Thị trường ô tô Việt Nam bứt phá kỷ lục: Cơ hội vàng cho bước ngoặt nội địa hóa

Thị trường ô tô Việt Nam vừa khép lại năm 2025 bằng những con số ấn tượng, phản ánh sự phục hồi ngoạn mục và nhu cầu tiêu dùng nội địa tăng trưởng ở mức hai con số. Sự sôi động này không chỉ minh chứng cho sức sống của nền kinh tế mà còn là tín hiệu phát đi từ một thị trường đang ở giai đoạn "vàng" của quá trình phổ cập xe hơi.

Động lực từ sức hấp thụ mạnh mẽ của thị trường nội địa

Số liệu mới nhất từ cơ quan Hải quan (Bộ Tài chính) cho thấy, một bức tranh tăng trưởng đầy lạc quan. Năm 2025, tổng trị giá nhập khẩu ô tô nguyên chiếc và linh kiện đạt 10,67 tỷ USD, tăng mạnh 25,6% (tương ứng tăng 2,17 tỷ USD) so với năm trước. Trong đó, chi phí nhập khẩu linh kiện và phụ tùng ô tô đạt 5,93 tỷ USD, tăng 21,5%.

Riêng tháng 12/2025, kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng này đã đạt 707 triệu USD, tăng 24,1% so với tháng trước đó. Nguồn cung vẫn tập trung chủ yếu từ các thị trường năng động tại châu Á như Trung Quốc (364 triệu USD), Thái Lan (80 triệu USD) và Hàn Quốc (79,5 triệu USD). Sự gia tăng đồng bộ từ linh kiện đến xe nguyên chiếc cho thấy các nhà sản xuất đang đẩy mạnh công suất lắp ráp để đáp ứng "cơn khát" xe của người tiêu dùng trong nước.

Trao đổi nhanh với phóng viên, đại diện Cục Hải quan nhận định sự tăng trưởng này là minh chứng rõ nét cho thấy các chính sách kích cầu và ổn định kinh tế vĩ mô đã phát huy tác dụng. Việc doanh nghiệp chi hơn 10 tỷ USD để đưa xe và linh kiện về phục vụ thị trường cho thấy niềm tin tiêu dùng đã quay trở lại mạnh mẽ. Đây là nền tảng quan trọng để chúng ta chuyển hướng từ nhập khẩu sang thúc đẩy sản xuất tại chỗ khi quy mô thị trường đã chạm ngưỡng tối ưu.

Dưới lăng kính của các chuyên gia kinh tế, con số hơn 10 tỷ USD nhập khẩu được xem là "phân khúc thị trường tiềm năng" đang chờ các doanh nghiệp nội địa khai phá. Theo chuyên gia kinh tế - thị trường Trần Mạnh Hùng, sức hấp thụ mạnh mẽ của thị trường năm 2025 chính là "thỏi nam châm" thu hút các dòng vốn đầu tư vào công nghiệp hỗ trợ. Khi quy mô thị trường đủ lớn, các tập đoàn đa quốc gia sẽ tính đến chuyện đặt nhà máy linh kiện tại Việt Nam để giảm chi phí logistics và tận dụng các ưu đãi thuế quan. "Con số 5,93 tỷ USD nhập khẩu linh kiện chính là dư địa để các doanh nghiệp nội địa tham gia vào chuỗi cung ứng", ông Hùng phân tích thêm.

Đồng thời, ông Hùng nhấn mạnh vào cơ hội trong làn sóng chuyển đổi xanh. Theo ông, năm 2025 ghi nhận sự tăng trưởng đột phá của xe điện và xe lai. Dù linh kiện hiện nay vẫn phải nhập khẩu nhiều, nhưng đây lại là cơ hội để Việt Nam "đi tắt đón đầu" trong lĩnh vực sản xuất pin và thiết bị điện tử ô tô. Chúng ta đang có một thị trường sẵn sàng chi hàng tỷ USD cho công nghệ mới. Nếu có cơ chế khuyến khích đúng đắn, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm sản xuất xe điện của khu vực ASEAN.

Kỳ vọng bứt phá từ hệ sinh thái chính sách mới

Để hiện thực hóa giấc mơ tự chủ ngành ô tô, sự đồng hành của chính sách là yếu tố quyết định. Đại diện Cục Hải quan cho biết, Bộ Tài chính đang tích cực phối hợp với các bộ ngành để hoàn thiện khung pháp lý theo hướng ưu đãi sâu cho các dự án có tỷ lệ nội địa hóa cao và sử dụng công nghệ sạch.

