Thành phố Hồ Chí Minh: Động lực mới cho đầu tàu kinh tế

Ông Nguyễn Văn Được - Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh.

Tại buổi làm việc ngày 27/4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu TP.HCM khẩn trương tìm mô hình phát triển mới, thoát khỏi lối mòn khi các động lực cũ (mở cửa, thu hút đầu tư đơn thuần) suy giảm. Thành phố cần thể chế hóa cơ chế đặc thù, tháo gỡ điểm nghẽn, tập trung hạ tầng số, sáng tạo để giữ vai trò "đầu tàu". Đây không chỉ là định hướng chiến lược, mà là yêu cầu mang tính mệnh lệnh đối với thành phố năng động nhất cả nước.

Áp lực càng rõ khi Quốc hội đặt mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% cho TP Hồ Chí Minh từ năm 2026 và duy trì trong cả giai đoạn 2026–2030. Với quy mô GRDP lớn nhất cả nước, mỗi điểm phần trăm tăng trưởng đều là thách thức. Thành phố buộc phải tìm động lực mới, không chỉ để tăng trưởng, mà để giữ vai trò dẫn dắt.

Siêu đô thị vùng – không gian tăng trưởng mới

Trong nhiều năm, tăng trưởng của TP Hồ Chí Minh dựa vào bất động sản, dịch vụ và mở rộng đô thị. Tuy nhiên, mô hình này đang bộc lộ giới hạn. Đất đai khu trung tâm ngày càng khan hiếm, hạ tầng quá tải, chi phí sinh hoạt tăng, logistics bị nghẽn.

Thực tế cho thấy, đô thị phát triển theo kiểu "một lõi" đã không còn phù hợp. Dân cư, sản xuất và dịch vụ đã lan ra ngoài, nhưng cơ chế quản lý vẫn theo ranh giới hành chính cũ. Điều này khiến hiệu quả phát triển bị phân tán.

Trả lời phỏng vấn VTV Times, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được thẳng thắn: "Trong bối cảnh mới, TP Hồ Chí Minh không được phép đi theo lối mòn. 'Việc khó' đòi hỏi cách làm khác biệt; 'việc lớn' đòi hỏi bản lĩnh lớn".

Một trong những thay đổi lớn nhất là chuyển từ mô hình đô thị trung tâm sang siêu đô thị vùng. Sau khi hợp nhất không gian phát triển, TP Hồ Chí Minh không còn là một đô thị đơn lẻ, mà trở thành hạt nhân của mạng lưới kinh tế phía Nam.

Cấu trúc mới hình thành rõ nét: lõi trung tâm giữ vai trò tài chính, dịch vụ; Thủ Đức là cực đổi mới sáng tạo; khu Bắc – Tây Bắc phát triển công nghiệp và logistics; khu Nam – Đông Nam gắn với cảng biển và kinh tế biển. Mô hình đa cực giúp giảm áp lực nội đô và tạo "điểm nén tăng trưởng" mới.

Các chuyên gia cho rằng, lợi thế của siêu đô thị không nằm ở diện tích, mà ở khả năng tích hợp. Nhà đầu tư không chỉ nhìn một dự án, mà nhìn toàn bộ hệ sinh thái gồm cảng biển, sân bay, hạ tầng, nhân lực và thị trường. Khi các yếu tố này được kết nối, chi phí giảm và tốc độ tăng trưởng tăng lên.

TP Hồ Chí Minh xác định đâu là cực tăng trưởng mới?

Để vận hành một siêu đô thị, hạ tầng phải đi trước. Những dự án như sân bay Long Thành, vành đai 3, vành đai 4, hệ thống cảng biển đang tạo khung xương phát triển mới.

Sân bay Long Thành được xác định là cửa ngõ quốc tế, giúp TP Hồ Chí Minh tham gia sâu hơn vào chuỗi logistics toàn cầu. Vành đai 3 giúp kết nối các khu công nghiệp, cảng và đô thị vệ tinh, giảm áp lực cho khu trung tâm.

Ở trục biển, cụm cảng Cái Mép – Thị Vải tiếp tục được mở rộng với hàng loạt dự án quy mô lớn. Những cảng nước sâu có thể tiếp nhận tàu 250.000 DWT, kết nối trực tiếp châu Âu và Mỹ, đang tạo lợi thế cạnh tranh mới.

Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Được nhấn mạnh: "Thành phố sẽ hình thành hệ thống cảng biển hiện đại, trở thành trung tâm logistics của khu vực phía Nam". Đây là nền tảng để phát triển kinh tế biển và thương mại quốc tế.

Song song với hạ tầng, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành trung tâm tài chính quốc tế. Không chỉ dừng ở ngân hàng, thành phố hướng tới các lĩnh vực mới như tài chính số, tài chính xanh, tài sản số.

PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân (Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP Hồ Chí Minh) nhận định, khi kết hợp trung tâm tài chính với logistics và cảng biển, TP Hồ Chí Minh có thể hình thành hệ sinh thái tài chính hàng hải. Điều này giúp giảm chi phí vốn và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. Đây được xem là bước chuyển quan trọng, giúp thành phố thoát khỏi phụ thuộc vào các ngành truyền thống, tiến tới các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao.

Trong giai đoạn mới, khoa học công nghệ trở thành động lực cốt lõi. Thành phố tập trung phát triển AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và bán dẫn. GS. Vũ Minh Khương (Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore), cho rằng, TP Hồ Chí Minh cần hội tụ "Hy vọng – Hội nhập – Hợp lực" để bứt phá. Ông đề xuất đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng AI và nâng cấp cơ cấu kinh tế.

Việc phát triển công nghệ không chỉ giúp tăng năng suất, mà còn tạo ra mô hình kinh tế mới. Đây là yếu tố quyết định để đạt tăng trưởng hai con số trong dài hạn.

Thể chế – điểm nghẽn lớn nhất

Dù có nhiều tiềm năng, TP Hồ Chí Minh vẫn đối mặt với điểm nghẽn lớn là thể chế. Nhiều dự án chậm không phải vì thiếu vốn, mà vì vướng thủ tục.

TS Nguyễn Sĩ Dũng (nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội,) nhận định, thành phố không thiếu nguồn lực, mà thiếu cơ chế để giải phóng nguồn lực. Ông cho rằng cần một Luật Đô thị đặc biệt để tạo "hệ điều hành" mới cho siêu đô thị.

Chuyên gia kinh tế - PGS.TS. Trần Hoàng Ngân cũng chỉ ra, các cơ chế hiện tại như Nghị quyết 54 hay 98 vẫn mang tính ngắn hạn. Thành phố cần một thể chế ổn định, dài hạn để vận hành mô hình mới.

"Đột phá thể chế chính là chìa khóa then chốt để khơi thông nguồn lực."

Ông Nguyễn Văn Được - Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh

Trả lời băn khoăn này, ông Nguyễn Văn Được, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh với VTV Times: "Muốn đi nhanh và đi xa, trước hết phải tháo được nút thắt. Đột phá thể chế chính là chìa khóa then chốt".

Dù đối mặt nhiều thách thức, TP Hồ Chí Minh vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực. Năm 2025, GRDP đạt khoảng 2,74 triệu tỷ đồng, tăng 8,03%, chiếm 23,5% GDP cả nước. Thu ngân sách đạt hơn 748.000 tỷ đồng, FDI đạt 8,16 tỷ USD. Quý I/2026, GRDP tăng 8,27%, mức cao nhất trong 5 năm. Dịch vụ đóng góp 56% vào tăng trưởng, trong khi vận tải – logistics tăng hơn 12%. FDI đạt gần 2,9 tỷ USD, tăng hơn 200%.

Các chuyên gia nhận định, kết quả này cho thấy khả năng chống chịu tốt trước biến động toàn cầu. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu 10%, thành phố cần động lực mạnh hơn.

Vai trò của kinh tế tư nhân

Một trong những động lực quan trọng nhất là khu vực tư nhân. Thành phố xác định đây là lực lượng dẫn dắt tăng trưởng trong giai đoạn mới. Ông Nguyễn Văn Được nhấn mạnh: "TP Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi nhất để doanh nghiệp phát triển và bứt phá". Điều này phù hợp với xu hướng toàn cầu, khi khu vực tư nhân đóng vai trò trung tâm trong đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh tăng trưởng, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu phát triển bền vững. Thành phố thúc đẩy năng lượng tái tạo, logistics xanh và kinh tế tuần hoàn. Trong bối cảnh mà theo các chuyên gia, nếu không chuyển đổi xanh, thành phố có thể mất lợi thế cạnh tranh. Ngược lại, nếu đi trước, đây sẽ là cơ hội để thu hút dòng vốn chất lượng cao.

Mọi chính sách cuối cùng đều hướng đến con người. Như ông Nguyễn Văn Được nói: "Phát triển nhanh nhưng phải bền vững, để người dân thực sự được thụ hưởng thành quả".

Sau 50 năm phát triển, TP Hồ Chí Minh đang đứng trước bước ngoặt lớn. Những động lực cũ đã giúp thành phố bứt phá, nhưng không còn đủ cho chặng đường mới. Để đạt tăng trưởng hai con số, thành phố phải đồng thời cải cách thể chế, phát triển công nghệ, mở rộng không gian và nâng cấp hạ tầng. Đây là hành trình khó, nhưng cũng là cơ hội tái định vị vai trò.

Yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra một câu hỏi lớn. TP Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục là đầu tàu theo cách cũ, hay trở thành một "bộ máy tổ chức phát triển" cho cả vùng và cả nước. Câu trả lời đang nằm ở chính những động lực mới mà thành phố đang quyết tâm tạo ra.