Tháo gỡ điểm nghẽn trong giải phóng mặt bằng bằng cơ chế mới

Chậm giải ngân vốn do vướng mặt bằng

Có một thực tế đang diễn ra, đó là nhiều dự án lớn, trọng điểm của TP. Hồ Chí Minh tuy đã được ưu tiên bố trí vốn, có cơ chế đặc thù để thực hiện nhưng vẫn khó triển khai hoặc triển khai chậm, nguyên nhân là do chậm giải phóng mặt bằng. Và đây cũng là một trong những lý do chính dẫn đến ảnh hưởng tiến độ giải ngân đầu tư công trong thời gian qua.

Dự án xây dựng nút giao An Phú, nút giao lớn nhất của TP. Hồ Chí Minh theo kế hoạch, lẽ ra nút giao đã phải đưa vào hoạt động từ giữa năm 2025. Thế nhưng, vì vướng giải phóng mặt bằng và một số nguyên nhân khác, nút giao phải dời lại ngày thông xe.

Ông Ngô Xuân Tú - Phó Chỉ huy trưởng Gói thầu Xây lắp số 10, Nút giao An Phú, TP. Hồ Chí Minh cho biết: "Mặt bằng ở đây thi công nằm ở nút giao mà phải đảm bảo lưu thông hệ thống xe container lưu thông từ các tỉnh miền Tây miền Đông đi về Cát Lái để giải phóng hàng hóa. Chính vì thế, đường này không cho phép đóng làn để thi công mà chúng tôi bắt buộc phải thi công theo biện pháp vừa thi công vừa đảm bảo giao thông".

Theo các chuyên gia, vướng mắc về giải phóng mặt bằng đã được giải quyết từ Nghị quyết 254 của Quốc hội ban hành năm 2025 về Quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành luật đất đai trong đó có quy định về việc thu hồi bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Khi triển khai chính quyền 2 cấp, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng sẽ do chính quyền cấp xã phường thực hiện. Đây là một thách thức đối với nhiều nơi khi không có nhân sự chuyên môn để thực hiện, lại không có kinh nghiệm ứng biến đối với một số trường hợp bồi thường đặc biệt.

Tiến sĩ Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên môi trường TP. Hồ Chí Minh chia sẻ: "Chúng ta nên quyết đoán hơn và mạnh dạn hơn trong việc áp dụng hệ số để nâng mặt giá tiền bồi thường đó bằng thị trường thậm chí hơn thị trường 10-20% chúng ta vẫn chấp nhận được. Bởi vì chúng ta xét về cán cân lâu dài, về cầu tài chính Nhà nước được chứ không phải mất nên chúng ta mạnh dạn làm".

Ở góc độ quản lý, lãnh đạo TP. Hồ Chí Minh yêu cầu, trong năm nay, đơn vị nào không giải ngân đạt yêu cầu sẽ quy trách nhiệm người đứng đầu.

Ông Nguyễn Văn Được - Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh chỉ đạo: "Sở Nông nghiệp Môi trường sẽ có kế hoạch chi tiết về giải phóng mặt bằng ứng với các công trình. Tương tự như vậy, ở cấp xã phường có liên quan, các đồng chí cũng lập ra kế hoạch cụ thể và cũng kèm theo sơ đồ găng như tôi nói để lãnh đạo theo dõi và chỉ đạo".

Ngay từ đầu năm 2026, TP. Hồ Chí Minh đã đưa hàng loạt công trình trọng điểm của thành phố vào triển khai, cho thấy nỗ lực và quyết tâm đẩy nhanh tiến độ giải ngân đầu tư công ngay từ những tháng đầu năm. Tuy nhiên, quyết tâm đó có biến thành hiện thực hay không còn tùy thuộc vào cách làm, cách vận hành ở các địa phương, đặc biệt là tạo ra sự đột phá ở khâu giải phóng mặt bằng.

Linh hoạt trong giải phóng mặt bằng

Tại Hà Nội, ngay sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 258 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô, Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội đã ban hành hướng dẫn chi tiết việc thực hiện Nghị quyết này nhằm sớm tháo gỡ những vướng mắc trong đền bù, giải phóng mặt bằng cho các dự án trên địa bàn. Theo đó, thành phố có thể quyết định mức bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cao hơn các quy định hiện hành, tối đa gấp tới hai lần so với mức trong bảng giá đất của thành phố. Điều này không chỉ tháo gỡ các điểm nghẽn lâu nay về giải phóng mặt bằng, mà còn đảm bảo quyền lợi, tạo niềm tin cho những người dân bị ảnh hưởng trong vùng dự án.

