Thị trường tín chỉ carbon: Từ ngân sách thúc đẩy đến dòng vốn xanh nghìn tỷ

Từ cam kết khí hậu đến "giấy thông hành" hút dòng vốn toàn cầu

Trong tiến trình xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế tại TP Hồ Chí Minh, chuyển đổi xanh không còn là một cấu phần bổ trợ mà đang dần trở thành trụ cột cốt lõi, quyết định khả năng hội nhập và cạnh tranh của Việt Nam trong dòng vốn toàn cầu. Nhiều chuyên gia nhận định, nếu không gắn chặt tài chính quốc tế với tài chính xanh và thị trường carbon, trung tâm này khó tạo được khác biệt cũng như sức hút bền vững trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các trung tâm tài chính khu vực.

Trong bối cảnh đó, hội thảo "Thúc đẩy tài chính xanh và sàn giao dịch tín chỉ carbon trong Trung tâm Tài chính Quốc tế", do Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh phối hợp với VIFC và Viện Nghiên cứu Phát triển TP Hồ Chí Minh (HIDS) tổ chức sáng 16/1, đã quy tụ đông đảo đại diện cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế, các định chế tài chính và cộng đồng doanh nghiệp. Sự kiện không chỉ bàn về huy động vốn, mà còn đặt nền móng cho việc hình thành các chuẩn mực tài chính xanh gắn với thông lệ quốc tế.

Phát biểu tại hội thảo, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng HIDS nhấn mạnh mục tiêu dài hạn của Thành phố "Đến năm 2050, TP Hồ Chí Minh trở thành siêu đô thị - cảng biển - trung tâm công nghiệp, dịch vụ và tài chính quốc tế dẫn đầu khu vực về kinh tế xanh, phát thải thấp, phát triển hài hòa giữa con người, môi trường và công nghệ, thích ứng bền vững với biến đổi khí hậu".

Một điểm nhấn quan trọng trong trình bày của lãnh đạo HIDS là bài toán nguồn lực. Với tổng nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh giai đoạn 2025-2035 ước khoảng 900.000 tỷ đồng, TP Hồ Chí Minh xác định ngân sách nhà nước chỉ đóng vai trò "vốn mồi", chiếm khoảng 20%.

"Khoảng 80% nguồn lực còn lại, tương đương hơn 700.000 tỷ đồng, sẽ được khơi thông từ khu vực tư nhân và các định chế tài chính quốc tế thông qua các cơ chế đặc thù của Nghị quyết 98", ông An cho biết.

Cùng với đó, lộ trình chuyển đổi xanh của Thành phố được thiết kế xoay quanh nhiều trụ cột như chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu dựa trên đổi mới sáng tạo và hiệu quả tài nguyên; giảm mạnh phát thải khí nhà kính, đóng góp thực chất cho mục tiêu Net Zero 2050; nâng cao chất lượng môi trường sống và khả năng chống chịu khí hậu; đảm bảo công bằng trong tiếp cận cơ hội kinh tế xanh; đồng thời đóng vai trò dẫn dắt vùng Đông Nam Bộ và trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo xanh của ASEAN.

Cách đi nhanh nhưng không nóng vội

Theo bà Nguyễn Trúc Vân, Giám đốc Trung tâm Mô phỏng và Dự báo kinh tế - xã hội TP Hồ Chí Minh, khoảng trống pháp lý và chuẩn mực hiện là điểm nghẽn lớn nhất của tài chính xanh tại Việt Nam. Trong khi nhiều thị trường quốc tế đã đi trước hàng chục năm, các khung tiêu chuẩn về trái phiếu xanh, tín dụng xanh hay phân loại dự án xanh trong nước vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Vì vậy, Trung tâm tài chính quốc tế cần được thiết kế như một "sandbox", không gian thử nghiệm có kiểm soát, cho phép áp dụng các chuẩn mực quốc tế về tài chính xanh và thị trường carbon trước khi nhân rộng ra toàn nền kinh tế.

"Thay vì chờ hoàn thiện toàn bộ khung pháp lý ở quy mô quốc gia, Trung tâm tài chính quốc tế có thể trở thành nơi thử nghiệm các mô hình mới, qua đó rút ngắn thời gian chính sách và giảm rủi ro cho cả cơ quan quản lý lẫn doanh nghiệp", bà Vân nhận định.

Ở góc độ tổ chức tín dụng, ông Võ Hoàng Hải, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Nam Á cho rằng, chuyển đổi xanh sẽ khó đạt hiệu quả nếu các định chế tài chính tiếp tục hoạt động rời rạc. Theo ông, cần sớm hình thành một liên minh tài chính xanh, đóng vai trò nền tảng kết nối ngân hàng, quỹ đầu tư, tổ chức tư vấn, doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng.

"Liên minh này không chỉ kết nối dòng vốn xanh quốc tế, mà còn mang theo tri thức và chuẩn mực toàn cầu để nội địa hóa, phục vụ trực tiếp cho nền kinh tế thực", ông Hải cho biết.

Một hướng đi được đánh giá có tính khả thi cao là tài trợ chuỗi cung ứng xanh. Khi dòng tiền được kiểm soát minh bạch thông qua nền tảng số và gắn với các tiêu chí ESG, ngân hàng có thể cấp vốn dựa trên dòng tiền và khoản phải thu, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản đảm bảo. Cách tiếp cận này đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa - nhóm dễ bị tổn thương nhất trong quá trình chuyển đổi xanh.

Có thể thấy, Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là câu chuyện thu hút vốn, mà còn là cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào cấu trúc tài chính xanh toàn cầu. Nếu tận dụng tốt cơ chế linh hoạt, thử nghiệm chuẩn mực quốc tế và phát huy vai trò kết nối, trung tâm này hoàn toàn có thể trở thành bệ phóng cho thị trường tín chỉ carbon, thúc đẩy chuyển đổi xanh và nâng tầm vị thế kinh tế Việt Nam trong dài hạn.