Thanh toán số tăng trưởng mạnh tại Việt Nam

Chợ 4.0: Tiểu thương giảm chi phí, tăng hiệu quả

Kể cả những người cao tuổi, nhóm vốn được cho là ngại thay đổi nhất, cũng đã sẵn sàng thanh toán không tiền mặt, rào cản rõ ràng không nằm ở tuổi tác. Khi lợi ích là có thật và thấy được trong từng lần chi tiêu, người dùng sẽ tự thay đổi thói quen.

Minh chứng rõ ràng là trong 8 tháng năm nay, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt đã tăng gần 34% về số lượng và hơn 13% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Riêng thanh toán qua mã QR đạt hơn 300 triệu giao dịch, giá trị hơn 270.000 tỷ đồng.

Từ những giao dịch mua bán hàng ngày, thanh toán không tiền mặt đang là thay đổi dễ thấy nhất của chuyển đổi số. Trong cao điểm 100 ngày chuyển đổi số của Hà Nội, hướng tới Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10, các mô hình chợ 4.0, tuyến phố không tiền mặt liên tục được nhân rộng, giúp tiểu thương, hộ kinh doanh giảm chi phí và bán hàng hiệu quả hơn.

Từ chỗ bỡ ngỡ khi lần đầu sử dụng mã QR, giờ đây, thanh toán không tiền mặt đã trở thành thói quen của nhiều tiểu thương tại chợ. Có những quầy hàng, người bán không chỉ chuẩn bị một mà còn là hai mã QR cho khách.

Chị Nguyễn Thị Tính - Tiểu thương chợ Xuân Đỉnh, TP. Hà Nội cho biết: "Nhà tôi bán nhiều mặt hàng, mình cứ chuẩn bị hai mã để cái này hỏng lỗi còn có cái kia".

Chị Nguyễn Thị Ngân - Tiểu thương chợ Xuân Đỉnh, TP. Hà Nội chia sẻ: "Thời gian đầu tiên, mình hơi lóng ngóng một chút, không biết làm thế nào để nhận tiền. Đến lúc mọi người nói cũng thành một thói quen, giờ lại thích chuyển tiền vào hơn".

Còn với anh Vũ, giờ đây không còn phải mất nhiều thời gian kiểm đếm tiền lẻ mỗi ngày, bởi khi người mua thường xuyên chuyển khoản, anh dễ dàng theo dõi được doanh thu trong ngày.

Anh Nguyễn Trọng Vũ - Tiểu thương chợ Đại Từ, TP. Hà Nội tâm sự: "Tổng kết và kê khai cuối ngày như điện tử tôi đang dùng, cuối ngày họ sẽ tự tổng kết cho mình doanh thu bao nhiêu trên từng ngày. Sau đó, mình sẽ tự ghi vào sổ sách để cuối tháng hoặc cuối quý kê khai".

Với những cơ sở kinh doanh có lượng giao dịch lớn, hiệu quả còn thể hiện ở việc tiết kiệm chi phí vận hành, giúp cơ sở kinh doanh tập trung nguồn lực cho hoạt động phục vụ khách hàng.

Anh Đoàn Thanh Tuấn - Đại diện nhà hàng cho biết: "Hiện tại, chúng tôi cũng bớt đi một nhân sự để thay thế cho việc như trước đây là kiểm đếm bằng tiền mặt".

Tại những phường xã đã áp dụng một thời gian cho thấy hiệu quả khá rõ rệt khi đạt tỉ lệ sử dụng không tiền mặt trên 90% và không chỉ xây dựng chợ 4.0 mà còn triển khai các tuyến phố không tiền mặt.

Ông Nguyễn Hưng Quốc - Phó Chủ tịch UBND phường Xuân Đỉnh, TP. Hà Nội nêu ý kiến: "Các hộ kinh doanh đều được thuận tiện và không còn lo tiền lẻ khi mua bán, cũng như an toàn thực phẩm đều được minh bạch và tạo uy tín lâu dài trong quá trình đi chợ".

Bà Nguyễn Thị Thu Hương - Phó Chủ tịch UBND phường Định Công, TP. Hà Nội đưa ra nhận định: "Không chỉ dùng cho việc sử dụng thanh toán mua bán hàng ngày, mà chúng tôi còn đang hướng tới là xây dựng thí điểm dùng mã QR để truy xuất nguồn gốc thực phẩm. Khi quét mã QR là sẽ biết nguồn gốc của thực phẩm mình sử dụng, mình mua ở đâu, nguồn gốc như thế nào, xuất xứ ra sao".

Trong đợt cao điểm 100 ngày chuyển đổi số, Hà Nội đã triển khai thanh toán không dùng tiền mặt tại 232/311 chợ dân sinh, tương đương gần 75%. Thành phố cũng đã hình thành 283 tuyến phố kinh doanh không dùng tiền mặt. Mã QR đang dần trở thành công cụ hỗ trợ hoạt động kinh doanh hiệu quả, góp phần thúc đẩy tiểu thương tham gia vào quá trình chuyển đổi số.

