Thu hút nhân tài: Cạnh tranh từ nơi ở đến chất lượng sống

Tại tọa đàm "TP Hồ Chí Minh: Bài toán thu hút nhân lực tinh hoa quốc tế cho kỷ nguyên tăng trưởng mới" do VTV Nam Bộ tổ chức ngày 30/9, các chuyên gia cho rằng nhà ở, giao thông và chất lượng dịch vụ đô thị đang trở thành một phần của năng lực cạnh tranh nhân lực.

Theo ông Quách Ngọc Tuấn, Phó Giám đốc Sở Tài chính TP Hồ Chí Minh, thành phố đang chuyển từ thu hút đầu tư dựa vào lợi thế đất đai và lao động giá rẻ sang ưu tiên dòng vốn có chất lượng, hàm lượng công nghệ và khả năng lan tỏa cao hơn.

"Chúng ta đang chuyển từ thu hút FDI theo chiều rộng sang chiều sâu, trong đó phải xem xét hiệu quả tài chính, hàm lượng công nghệ, tiêu chuẩn xanh và khả năng lan tỏa. Dòng vốn chất lượng cao cũng đòi hỏi một hệ sinh thái tương ứng về đô thị, giáo dục, nghiên cứu và các dịch vụ chất lượng", ông Tuấn nói.

Tính đến ngày 19/9, tổng vốn FDI đăng ký tại TP Hồ Chí Minh đạt hơn 17,2 tỷ USD. Nhiều dự án lớn tập trung vào cảng biển, logistics, hạ tầng số, AI và các lĩnh vực công nghệ cao, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng nguồn nhân lực.

Trong khi đó, nguồn nhân lực đang trở thành điểm cạnh tranh mới giữa các đô thị. Bà Võ Thị Bích Thủy, Giám đốc vận hành Manpower Việt Nam, cho biết trong 5-10 năm tới, nhu cầu nhân lực chất lượng cao sẽ tăng đáng kể, nhanh hơn khả năng cung ứng của thị trường, đặc biệt ở các lĩnh vực AI, bán dẫn, logistics, sản xuất công nghệ cao và tự động hóa.

"Trong 5-10 năm tới, nhu cầu lao động chất lượng cao sẽ tăng nhanh hơn nguồn cung. Cuộc cạnh tranh về nhân tài cũng sẽ mang tính toàn cầu, bởi những chuyên gia giỏi có thể nhận được lời mời làm việc từ Mỹ, Australia, Canada, Singapore hay nhiều thị trường khác", bà Thủy nói.

Theo Manpower, khảo sát hơn 10.000 doanh nghiệp tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho thấy 87% doanh nghiệp cho biết đang thiếu nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Riêng lĩnh vực bán dẫn, bà Thủy cho biết Việt Nam đặt mục tiêu có khoảng 50.000 nhân lực chất lượng cao vào năm 2030, nhưng nguồn cung hiện mới đáp ứng chưa đầy 30%.

Nhà ở cho chuyên gia không chỉ là một căn hộ

Khi nhân tài có nhiều lựa chọn về nơi làm việc và sinh sống, lợi thế về việc làm không còn là điều kiện duy nhất để một thành phố giữ chân họ. Nhà ở và các dịch vụ đi kèm cũng trở thành một phần của môi trường cạnh tranh nhân lực.

Ông Võ Huỳnh Tuấn Kiệt, Giám đốc Bộ phận tiếp thị dự án nhà ở, CBRE Việt Nam, cho rằng với chuyên gia quốc tế, nhà ở cần đáp ứng những yêu cầu cao hơn về dịch vụ, tiện ích và chất lượng vận hành.

"Đối với chuyên gia nước ngoài, nhà ở không chỉ là nơi để ở mà còn phải đi kèm các dịch vụ, tiện ích và hỗ trợ cho đời sống hằng ngày, với chất lượng cao hơn. Các sản phẩm nhà ở cho nhóm khách hàng này cần được chuẩn hóa cả về chất lượng lẫn vận hành", ông Kiệt chia sẻ.

Theo ông Kiệt, TP Hồ Chí Minh hiện có hơn 75.000 việc làm trong các lĩnh vực cao cấp, công nghệ cao và lực lượng này được dự báo tiếp tục tăng. Trong bối cảnh đó, ngoài các khu vực hiện hữu như khu Đông, khu Nam thì các khu đô thị lân cận trung tâm đang trở thành một nguồn cung đáng chú ý cho thị trường nhà ở cho thuê.

"Trong khi quỹ nhà tại khu vực trung tâm ngày càng chịu áp lực, các khu vực vành đai đang phát triển nhanh có thể trở thành nguồn cung nhà ở cho thuê mới, đáp ứng nhu cầu của nhóm chuyên gia và lao động chất lượng cao."

CBRE Việt Nam nhận định, nguồn cung nhà ở cho nhóm chuyên gia vẫn còn những khoảng trống về chất lượng sản phẩm, quản lý, giao thông, môi trường và các dịch vụ xung quanh. Đây cũng là những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thu hút các chuyên gia từ Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu và nhóm nhân sự công nghệ cao.

Quy hoạch phải đi đôi với nơi ở cho người lao động

Ở góc độ quy hoạch, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP Hồ Chí Minh, cho rằng bài toán nhân tài cần được tính ngay trong cách tổ chức không gian đô thị.

"Việc làm và nơi ở cần được tổ chức hợp lý để chuyên gia và người dân không phải di chuyển quá xa, đồng thời phải tiếp cận được các tiện ích hằng ngày. Với nhóm chuyên gia, cần tính cả nhu cầu của gia đình họ, từ trường học, y tế đến môi trường sống", ông An nói.

Theo ông An, các cực phát triển mới không thể chỉ tập trung vào sản xuất, dịch vụ hay trung tâm việc làm mà cần hình thành hệ sinh thái đầy đủ, trong đó có nhà ở và hạ tầng xã hội chất lượng cao.

Mô hình TOD, với các khu dân cư phát triển quanh nhà ga metro, cũng được thành phố định hướng như một cách rút ngắn khoảng cách giữa nơi ở, nơi làm việc và các dịch vụ thiết yếu.

Khi các trung tâm việc làm mới dịch chuyển về những cực tăng trưởng mới, cuộc cạnh tranh nhân tài vì thế không chỉ diễn ra trên thị trường lao động. Thành phố còn phải cạnh tranh bằng khả năng cung cấp một môi trường sống đủ thuận tiện, chất lượng và phù hợp với cả chuyên gia lẫn gia đình họ.

Với TP Hồ Chí Minh, thu hút nhân tài không chỉ là đưa người giỏi đến làm việc, mà phải tạo đủ điều kiện để họ sinh sống và ở lại lâu dài.