Thanh long xuất khẩu sang EU: Kiểm soát 30%, không phải 50% như đồn đoán

Trong bối cảnh Liên minh châu Âu (EU) liên tục nâng cao tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và siết chặt các rào cản kỹ thuật, thông tin về tần suất kiểm tra đối với mặt hàng thanh long Việt Nam đang thu hút sự quan tâm lớn từ doanh nghiệp và người sản xuất.

Theo quy định hiện hành, thanh long của Việt Nam đang thuộc diện kiểm soát tăng cường theo Phụ lục II của Quy định (EU) 2019/1793, với tần suất kiểm tra là 30%, không phải 50% như một số thông tin chưa chính xác đã lan truyền. Đây là mức kiểm tra được áp dụng tại cửa khẩu EU nhằm giám sát chặt chẽ các yếu tố liên quan đến an toàn thực phẩm, đặc biệt là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Việc EU tăng cường kiểm soát không chỉ dừng lại ở tần suất kiểm tra mà còn thể hiện rõ ở cách tiếp cận mới trong quản lý mức dư lượng tối đa cho phép (MRLs). Đáng chú ý, từ cuối tháng 1/2026, EU đã chuyển từ phương pháp đánh giá dựa trên "rủi ro" sang "mối nguy". Với các hoạt chất có nguy cơ cao (như gây ung thư, rối loạn nội tiết), EU áp dụng mức mức MRL mặc định rất thấp là 0,01 mg/kg (gần bằng 0 về mặt kỹ thuật).

Diễn biến này đặt ra áp lực đáng kể đối với chuỗi sản xuất nông sản xuất khẩu của Việt Nam, từ khâu canh tác, thu hoạch đến chế biến. Không chỉ thanh long, một số mặt hàng khác cũng đang chịu kiểm soát tăng cường với mức cao hơn, như ớt và đậu bắp (50%), trong khi sầu riêng ở mức 20%. Riêng chanh leo hiện chưa thuộc diện áp dụng biện pháp này.

Trước những thay đổi nhanh và khắt khe từ thị trường EU, cơ quan quản lý trong nước đã chủ động triển khai nhiều biện pháp ứng phó. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo các đơn vị chuyên môn nghiên cứu, đánh giá tác động của chính sách mới, đồng thời tổng hợp khó khăn từ địa phương và doanh nghiệp để phục vụ trao đổi chính thức với phía EU.

Ở góc độ thực tiễn, ngay khi nhận được các cảnh báo không tuân thủ liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, các cơ quan chức năng đã tiến hành truy xuất nguồn gốc, điều tra nguyên nhân và gửi báo cáo khắc phục tới phía EU. Song song với đó là việc tăng cường tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật cho người sản xuất và doanh nghiệp nhằm nâng cao năng lực tuân thủ.

Những nỗ lực này đã mang lại kết quả tích cực. Số lượng cảnh báo không tuân thủ quy định an toàn thực phẩm từ EU đã giảm rõ rệt, từ 64 trường hợp trong năm 2024 xuống còn 17 trường hợp trong năm 2025. Đây được xem là tín hiệu tích cực, cho thấy hiệu quả của việc siết chặt quản lý trong nước và nâng cao ý thức tuân thủ của toàn chuỗi sản xuất.

Không dừng lại ở đó, cơ quan chuyên môn của Việt Nam cũng đã chủ động phối hợp với phía EU để tổ chức các đợt thanh tra thực tế. Kết quả đánh giá cho thấy hệ thống kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật và sự tham gia chủ động của khu vực tư nhân đã được ghi nhận tích cực. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để EU xem xét điều chỉnh tần suất kiểm tra trong thời gian tới.

Tuy nhiên, để duy trì và mở rộng thị phần tại một thị trường khó tính như EU, bài toán không chỉ nằm ở việc "đáp ứng" mà còn phải "đi trước" trong tiêu chuẩn. Điều này đòi hỏi sự chuyển đổi mạnh mẽ theo hướng sản xuất bền vững, giảm phụ thuộc vào hóa chất, tăng cường các biện pháp sinh học và nâng cao vai trò quản lý của địa phương.

Trong dài hạn, việc nâng cao năng lực tuân thủ không chỉ giúp giảm áp lực kiểm tra tại cửa khẩu mà còn góp phần định hình hình ảnh nông sản Việt Nam theo hướng an toàn, chất lượng và có trách nhiệm.

Thanh long - một trong những mặt hàng trái cây chủ lực đang đứng trước ngưỡng cửa của sự sàng lọc khắt khe. Nhưng chính trong áp lực đó, cơ hội tái cấu trúc và nâng tầm giá trị cũng đang dần mở ra cho nông sản Việt trên hành trình chinh phục thị trường EU.