Thanh toán QR của du khách nước ngoài tăng 8 lần

Không chỉ dừng lại ở các chợ dân sinh hay tuyến phố kinh doanh, thanh toán số đang từng bước xóa nhòa khoảng cách địa lý. Việc kết nối hạ tầng thanh toán QR xuyên biên giới là một bước tiến trong quá trình phát triển kinh tế số, giúp giảm chi phí giao dịch, tạo thuận lợi cho du khách quốc tế và mở rộng cơ hội kinh doanh cho các doanh nghiệp bán lẻ, dịch vụ tại Việt Nam.

Thanh toán QR xuyên biên giới đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng mạnh tại Việt Nam. Theo số liệu từ NAPAS, trong 8 tháng năm nay, số lượng giao dịch của du khách từ Thái Lan, Lào và Campuchia tại Việt Nam đã tăng 8 lần, trong khi giá trị giao dịch tăng 6 lần so với cùng kỳ năm ngoái, cho thấy dư địa lớn để mở rộng phương thức thanh toán này trong các lĩnh vực du lịch, bán lẻ và dịch vụ.

Mạng lưới thanh toán QR xuyên biên giới hiện kết nối với 6 thị trường gồm Thái Lan, Lào, Campuchia, Trung Quốc, Hàn Quốc và Singapore. Hiện phí chấp nhận thanh toán xuyên biên giới khoảng 1,5% giá trị giao dịch, thấp hơn mức 2,4 - 3% của thẻ tín dụng. Trước sự tăng trưởng mạnh mẽ cùng với việc mở rộng kết nối giữa các hạ tầng thanh toán QR xuyên biên giới, Việt Nam cũng được chọn là điểm đến yêu thích của du khách do thuận tiện trong chi tiêu mỗi khi đi du lịch. Việc thúc đẩy thanh toán xuyên biên giới qua mã QR đang trở thành động lực mới cho bán lẻ và du lịch.

TS. Lê Việt Thủy - Giám đốc Trung tâm Ứng dụng công nghệ thông tin, Đại học Kinh tế Quốc dân chia sẻ: "Có những nguồn thu, dòng tiền thu vào tài khoản của mình hoàn toàn có thể giúp cho họ có thêm minh chứng thuyết phục ngân hàng rằng họ có một dòng tiền ổn định. Và như vậy ngân hàng hoàn toàn có thể xem xét để có thể mở rộng thêm nữa đối tượng cho vay đối với các khách hàng cá nhân là những người bán hàng nhỏ lẻ ở khắp các khu phố, khu chợ của chúng ta.

Trước đây, chúng ta thống kê chẳng hạn, để ra được con số thống kê về mua bán hay về giá cả, có thể phải đi tận nơi, từng nơi để chọn mẫu. Khi toàn bộ thông tin được thông qua hệ thống ngân hàng này, cơ quan quản lý Nhà nước, các cơ quan quản lý vĩ mô có thể có những thông tin để đánh giá đúng hơn nữa bán lẻ thực tế ở các điểm bán hàng, thay vì hiện nay chúng ta mới chỉ thu thập được các số liệu qua các siêu thị hoặc thông qua các cửa hàng lớn.

Những người bán hàng cũng cần phải lưu ý đến mã QR của mình phải thường xuyên kiểm tra, không để những kẻ xấu dán đè QR của kẻ xấu lên. Hay hiện nay, cũng có một hình thức thuận tiện là hình thức QR kết hợp với loa thông báo. Tuy nhiên, cũng có những hiện tượng lừa đảo thông qua việc họ để loa tương tự như vậy, nhưng lại là loa của chính người lừa đảo, phát ra tiếng nhưng không phải loa của mình đấy. Do vậy, người bán hàng cũng phải cẩn thận hơn nữa khi sử dụng mã QR của mình.

Từ phía nhà cung cấp dịch vụ đối với loa thông báo, có lẽ cũng phải nâng cấp phần mềm, nâng cấp tín hiệu phát từ loa ra để bảo đảm đó chính là loa đúng số tài khoản của cá nhân, thay vì chỉ thông báo là sẽ nhận được bao nhiêu tiền. Tôi nghĩ là sẽ giảm thiểu bớt tình trạng lừa đảo hiện nay đã bắt đầu xuất hiện ở một số chợ".

Từ những số liệu trên có thể thấy, thanh toán không tiền mặt đã xóa nhòa khoảng cách, du khách đến Việt Nam trở nên mua bán thuận tiện, dễ dàng ra quyết định chi tiêu hơn, khiến cho mỗi tiểu thương có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng đa dạng hơn. Những người tiểu thương đã có những chia sẻ về sự thuận tiện, giảm chi phí, giảm thời gian kiểm kê nhưng đó vẫn chưa phải là tất cả. Bởi khi dòng tiền được minh bạch, còn là cơ sở để vay vốn hay quản lý thị trường hiệu quả hơn.

Ngày 10/10 là Ngày Chuyển đổi số quốc gia. Chủ đề năm nay hướng tới việc cụ thể hóa các chủ trương, chính sách thành những kết quả thiết thực trên ba trụ cột: Chính phủ số, Kinh tế số và Xã hội số, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.

Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số đóng góp khoảng 30% GDP. Đây không chỉ là một chỉ tiêu phát triển công nghệ, mà còn là yêu cầu chuyển đổi phương thức quản lý, sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng trên phạm vi toàn xã hội.