Tháo gỡ dự án tồn đọng để tạo dư địa tăng trưởng

Khơi thông nguồn lực đang bị lãng phí

Phải tổng kiểm kê, số hóa, rà soát, đánh giá các nguồn lực của đất nước, trả lời rõ các câu hỏi: Nguồn lực nào đang tồn đọng, nguồn lực nào đang phân bổ sai, nguồn lực nào chưa được định giá đúng, nguồn lực nào phải kiến tạo mới và ai sẽ phải chịu trách nhiệm tháo gỡ trong thời hạn bao lâu, bằng công cụ gì, kết quả ra sao? Đây là yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp thứ 30 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực nhằm đẩy nhanh việc xử lý các công trình, dự án tồn đọng, tài sản công và các nguồn lực đang bị lãng phí.

Thực tế cho thấy, lãng phí trong đầu tư có thể phát sinh ở nhiều khâu, từ quy hoạch thiếu đồng bộ, chủ trương đầu tư chưa sát thực tế, công tác chuẩn bị dự án chưa kỹ lưỡng, đến việc xác định nguồn vốn, tổ chức triển khai còn nhiều bất cập. Mỗi dự án chậm tiến độ không chỉ làm tăng chi phí, giảm hiệu quả đầu tư, mà còn khiến nguồn lực đất đai, tài chính và cơ hội phát triển bị "đóng băng" trong thời gian dài.

Theo rà soát, cả nước đã xử lý được 1.531 dự án tồn đọng, kéo dài, gây lãng phí, tương đương khoảng 1/3 số dự án thuộc diện cần xử lý. Trong đó, 273 dự án đã hoàn thành và đưa vào khai thác, sử dụng. Các dự án này tương ứng hơn 4.000 ha đất và tổng vốn đầu tư khoảng 286.000 tỷ đồng.

So với phiên họp của Thường trực Ban Chỉ đạo vào tháng 3 năm nay, số dự án được tháo gỡ đã tăng hơn 500 dự án. Việc tháo gỡ kịp thời các dự án này được kỳ vọng sẽ giải phóng một nguồn lực lớn, góp phần tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế.

Biến nguồn lực bị đình trệ thành nguồn lực cho tăng trưởng

Phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hoá, nhiều năm nay vẫn tồn tại 40 dự án tồn đọng, kéo dài, có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí. Nhiều khu đất đã hoàn thành giải phóng mặt bằng nhưng chưa được khai thác hiệu quả. Không ít dự án xây dựng dở dang, bỏ hoang do thiếu vốn và cũng cũng có những khu phải điều chỉnh lại quy hoạch.

Nguyên nhân đã được xác định, chính sách đã khai thông. Tỉnh Thanh Hoá đã chủ động làm việc với các chủ đầu tư, để đưa các dự án vào hoạt động ngay trong quý 2 năm nay.

Cùng với nhiều địa phương khác, hiện cả nước đang tồn đọng hơn 3,3 triệu tỷ đồng trong các dự án tồn đọng, kéo dài, gây lãng phí.

Ông Nguyễn Mạnh Thường - Phó Vụ trưởng Vụ Công tố và Kiểm sát điều tra án kinh tế, tham nhũng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao cho biết: "Các Bộ, ngành, địa phương cần xây dựng cơ chế kiểm soát chặt chẽ, giám sát việc sử dụng ngân sách, tài sản công và tiến độ thực hiện dự án. Định kỳ, đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, tài sản để phát hiện sớm những bất cập tiềm ẩn những nguyên nhân chủ quan có nguy cơ dẫn tới lãng phí",

Ông Nguyễn Đức Kiên - Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội cho biết: "Dự án không có lỗi mà người thực hiện dự án mới có khuyết điểm nên phải tách bạch ra giữa xử lý cán bộ và sai phạm dự án".

Theo các chuyên gia, xử lý các dự án này, yêu cầu quan trọng là phải tháo gỡ đúng điểm nghẽn, đúng đối tượng, phân định giữa xử lý sai phạm của tổ chức, cá nhân với việc tháo gỡ vướng mắc cho các dự án

Ông Cấn Văn Lực - Giám đốc Viện Đào tạo và Nghiên cứu BIDV cho biết: "Chúng ta cần có một bộ chỉ số để đo lường hiệu quả của từng dự án, từng danh mục đầu tư. Thời gian vừa qua là có nhưng khâu thực thi là chưa nghiêm túc".

