Thu phí bản quyền âm nhạc tại nhà hàng, quán cà phê: Những điều cần hiểu đúng từ ngày 1/7

Trong không gian quán cà phê hiện nay, âm nhạc không chỉ đóng vai trò nền mà đã trở thành một phần của trải nghiệm khách hàng. Từ các playlist nhẹ buổi sáng đến những bản nhạc thư giãn buổi tối, âm thanh góp phần định hình phong cách và cảm xúc của từng không gian dịch vụ.

Tuy nhiên, cùng với sự phổ biến của việc phát nhạc trong quán xá, câu hỏi về ranh giới giữa "thói quen vận hành" và "sử dụng tác phẩm trong hoạt động kinh doanh" đang được đặt ra rõ hơn, đặc biệt trong bối cảnh các quy định về bản quyền âm nhạc được nhắc đến nhiều hơn thời gian gần đây.

Băn khoăn về ranh giới sử dụng âm nhạc và chi phí bản quyền

Đối với các chuỗi thương hiệu có sự đầu tư bài bản về vận hành, âm nhạc được xem như một "nguyên liệu đầu vào" quan trọng góp phần hoàn thiện giá trị dịch vụ. Chia sẻ dưới góc độ người làm vận hành, anh Anh Đức, quản lý chuỗi cửa hàng trà và cafe, cho rằng âm nhạc không chỉ mang tính nền mà còn góp phần định hình trải nghiệm khách hàng.

"Âm nhạc, bên cạnh decor, cũng tạo nên bản sắc riêng cho quán, giúp khách hàng thư giãn. Việc tạo ra sự riêng tư từ âm nhạc cũng khá quan trọng trong các cơ sở kinh doanh đồ ăn, đồ uống. Chắc chắn tôi sẽ lựa chọn trả chi phí hợp lý để mang tới trải nghiệm tốt cho khách hàng của mình" - anh nói.

Theo anh Đức, việc tuân thủ các quy định liên quan đến quyền tác giả là điều cần thiết và các đơn vị kinh doanh đang chủ động tìm hiểu để thực hiện theo đúng quy định. Tuy nhiên, anh cũng cho biết vẫn đang chờ thêm hướng dẫn cụ thể từ các cơ quan chức năng trước thời điểm các quy định mới được áp dụng.

"Tôi đã có những hiểu biết nhất định về vấn đề sở hữu trí tuệ và đang chờ liên hệ với đơn vị có thẩm quyền để thực hiện các thủ tục cần thiết" - anh Anh Đức cho biết.

Bên cạnh đó, anh Đức cũng nêu một số băn khoăn liên quan đến quy trình triển khai và mức độ rõ ràng trong hướng dẫn thực hiện, đặc biệt là vai trò của các tổ chức trung gian trong lĩnh vực quản lý quyền tác giả.

"Tác giả và nhạc sĩ hoàn toàn có quyền và xứng đáng được nhận công sức từ sự sáng tạo của họ. Điều khiến tôi chưa yên tâm là chưa có sự hướng dẫn thật sự rõ ràng từ trên xuống dưới, kể cả trong cách vận hành của các đơn vị trung gian" - anh nói.

Theo anh, dù việc sử dụng âm nhạc trong kinh doanh là phổ biến, nhưng nhận thức về bản quyền vẫn còn khá mới đối với nhiều cơ sở kinh doanh, do đó cần có thêm hướng dẫn thống nhất để tránh lúng túng trong quá trình thực hiện.

"Chúng ta đã nghe nhạc rất lâu nhưng bản quyền thì còn khá mới với phần lớn người dân. Vì vậy, cần có sự hướng dẫn rõ ràng để các cơ sở kinh doanh yên tâm lựa chọn đơn vị trung gian phù hợp, bảo đảm tính minh bạch"- anh nhấn mạnh.

Nếu như các chuỗi thương hiệu lớn có nguồn lực tài chính mạnh và bộ phận pháp chế chuyên trách để chủ động lên ngân sách vận hành, thì các cơ sở kinh doanh độc lập, quy mô vừa và nhỏ lại phải đối mặt với bài toán tối ưu dòng tiền.

Chia sẻ về điều này, chủ quán L.C bày tỏ góc nhìn mang tính đóng góp từ thực tế: "Người làm kinh doanh như tôi hoàn toàn ủng hộ việc trả tiền cho các nhạc sĩ. Công sức sáng tạo của họ thì họ xứng đáng được ghi nhận. Tuy nhiên, với một quán cà phê quy mô nhỏ, dòng tiền hàng tháng phải tính toán rất kỹ nên tôi vẫn còn một số vấn đề chưa thật sự rõ ràng".

"Cái băn khoăn lớn nhất hiện nay là ranh giới giữa việc sử dụng âm nhạc cho mục đích cá nhân và sử dụng trong hoạt động kinh doanh. Như quán tôi vẫn có thói quen phát nhạc từ YouTube Premium, Spotify. Bản thân tôi đã trả phí gói dịch vụ hàng tháng rồi, nên khi có thêm yêu cầu liên quan đến bản quyền trong môi trường kinh doanh thì anh em vẫn còn lấn cấn, chưa thật sự phân định rõ ràng về mặt pháp lý" - chủ quán L.C cho biết thêm.

