sát và xử lý chất thải khép kín giúp giảm chi phí lao động, kiểm soát môi trường và dịch bệnh tốt hơn. Các doanh nghiệp lớn cũng đang tiếp cận IoT, blockchain và trí tuệ nhân tạo.

Cùng với ứng dụng công nghệ trong sản xuất, ngành đang đẩy mạnh số hóa công tác quản lý. Cơ sở dữ liệu quốc gia về chăn nuôi đã được triển khai để các xã, phường cập nhật, khai thác; các ổ dịch được cập nhật và cảnh báo sớm trên hệ thống VAHIS.

Đối với thủy sản, ngành xác định tôm thẻ chân trắng là đối tượng trọng tâm phát triển công nghệ cao. Năm 2026, diện tích nuôi đạt khoảng 1.700 ha, trong đó 313 ha ứng dụng công nghệ cao. Các mô hình đang hướng tới sử dụng hệ thống tuần hoàn RAS, Biofloc, cảm biến quan trắc môi trường nước như pH, DO, độ mặn trực tuyến 24/7 và hệ thống cho ăn tự động.

Dữ liệu là nền tảng của nông nghiệp thông minh

PV: Khi ngày càng nhiều thiết bị và công nghệ được đưa vào sản xuất, ngành Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng dữ liệu như thế nào để những công nghệ này phát huy hiệu quả?

Ông Lê Văn Tiến: Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng dữ liệu số phục vụ sản xuất. Bởi nếu chỉ có thiết bị mà không có dữ liệu thì rất khó hình thành nền nông nghiệp thông minh.

Một ví dụ là việc xây dựng bản đồ nông hóa tỉnh Thanh Hóa. Ngành đã điều tra hơn 134.000 ha đất sản xuất nông nghiệp, thu thập gần 11.000 mẫu đất và xây dựng cơ sở dữ liệu WebGIS.

Từ dữ liệu này có thể xác định đặc tính đất, mức độ thích hợp với từng loại cây trồng và đưa ra khuyến cáo sử dụng phân bón hợp lý.

Đây là cơ sở để tiến tới một nền nông nghiệp mà các quyết định sản xuất ngày càng dựa trên dữ liệu, từ lựa chọn giống, cây trồng, lượng nước, phân bón đến dự báo dịch bệnh và thị trường.

Chọn công nghệ phù hợp, lấy hiệu quả sản xuất làm thước đo

PV: Một trong những vấn đề quyết định khả năng nhân rộng công nghệ là người dân và hợp tác xã có thể tiếp cận, vận hành và khai thác được hay không. Ngành sẽ hỗ trợ theo hướng nào?

Ông Lê Văn Tiến: Để công nghệ thực sự đi vào sản xuất, trước hết cần xây dựng và chuẩn hóa cơ sở dữ liệu ngành, kết nối dữ liệu về sản xuất, đất đai, cây trồng, vật nuôi, thủy sản, môi trường. Dữ liệu này vừa phục vụ công tác quản lý nhà nước, vừa đáp ứng nhu cầu sản xuất.

Cùng với đó, ngành sẽ xây dựng các mô hình điểm, lựa chọn những công nghệ có hiệu quả thực tế, dễ vận hành để người dân và hợp tác xã có thể trực tiếp quan sát, học tập và nhân rộng.

Một yêu cầu quan trọng khác là đào tạo kỹ năng số cho nông dân, hợp tác xã và cán bộ cơ sở, từng bước hình thành lực lượng "Nông dân số". Ngành sẽ phối hợp với các doanh nghiệp viễn thông để cung cấp những giải pháp công nghệ đơn giản, dễ sử dụng, phù hợp với điều kiện thực tế của người dân.

Đối với IoT, AI và các công nghệ số khác, ngành xác định cần thí điểm, đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng, tránh đầu tư công nghệ nhưng không khai thác được.

Công nghệ cũng phải gắn với thị trường và chuỗi giá trị. Trong chăn nuôi, ngành định hướng phát triển chăn nuôi tuần hoàn gắn với chế biến, truy xuất nguồn gốc, tiêu thụ theo chuỗi; kết nối sản phẩm lên sàn thương mại điện tử và sử dụng tem QR truy xuất nguồn gốc.

Mô hình điểm đến vùng sản xuất công nghệ cao phải tạo giá trị cho người dân

PV: Với cách tiếp cận lấy hiệu quả thực tế làm thước đo, lộ trình triển khai trong những năm tới sẽ được thực hiện như thế nào?

Ông Lê Văn Tiến: Trong giai đoạn 2026-2027, ngành sẽ tập trung xây dựng mô hình điểm, chuẩn hóa dữ liệu, đào tạo kỹ năng số, thí điểm IoT và AI. Đây cũng là giai đoạn đánh giá hiệu quả, lựa chọn những mô hình phù hợp để từng bước nhân rộng.

Từ năm 2028 đến 2030, ngành sẽ nhân rộng các mô hình hiệu quả, hình thành vùng sản xuất công nghệ cao gắn với tích tụ, tập trung đất đai; hoàn thiện chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, xuất khẩu và tăng cường ứng dụng AI trong dự báo, cảnh báo, hỗ trợ điều hành sản xuất.

PV: Có thể thấy công nghệ đang được đưa vào ngày càng nhiều khâu của sản xuất. Vậy thước đo cuối cùng của quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp là gì?

Ông Lê Văn Tiến: Chúng tôi xác định chuyển đổi số trong nông nghiệp không phải là mục tiêu tự thân. Mục tiêu cuối cùng là giúp người nông dân sản xuất hiệu quả hơn, giảm chi phí, nâng cao chất lượng, tạo ra sản phẩm an toàn, minh bạch về nguồn gốc và tiếp cận được thị trường rộng hơn.

PV: Vâng, xin cảm ơn ông Lê Văn Tiến, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thanh Hóa về cuộc trao đổi.