Thị trường năng lượng chờ đợi động thái từ Mỹ

Thị trường năng lượng chờ đợi động thái từ Mỹ

Nhắc tới những biến động trên thị trường năng lượng, có lẽ dầu thô hay giá xăng thường là những cái tên được chú ý đầu tiên. Nhưng những tuần gần đây, một loại nhiên liệu khác lại trở thành tâm điểm: đó là dầu diesel. Đây không chỉ là câu chuyện một tài xế phải trả thêm bao nhiêu tiền cho một bình nhiên liệu. Chỉ trong ít ngày, câu chuyện đã có một bước ngoặt đáng chú ý. Sau khi từng để ngỏ khả năng hạn chế xuất khẩu diesel, Tổng thống Donald Trump mới nhất tuyên bố Mỹ sẽ không áp dụng biện pháp này, sau khi các nước G7 đã nhất trí giải phóng thêm dầu và nhiên liệu từ kho dự trữ khẩn cấp, với số lượng là 100 triệu thùng.

Như vậy, trước sức ép từ thị trường diesel, lựa chọn trước mắt không còn là đóng lại một dòng chảy thương mại, mà là phối hợp đưa thêm nguồn cung ra thị trường. Và chính sự thay đổi này cho thấy mức độ căng thẳng của bài toán diesel hiện nay. Diesel vận hành xe tải, máy móc nông nghiệp, công trường và nhiều hoạt động công nghiệp khác. Vì thế, khi nguồn cung dầu diesel trở nên căng thẳng, sức ép có thể lan khá nhanh sang chi phí sản xuất và vận chuyển hàng hóa.

Việc cấm xuất khẩu dầu diesel đang được thảo luận nhiều hơn tại Nhà Trắng. Nhưng Tổng thống Mỹ cũng cho rằng, việc cấm xuất khẩu diesel có thể tạo ra một hệ quả không mong muốn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu: "Đây là vấn đề chúng tôi cân nhắc và thảo luận hàng ngày. Nhưng có vẻ biện pháp đó sẽ tác động tiêu cực tới giá xăng: giá xăng có thể tăng một chút, còn giá diesel giảm một chút".

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho rằng, bức tranh nguồn cung không chỉ bó gọn trong nước Mỹ khi thị trường đã mất một phần nguồn diesel từ Nga, Trung Đông và Trung Quốc.

Ông Chris Wright - Bộ trưởng Năng lượng Mỹ chia sẻ: "Chúng ta đang thiếu diesel vì mất nguồn diesel xuất khẩu từ Nga, mất một phần từ Trung Đông, dù nguồn cung này đang được khôi phục và cũng mất nguồn xuất khẩu từ Trung Quốc. Đó là rất nhiều gián đoạn. Nhưng các nhà máy lọc dầu của Mỹ đang vận hành ở mức cao kỷ lục".

Và Washington đang tìm thêm nguồn cung từ một hướng khác: châu Âu. Theo Reuters, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã yêu cầu Đức và Pháp sử dụng một phần kho diesel dự trữ khẩn cấp nhằm bổ sung nguồn cung cho thị trường. Theo các nguồn tin, hai nước châu Âu được cảnh báo rằng nếu không hành động, Mỹ có thể tiến tới hạn chế xuất khẩu dầu diesel.

Đức và Pháp hiện nắm khoảng 35% lượng dầu diesel dự trữ chiến lược của Liên minh châu Âu EU. Ngày 1/10, Ủy ban châu Âu cùng Đức, Pháp, Italy, Ireland và Anh đã thảo luận về khả năng giải phóng nguồn dự trữ. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright sau đó cho biết, ông "rất tin tưởng" châu Âu có thể hỗ trợ và cho rằng đây là thời điểm cần phối hợp đưa thêm diesel ra thị trường, khi mùa thu hoạch và mùa sử dụng dầu sưởi đang tới gần.

Các nước đồng minh đã đưa ra một phương án khiến Washington hài lòng và cuối cùng là ngay đêm 2/10 rạng sáng 3/10 đã nhất trí bỏ lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel.