Nghị quyết số 253/2025/QH15 về chính sách phát triển năng lượng quốc gia (có hiệu lực từ tháng 3/2026) và các điều chỉnh trong Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025 được kỳ vọng sẽ tạo ra "cú hích" tài chính thiết thực. Các cơ chế như miễn giảm thuế cho trái phiếu xanh hay ưu đãi lãi suất sẽ giúp doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ giảm bớt gánh nặng chi phí vốn, tự tin đầu tư vào dây chuyền sản xuất hiện đại.

Mục tiêu của chúng ta không chỉ là lắp ráp, mà là xây dựng một hệ sinh thái khép kín: Chính sách xanh - Vốn xanh - Công nghệ xanh. Khi đó, dòng tiền 10 tỷ USD thay vì chảy ra nước ngoài sẽ được giữ lại để tái đầu tư, tạo công ăn việc làm và nâng tầm vị thế công nghiệp quốc gia.

Trước những tín hiệu khả quan về chính sách, các doanh nghiệp trong ngành đang có những chuyển dịch mạnh mẽ. Đại diện một doanh nghiệp lắp ráp ô tô chia sẻ: "Việc chi phí nhập khẩu linh kiện lên tới gần 6 tỷ USD cho thấy chúng tôi vẫn đang phụ thuộc rất lớn vào chuỗi cung ứng nước ngoài. Tuy nhiên, sự xuất hiện của dự án SHIFT (Chuyển dịch đầu tư theo hướng chuyển đổi xanh) do Bộ Tài chính khởi động vào ngày 27/1 vừa qua đã mở ra một kênh tiếp cận vốn hoàn toàn mới. Nếu các cơ chế bảo lãnh rủi ro và tài chính hỗn hợp được triển khai như kỳ vọng, doanh nghiệp sẽ có điểm tựa để đầu tư vào các dây chuyền sản xuất linh kiện công nghệ cao, thay vì chỉ dừng lại ở lắp ráp đơn thuần".

Các chuyên gia kinh tế đều nhận định, thách thức lớn nhất đối với các doanh nghiệp hiện nay vẫn là chi phí vốn và rào cản kỹ thuật trong việc đáp ứng tiêu chuẩn ESG. Khi Nghị quyết số 253/2025/QH15 chính thức có hiệu lực sẽ tháo gỡ các "nút thắt" về năng lượng tái tạo, giúp các nhà máy sản xuất ô tô và linh kiện dễ dàng đạt được chứng chỉ xanh - một điều kiện tiên quyết để hưởng các ưu đãi thuế từ Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025.

Để biến những con số tỷ USD thành nội lực thực sự, theo các chuyên gia kinh tế cần đẩy nhanh việc cụ thể hóa Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg về Danh mục phân loại xanh. Việc xác nhận dự án xanh phải được thực hiện một cách đồng bộ và minh bạch, giúp các ngân hàng thương mại tự tin giải ngân gói ưu đãi lãi suất 2%. Đây là nguồn nhựa sống quan trọng để các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ nâng cấp máy móc, thiết bị theo hướng hiện đại hóa và giảm phát thải.

Bên cạnh đó, chúng ta cần thiết lập mối liên kết chặt chẽ giữa chính sách và thực thi thông qua dự án SHIFT. Dự án này cần đóng vai trò là "cầu nối" để nâng cao năng lực thẩm định ESG cho các định chế tài chính Việt Nam. Khi dòng vốn xanh được khơi thông, các doanh nghiệp nội địa sẽ giảm bớt được rủi ro tài chính khi tham gia vào những lĩnh vực mới như sản xuất pin điện hay hạ tầng trạm sạc.

Ngoài ra, cần có sự phối hợp liên ngành giữa Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và Ngân hàng Nhà nước để hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh và sàn giao dịch carbon. Đây sẽ là "loại tài sản mới" giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vận hành và tạo ra nguồn thu tái đầu tư vào công nghệ xanh.

Với một thị trường tiêu thụ đạt ngưỡng 10 tỷ USD, Việt Nam đang có cơ hội "vàng" để xây dựng một nền công nghiệp ô tô tự chủ. Sự quyết tâm đồng bộ từ khung pháp lý đến dòng vốn đầu tư sẽ là động lực để chuyển dịch từ một quốc gia nhập khẩu thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị ô tô xanh toàn cầu./.