Thủ phủ than đá Trung Quốc chuyển dịch năng lượng xanh

Tại Đại Đồng, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc - một trong những trung tâm khai thác than lớn nhất cả nước - những thay đổi trong ngành năng lượng đang dần hiện rõ trong đời sống người dân. Từ hầm mỏ đến dịch vụ, từ than đá sang du lịch và năng lượng mới, quá trình chuyển dịch đang diễn ra từng bước.

Ở tuổi 60, ông Yang Haiming rời công việc thợ mỏ và chuyển sang bán thịt cừu xiên nướng. Gian hàng nhỏ của ông nằm ngay trong khu dân cư từng gắn liền với mỏ than số 9 - nơi trước đây là trung tâm sinh hoạt của hàng nghìn công nhân và gia đình họ.

Ông Yang Haiming chia sẻ: "Những năm hưng thịnh, nơi này lúc nào cũng đông người. Khi đó các làng xung quanh vẫn chưa bị giải tỏa. Đặc biệt vào dịp Tết, chỗ nào cũng đông kín. Bây giờ thì cảnh nhộn nhịp ấy không còn nữa và cái không khí ngày xưa cũng mất rồi".

Sơn Tây là một trong những khu vực sản xuất than lớn nhất Trung Quốc, với khoảng 800.000 lao động trực tiếp khai thác, sản lượng năm 2025 đạt 1,3 tỷ tấn. Ngoài ra, còn có hàng triệu việc làm liên quan trong các lĩnh vực vận tải, dịch vụ và hậu cần.

Cùng với việc Trung Quốc mở rộng nhanh năng lượng tái tạo, các địa phương như Đại Đồng bắt đầu tìm thêm hướng phát triển mới. Du lịch là một trong những lựa chọn đáng chú ý. Tại hang đá Vân Cương - di sản Phật giáo có từ thế kỷ thứ 6 - lượng khách tham quan tăng mạnh, góp phần tạo thêm việc làm tại địa phương.

Bà Zhao Xia - Hướng dẫn viên du lịch tại Đại Đồng cho biết: "Than đá là ngành không thể tái tạo. Một khi khai thác hết thì sẽ không còn nữa và phải mất hàng trăm triệu năm mới hình thành lại. Còn với du lịch, chúng tôi không chỉ giải quyết được một phần việc làm, mà còn thúc đẩy kinh tế địa phương".

Bên cạnh đó, với nhiều lao động ngành than, họ cũng cho rằng phụ thuộc hoàn toàn vào việc khai thác than đá để sinh sống không phải là giải pháp bền vững.

Ông Zhou Hongfei - Thợ mỏ cho hay: "Thật ra tôi khá lo khi nhìn con mình lớn lên. 15 năm nữa, khi tài nguyên cạn kiệt, tất cả chúng tôi sẽ phải đối mặt với câu hỏi sẽ làm gì tiếp theo".

Trong ngành than có rất ít lao động kỹ thuật. Phần lớn đều làm việc chân tay, nên rất khó hòa nhập với những điều mới và những ngành nghề mới.

Theo các chuyên gia, chuyển dịch năng lượng tại Trung Quốc gắn chặt với yếu tố xã hội, đặc biệt ở các tỉnh phụ thuộc lớn vào than như Sơn Tây, Thiểm Tây hay Nội Mông. Trong khi đó, để đảm bảo an ninh năng lượng, Trung Quốc vẫn tiếp tục duy trì và mở rộng điện than. Năm 2025, nước này bổ sung thêm 78 gigawatt công suất điện than mới.

Bà Junyan Liu - Phó Giám đốc chương trình, Greenpeace Đông Á cho biết: "Điều thực sự cần là một hệ thống lưới điện thông minh để hấp thụ nhiều hơn nguồn năng lượng tái tạo, cùng với lưu trữ năng lượng và các cơ chế linh hoạt khác để phục vụ cho năng lượng tái tạo".

Từ các khu mỏ, nhà máy điện than cho tới những cánh đồng điện mặt trời, Đại Đồng đang cho thấy một bức tranh chuyển đổi với nhiều hướng đi song song, trong đó bài toán việc làm và sinh kế vẫn là yếu tố then chốt.