Những băn khoăn từ phía các cơ sở kinh doanh cho thấy việc áp dụng quy định về bản quyền âm nhạc trong không gian dịch vụ không chỉ dừng ở câu chuyện chi phí, mà còn liên quan đến cách hiểu và cách tiếp cận thông tin pháp lý trong thực tiễn.

Làm rõ ranh giới sử dụng cá nhân và sử dụng thương mại đối với âm nhạc

Ở góc độ pháp lý, Luật sư Diệp Năng Bình cho rằng cách hiểu "từ ngày 1/7 mới bắt buộc phải trả tiền bản quyền khi mở nhạc tại quán cà phê" là chưa chính xác.

Theo ông, nghĩa vụ tôn trọng quyền tác giả trong hoạt động sử dụng tác phẩm âm nhạc phục vụ kinh doanh đã được ghi nhận trong Luật Sở hữu trí tuệ từ lâu và được cụ thể hóa trong các văn bản hướng dẫn thi hành. Những quy định mới gần đây chủ yếu tập trung hoàn thiện cơ chế xác định mức thu, phương thức thu và phân chia tiền bản quyền, nhằm bảo đảm tính minh bạch và thống nhất trong thực tiễn áp dụng, chứ không phải là việc thiết lập nghĩa vụ mới từ mốc thời gian này.

Luật sư phân tích, đối với trường hợp quán cà phê, nhà hàng sử dụng âm nhạc để tạo không gian phục vụ khách hàng, hành vi này thuộc nhóm khai thác tác phẩm trong hoạt động kinh doanh, thương mại. Khi đó, việc sử dụng tác phẩm phải tuân thủ quy định về quyền tài sản của chủ sở hữu quyền tác giả, trừ các trường hợp ngoại lệ được pháp luật quy định.

Liên quan đến vướng mắc phổ biến hiện nay về việc đã trả phí cho các nền tảng nghe nhạc trực tuyến như Spotify, YouTube Music hay Apple Music, luật sư cho rằng cần phân biệt rõ giữa phí dịch vụ và nghĩa vụ bản quyền.

Cụ thể, khoản phí người dùng trả cho các nền tảng này là chi phí để sử dụng dịch vụ theo điều khoản của nhà cung cấp, chủ yếu phục vụ mục đích cá nhân, phi thương mại. Trong khi đó, việc sử dụng âm nhạc trong không gian kinh doanh là một quan hệ pháp lý khác, phát sinh từ việc khai thác tác phẩm trong hoạt động thương mại theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ. Hai nghĩa vụ này độc lập và không thay thế cho nhau.

Theo ông, những băn khoăn hiện nay chủ yếu xuất phát từ việc chưa phân định rõ các khái niệm pháp lý và ranh giới giữa sử dụng cá nhân với sử dụng thương mại. Vì vậy, việc tăng cường hướng dẫn, truyền thông chính sách và giải thích cụ thể các tình huống thực tế là cần thiết, nhằm giúp cơ sở kinh doanh hiểu đúng, thực hiện đúng nghĩa vụ, đồng thời hạn chế những tranh luận không cần thiết trong quá trình triển khai.

Từ những phân tích trên, có thể thấy việc bảo vệ quyền tác giả không chỉ đặt ra yêu cầu tuân thủ đối với các cơ sở kinh doanh, mà còn cần một cơ chế thực thi hài hòa giữa quyền lợi của chủ thể quyền và khả năng thực hiện trên thực tế của người sử dụng.

Theo luật sư, trước hết việc thu tiền bản quyền cần bảo đảm tính minh bạch và đúng thẩm quyền. Các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan phải công khai rõ phạm vi đại diện, căn cứ ủy quyền và cơ sở xác định mức thu, qua đó giúp cơ sở kinh doanh có thể đối chiếu, thực hiện đúng nghĩa vụ và hạn chế tranh chấp phát sinh.

Bên cạnh đó, công tác hướng dẫn và phổ biến pháp luật cần tiếp tục được tăng cường. Thực tế cho thấy nhiều cơ sở kinh doanh chưa nắm rõ sự khác biệt giữa phí dịch vụ nền tảng nghe nhạc và nghĩa vụ bản quyền, hoặc giữa sử dụng cá nhân và sử dụng trong hoạt động thương mại. Nếu được giải thích rõ ràng, dễ tiếp cận, mức độ tuân thủ sẽ được cải thiện đáng kể.

Ngoài ra, cần ưu tiên cơ chế trao đổi, hướng dẫn trước khi áp dụng biện pháp xử lý, nhằm giúp cơ sở kinh doanh hiểu đúng căn cứ pháp lý và chủ động thực hiện nghĩa vụ, qua đó hạn chế phát sinh tranh chấp không cần thiết trong thực tiễn.