Các dự án tồn đọng không chỉ là những điểm nghẽn của hôm nay, mà còn là những nguồn lực đang chờ được đánh thức. Khi được tháo gỡ đúng hướng, những nguồn lực này sẽ được khơi thông, tạo thêm dư địa cho phát triển. Nhìn về phía trước, mục tiêu không chỉ là xử lý những tồn tại đã kéo dài, mà là phục hồi giá trị của các dự án, biến nguồn lực bị đình trệ thành động lực mới cho tăng trưởng.

Bóc tách nguyên nhân để xử lý các dự án tồn đọng, lãng phí

Qua rà soát, Chính phủ cùng các bộ, ngành, địa phương đã cập nhật thêm 1.501 công trình, dự án có khó khăn, vướng mắc, nâng tổng số lên 4.492 dự án, công trình cần được xem xét, xử lý. Để xử lý dứt điểm dự án, công trình tồn đọng, kéo dài, việc đầu tiên là phải xác định rõ: Dự án nào đang vướng ở đâu? Nguyên nhân từ cơ chế, chính sách hay từ quá trình tổ chức thực hiện? Ai là người chịu trách nhiệm tháo gỡ và thời hạn hoàn thành là khi nào?

Hơn 7 năm qua, khu đất rộng hàng chục héc-ta tại trung tâm tỉnh Thái Nguyên vẫn chưa thể phát huy giá trị. Không chỉ là diện tích đất bị bỏ trống, phía sau đó còn là nguồn vốn của doanh nghiệp, kỳ vọng của người dân và cơ hội phát triển của địa phương. Theo những chủ đầu tư, dự án gặp khó khăn do những thay đổi trong quy định pháp luật, đặc biệt liên quan đến trình tự, thủ tục về đầu tư và đất đai. Nhìn rõ nguyên nhân, điểm nghẽn sẽ sớm được tháo gỡ và dự án sẽ thi công trở lại ngay sau khi có hướng dẫn cụ thể.

Ông Phạm Quang Duy - Trưởng Ban quản lý Dự án Công ty cổ phần Tập đoàn Picenza Việt Nam cho biết: "Trước dự án thực hiện theo luật Đầu tư, tuy nhiên Luật đất đai yêu cầu giao đất phải qua đấu thầu, đấu giá đất. Đến nay Chính phủ đã cho phương án tháo gỡ và nhà đầu tư cũng đã đáp ứng đủ điều kiện".

Ông Trần Thanh Bình - Đại diện chủ đầu tư, Công ty cổ phần đầu tư Bình Minh Phát cho biết: "Dự án chúng tôi vướng một số vấn đề về quy hoạch, chủ trương đầu tư và phân biệt nhà ở công nhân và nhà ở xã hội. Đến nay thì chúng tôi đã được tháo gỡ và hoạt động trở lại".

Nằm trong nhóm các địa phương còn tồn tại nhiều dự án tồn đọng kéo dài, gây lãng phí, tỉnh Thái Nguyên đã rà soát và đưa ra giải pháp cụ thể. Đến nay, đã xử lý được 79/82 dự án.

"Hết 30/7 toàn bộ các dự vướng mắc của tỉnh Thái Nguyên mà liên quan đến thẩm quyền của tỉnh thì chúng tôi sẽ giải quyết xong. Cả về điều chỉnh chủ trương đầu tư, gia hạn dự án và xác định lại giá đất", bà Dương Phương Hoa - Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Thái Nguyên cho biết.

Cùng một hệ thống pháp luật, một thể chế chính sách nhưng kết quả tháo gỡ dự án ở các địa phương lại khác nhau. Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế, yếu tố quyết định vẫn là tinh thần trách nhiệm, sự chủ động và quyết liệt trong tổ chức thực hiện của những cá nhân, tập thể có trách nhiệm

Những dự án chậm triển khai, nguồn lực bị đình trệ không chỉ là vấn đề cần tháo gỡ, mà còn là yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực quốc gia. Khi nguyên nhân được làm rõ, trách nhiệm được xác định và giải pháp được triển khai quyết liệt, các nguồn lực bị ách tắc sẽ được khơi thông, tạo thêm động lực cho phát triển. Xử lý dự án tồn đọng không chỉ là khắc phục hạn chế của quá khứ, mà còn là nhiệm vụ quan trọng để hoàn thiện thể chế, nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong đầu tư và mở ra không gian phát triển mới.