Thủ đoạn sử dụng chất cấm trong sản xuất nông sản

Trong những ngày nghỉ lễ vừa qua, tình hình an toàn thực phẩm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh có những diễn biến phức tạp khi 4 bệnh viện đã tiếp nhận 25 ca bệnh nghi ngờ ngộ độc thực phẩm. 

Các bệnh nhân gồm 23 học sinh và 2 bảo mẫu thuộc Trường Tiểu học Đặng Thùy Trâm, phường Tân Thuận, đều nhập viện với các triệu chứng đau bụng, tiêu chảy, nôn ói và sốt cao. Kết quả xét nghiệm bước đầu đã phát hiện sự hiện diện của vi khuẩn Salmonella trong các mẫu bệnh phẩm. 

Trước sự việc này, Trường Tiểu học Đặng Thùy Trâm đã tạm dừng hoạt động bán trú và chuyển sang hình thức học trực tuyến để phối hợp với cơ quan chức năng làm rõ nguyên nhân. Đây là vụ nghi ngộ độc thực phẩm thứ hai xảy ra trên địa bàn chỉ trong vòng một tháng qua.

Song song với những vụ việc ngộ độc cấp tính, cơ quan chức năng cũng liên tiếp phát hiện các thủ đoạn can thiệp hóa chất độc hại ngoài danh mục cho phép trong khâu sản xuất thực phẩm. Tại tỉnh Quảng Ninh, Phòng Cảnh sát kinh tế phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ đã bắt quả tang hai cơ sở sản xuất giá đỗ có hành vi sử dụng chất cấm 6-benzylaminopurine (6-BA) để kích thích tăng trưởng. 

Tại hiện trường, lực lượng chức năng thu giữ hơn 1,5 tấn giá đỗ thành phẩm chứa dư lượng chất cấm cùng nhiều vỏ túi hóa chất đã qua sử dụng. Qua đấu tranh, các đối tượng khai nhận đã mua hóa chất rẻ tiền qua mạng xã hội, sau đó pha trộn với nước để ngâm tẩm hạt đỗ nhằm giúp cây giá phát triển nhanh, to mập, hình thức đẹp mắt và không bị thối hỏng bất chấp những nguy hại nghiêm trọng đối với sức khỏe người tiêu dùng.

Theo kết quả điều tra, từ năm 2025 đến khi bị phát hiện, hai cơ sở này đã tung ra thị trường khoảng 160 tấn giá đỗ nhiễm chất cấm, chủ yếu cung cấp cho các chợ đầu mối vào ban đêm để tránh sự kiểm soát. Đáng ngại hơn, trong số này có cơ sở dù đã được cấp giấy chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm nhưng vẫn lén lút sử dụng hóa chất để trục lợi. 

Đại úy Nguyễn Đình Thọ, Phó Đội trưởng Đội Chống buôn lậu, Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Quảng Ninh, cho biết các đối tượng hoạt động rất tinh vi, chỉ cung cấp sản phẩm cho người quen và vận chuyển trong thời điểm đêm tối. Hóa chất 6-benzylaminopurine khi đi vào cơ thể người có thể gây rối loạn tiêu hóa, suy gan, suy thận, ảnh hưởng hệ thần kinh và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư.

Trước những chứng cứ không thể chối cãi, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Ninh đã chính thức khởi tố hai chủ cơ sở về hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm. Vụ việc là lời cảnh báo đanh thép đối với các cá nhân, tổ chức vì lợi nhuận mà xem thường tính mạng người tiêu dùng. 

Hiện cơ quan chức năng đang tiếp tục mở rộng điều tra để xử lý triệt để các đầu mối cung cấp hóa chất cấm và hệ thống tiêu thụ sản phẩm độc hại này trên thị trường. Việc đảm bảo an toàn thực phẩm không chỉ đòi hỏi sự quyết liệt của lực lượng chức năng mà còn cần sự nâng cao cảnh giác, ý thức tự bảo vệ của người dâ

Lỗ hổng quản lý hóa chất trong thực phẩm: Khi thuốc bảo vệ thực vật "đi lạc" vào bàn ăn

Dù hàng loạt vụ việc sử dụng chất cấm trong sản xuất thực phẩm đã bị các cơ quan chức năng phát hiện và xử lý nghiêm, nhưng tình trạng này vẫn tái diễn phức tạp tại nhiều địa phương. Câu hỏi đặt ra là vì sao các loại hóa chất như 6-benzylaminopurine (6-BAP) lại có thể được mua bán và sử dụng dễ dàng đến thế. Thực tế, những chất điều hòa sinh trưởng vốn chỉ được phép sử dụng trong lĩnh vực bảo vệ thực vật với liều lượng kiểm soát chặt chẽ, nay lại đang bị lạm dụng tràn lan trong sản xuất giá đỗ - một loại thực phẩm tiêu dùng hàng ngày. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở khâu kiểm soát mục đích sử dụng cuối cùng gần như đang bị bỏ ngỏ, tạo điều kiện cho các đối tượng trục lợi trên sức khỏe người tiêu dùng.

Hiện nay, chỉ với vài thao tác tìm kiếm đơn giản, chất điều hòa sinh trưởng 6-BAP được rao bán công khai trên các nền tảng mạng xã hội mà gần như không có bất kỳ rào cản kiểm soát nào. Theo Luật Bảo vệ và Kiểm dịch thực vật năm 2013, đây là loại thuốc bảo vệ thực vật thuộc diện kinh doanh có điều kiện và phải nằm trong danh mục được phép. Tuy nhiên, 6-BAP hoàn toàn không có tên trong danh mục được phép sử dụng cho sản xuất giá đỗ. 

Bà Nguyễn Thị Nguyệt, Phó Giám đốc Công ty Luật Huỳnh Nam, cảnh báo rằng người bán hóa chất này có thể bị xử lý hình sự với vai trò đồng phạm giúp sức theo Điều 17 Bộ luật Hình sự nếu biết rõ người mua dùng để sản xuất thực phẩm mà vẫn tư vấn, cung cấp và hướng dẫn cách dùng.

Khoảng trống quản lý lớn nhất hiện nay không nằm ở sự thiếu hụt quy định pháp lý mà ở khâu kiểm soát sử dụng thực tế. Một loại hóa chất có thể lưu hành hợp pháp trong nông nghiệp nhưng khi không được theo dõi chặt chẽ đến điểm cuối, nó rất dễ bị lạm dụng chuyển sang lĩnh vực thực phẩm. 

Ông Đặng Kim Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn, cho rằng trong bối cảnh chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm để tạo điều kiện cho doanh nghiệp, cần có cơ chế giám sát từ các hiệp hội, ngành hàng để tự kiểm soát lẫn nhau, tương tự mô hình tại các nước phát triển. Việc thiếu vắng một cơ chế giám sát đa tầng khiến các chất độc hại dễ dàng thẩm thấu vào chuỗi cung ứng thực phẩm.

Khi quản lý chưa khép kín, chỉ cần một mắt xích lỏng lẻo, rủi ro sẽ đi xuyên suốt cả chuỗi từ sản xuất đến bàn ăn. Câu chuyện không chỉ dừng lại ở việc xử lý từng vi phạm đơn lẻ, mà đòi hỏi một cuộc rà soát toàn bộ cách thức quản lý hóa chất. Chỉ khi khép lại được những lỗ hổng này, chúng ta mới có thể đảm bảo không một loại hóa chất độc hại nào có thể "đi lạc" vào thực phẩm.