Theo bảng giá đất của thành phố Hà Nội, giá đất ở vị trí 1 khu vực hiện vào khoảng 96 triệu đồng/m². Nhưng khi áp dụng hệ số bồi thường tối đa theo cơ chế mới, mức bồi thường có thể lên tới trên 190 triệu đồng/m². Cơ sở bồi thường giá đất theo cơ chế mới này sẽ được nghiên cứu để áp dụng khi Nhà nước thu hồi đất cho dự án trục đại lộ cảnh quan sông Hồng.

Ông Lê Văn Tỉnh - Người dân vùng Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, TP. Hà Nội cho biết: "Nếu được hai lần thì dân cũng hài lòng, Nhà nước làm mà dân ưng ý, họ sẽ thoải mái ngay".

Ông Lê Anh Hữu - Người dân vùng Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, TP. Hà Nội chia sẻ: "Đền bù làm sao để dân có chỗ ở như chung cư hoặc có đủ tiền mua đất làm nhà và có tiền xoay vòng để phát triển kinh tế".

Theo tính toán, Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng có tổng mức đầu tư khoảng 855.000 tỷ đồng. Toàn bộ dự án thuộc địa giới hành chính 19 xã, phường kéo dài từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở với quy mô khoảng 11.000 ha. Việc sớm triển khai và hoàn thành dự án cũng là một trong những động lực tăng trưởng cho thành phố.

Anh Nguyễn Văn Sơn - Người dân vùng Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, TP. Hà Nội nêu ý kiến: "Quy hoạch ven sông có từ lâu nên chúng tôi cũng sẵn sàng tinh thần".

Ông Trương Việt Dũng - Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội cho biết: "Thành phố Hà Nội đã làm mới các động lực truyền thống, như đầu tư công, tiêu dùng. Bên cạnh đó, ngay từ thời điểm này, chúng tôi đã xác định tâm thế chuẩn bị cho tăng trưởng trong giai đoạn tới".

Theo kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 của Thành phố được Trung ương giao khoảng 126.000 tỷ đồng. Đây là số vốn rất lớn và giải phóng mặt bằng nhanh hay chậm sẽ quyết định một phần không nhỏ để đưa nguồn vốn quan trọng này vào tăng trưởng chung của thành phố.

2026 là năm có số lượng vốn đầu tư công được Thủ tướng Chính phủ giao lớn nhất từ trước đến nay với gần 1 triệu tỷ đồng. Đây là nguồn lực quan trọng góp phần không nhỏ cho tăng trưởng. Và để đưa nguồn vốn này vào các công trình dự án, điều kiện tiên quyết là tháo gỡ sớm các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng.

Nói về cơ chế đền bù gấp hai lần trong công tác giải phóng mặt bằng, ông Trương Văn Quảng - Phó Tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam chia sẻ: "Thứ nhất, thời gian thực hiện dự án đẩy nhanh lên. Như vậy, lúc đó người dân cũng hài lòng hơn bởi vì sự đền bù tương đối thỏa đáng. Và sẽ nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội khi chúng ta thực hiện dự án này. Những việc này sẽ thúc đẩy nhiều trong thời điểm hiện nay, khi chúng ta đang muốn tăng trưởng, phát triển, muốn đưa Hà Nội đi đầu trong công tác giải phóng đền bù.

Mỗi địa phương có điều kiện khác nhau về kinh tế xã hội, điều kiện về thiên nhiên, nhưng nếu đã là dự án trọng điểm mang cấp quốc gia, chúng ta có thể áp dụng được. Có những dự án địa phương có thể lựa chọn liên quan đến vấn đề tài chính, có phục vụ thực tế, người dân có hưởng lợi ích hay không. Ngoài cơ chế này ra, chúng ta nên áp dụng chênh lệch địa tô, khi mở đường giá trị đất lên cao, lẽ ra thành phố phải thu hồi chênh lệch này, bù vào giá trị giải phóng thành phố tốt hơn. Hay có thể áp dụng việc điều chỉnh lại lô đất theo kinh nghiệm của Nhật. Lúc đó, chúng ta không có hiện tượng nhà siêu mỏng, siêu méo".