Sau khi Mỹ rút lại phương án hạn chế xuất khẩu diesel và G7 thống nhất giải phóng dự trữ, thị trường năng lượng phản ứng khá tích cực. Hợp đồng tương lai dầu diesel tại Mỹ giảm 3,25%, xuống khoảng 4,49 USD/gallon. Tại châu Âu, hợp đồng tương lai diesel chuẩn giảm 5,75%. Trong khi đó, dầu thô phản ứng nhẹ hơn. Dầu WTI của Mỹ chốt phiên giảm gần 2%, xuống 91,11 USD/thùng, còn dầu Brent gần như đi ngang. Diễn biến này cho thấy thị trường cũng phần nào giảm bớt lo ngại về nguy cơ thiếu hụt dầu diesel trong ngắn hạn và kỳ vọng giá nhiên liệu có thể hạ nhiệt, nhất là sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ không áp dụng biện pháp cấm xuất khẩu dầu diesel. Thị trường có thể tự tin hơn về triển vọng nguồn cung trước mắt. Nhưng giới phân tích cũng thận trọng cảnh báo giải pháp dài hạn vẫn phụ thuộc vào công suất lọc dầu và việc các dòng xuất khẩu bị gián đoạn có phục hồi lại được hay không.

Phương án hạn chế xuất khẩu dầu diesel được cho là sẽ không mang lại hiệu quả, thậm chí là có tác động trái chiều. Đây cũng là vấn đề mà Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright từng cảnh báo trước đó. Nếu Mỹ cấm xuất khẩu diesel, lượng nhiên liệu này sẽ nhanh chóng tích lại trong các kho chứa, buộc các nhà máy lọc dầu phải cân đối, giảm công suất. Mà diesel, xăng và nhiên liệu máy bay lại được sản xuất cùng trong quá trình lọc dầu. Do vậy, việc giảm công suất có thể khiến nguồn cung xăng và nhiên liệu bay giảm theo, qua đó gây áp lực tăng giá đối với hai mặt hàng này.

Goldman Sachs cũng đưa ra kịch bản tương tự: trong ngắn hạn, giữ dầu diesel lại trong nước có thể giúp giá mặt hàng này hạ xuống. Nhưng sau khoảng từ 9 đến 10 tuần, khi sức chứa kho trở thành vấn đề, biên lợi nhuận lọc dầu có thể giảm và các nhà máy sẽ có động lực cắt giảm sản lượng hơn. Vì thế, việc Mỹ rút lại phương án hạn chế xuất khẩu cho thấy quốc gia này đang tìm cách hạ giá nhiên liệu, tránh làm giảm công suất của ngành lọc dầu trong nước.

Doanh nghiệp cảm nhận sức ép khi van dầu diesel bị siết

Khi các nguồn cung ứng dầu diesel toàn cầu liên tục bị siết chặt lại, sức ép không chỉ dừng lại ở các sàn giao dịch, mà còn ngấm thẳng vào từng mắt xích sản xuất và lưu thông. Từ những cánh đồng nông sản quy mô lớn tại Mỹ cho tới các công xưởng tại các nền kinh tế đang phát triển, chi phí nhiên liệu leo thang kỷ lục đang bào mòn biên lợi nhuận và đặt các doanh nghiệp trước bài toán chi phí gay gắt hơn.

Trang trại rộng hơn 1.200 ha của ông Craig Underwood tại bang California, đang đối mặt một bài toán không hề dễ chịu. Giá dầu diesel lập kỷ lục gần 8,5 USD/gallon, đã đẩy chi phí nhiên liệu cho trang trại của ông tăng khoảng 40% so với năm ngoái, khiến mọi kế hoạch tài chính bị đảo lộn.

Ông Craig Underwood - Chủ trang trại Underwood Farms, Bang California, Mỹ cho biết: "Chúng tôi dùng diesel trong mọi công đoạn, từ máy kéo, máy bơm tăng áp cho tới xe tải. Có thể nói, dầu diesel chính là nguồn năng lượng vận hành cả đất nước".

Không thể cắt giảm tưới tiêu hay thu hoạch, gánh nặng nhiên liệu lập tức dội thẳng sang khâu vận tải, trực tiếp đẩy chi phí phân phối nông sản lên cao.

Ông Craig Underwood - Chủ trang trại Underwood Farms, Bang California, Mỹ chia sẻ thêm: "Khi nhìn vào giá của một cây xà lách, phần lớn chúng không về tay người nông dân, mà một phần đáng kể nằm trong chi phí vận chuyển. Chúng tôi chở hàng đi khắp đất nước để cung cấp nông sản tươi sống quanh năm và dầu diesel có mặt ở tất cả các khâu".

Áp lực từ việc siết chặt nguồn cung dầu diesel còn lớn hơn nữa tại châu Á và các nền kinh tế đang phát triển, bởi đây còn là nhiên liệu then chốt cho phát điện phục vụ sản xuất.

Ông Philip Verleger - Chuyên gia Kinh tế năng lượng nêu ý kiến: "Như tại Bangladesh, một số nhà máy đang phải đóng cửa vì không thể tiếp cận hoặc không đủ khả năng chi trả chi phí năng lượng".

Các chuyên gia cũng cho rằng, cần từ 6 tháng đến một năm để khôi phục lại công suất lọc dầu và ổn định lại toàn bộ chuỗi cung ứng nhiên liệu diesel. Và khi nguồn cung nhiên liệu không thể khôi phục nhanh chóng, cộng đồng doanh nghiệp cũng như toàn bộ chuỗi cung ứng sản xuất dịch vụ ở nhiều nền kinh tế sẽ tiếp tục bị đặt dưới áp lực khổng lồ.

Điểm nghẽn năng lượng toàn cầu 

IEA cho biết tồn kho dầu toàn cầu đã giảm 507 triệu thùng kể từ đầu chiến sự Trung Đông nổ ra cuối tháng 2. Điểm nghẽn lớn nằm ở khâu lọc dầu. Theo IEA, công suất lọc dầu toàn cầu trong tháng 8 chỉ đạt 81,4 triệu thùng mỗi ngày - thấp hơn 4,2 triệu thùng mỗi ngày so với cùng kỳ năm ngoái. Mức sụt giảm tập trung tại Trung Đông, Nga và một số nền kinh tế nhập khẩu dầu thô ở châu Á. Điều đó có nghĩa là ngay cả khi dầu thô còn được khai thác, khả năng biến dầu thô thành diesel và các sản phẩm nhiên liệu khác vẫn đang bị hạn chế.

Ngoài ra, nguồn dầu diesel từ vùng Vịnh cũng giảm mạnh. Theo IEA, xuất khẩu ròng diesel và gasoil của các nước vùng Vịnh trong tháng 8 chỉ đạt trung bình khoảng 390.000 thùng mỗi ngày. Con số này chỉ bằng khoảng 1/4 mức xuất khẩu trước xung đột, trong khi ấy, dòng chảy qua eo biển Hormuz tiếp tục bị hạn chế nghiêm trọng.

Trong khi nguồn cung từ vùng Vịnh suy giảm, một nguồn diesel lớn khác của thế giới cũng đang gặp những thách thức. Theo phân tích của IEA công bố ngày 17/9, sản lượng diesel của Nga được ước tính đã giảm gần 30% so với năm 2025, sau hàng loạt cuộc tấn công nhằm vào các nhà máy lọc dầu. Riêng trong tháng 6, lượng dầu thô được đưa vào các nhà máy lọc dầu của Nga giảm xuống còn 3,8 triệu thùng mỗi ngày, mức thấp nhất trong hơn 20 năm và thấp hơn khoảng 30% so với cùng kỳ năm trước.

Hai nguồn cung lớn cùng bị thâm hụt. Hai cú sốc này cộng lại tạo ra một khoảng trống đáng kể trên thị trường. Theo IEA, xuất khẩu ròng diesel và gasoil từ vùng Vịnh và Nga trong tháng 8 thấp hơn tháng 2 khoảng 1,6 triệu thùng mỗi ngày. Đáng chú ý, trước khi nguồn cung bị gián đoạn, hai khu vực này từng chiếm gần 45% lượng nhiên liệu và diesel được vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu.