Thủ tướng nói về vấn đề giá nhà cao, thời hạn sử dụng nhà chung cư

Tiến tới chỉ còn một quy hoạch sử dụng đất

Chiều nay (19/8), Quốc hội thảo luận ở Tổ về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, Luật Nhà ở năm 2023 và Luật Kinh doanh bất động sản.

Về định hướng sửa đổi Luật Đất đai, cho ý kiến tại Tổ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết, Nghị quyết 21 của Trung ương về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và những luật có liên quan phát sinh từ thực tiễn.

Dù Luật Đất đai mới được Quốc hội thông qua năm 2024 nhưng quá trình triển khai vẫn phát sinh những vướng mắc, rất khó cho các địa phương và các bộ, ngành.

Nghị quyết 21 cũng đưa ra những định hướng rất lớn, không chỉ sửa Luật Đất đai, Luật Nhà ở hay Luật Kinh doanh bất động sản. Thủ tướng cho biết Chính phủ cố gắng rà soát và sửa đổi tất cả các luật có liên quan trực tiếp để bảo đảm tính đồng bộ, ví dụ các luật về đầu tư, luật về thuế.

Theo Thủ tướng, tới đây khi trình định hướng chính sách các luật về thuế, Chính phủ sẽ phải bổ sung các quy định về giá đất, cơ chế điều tiết chênh lệch địa tô, cơ chế tài chính để khuyến khích đưa đất vào sản xuất, tránh tình trạng đầu cơ hoặc bỏ hoang đất đai.

Luật Đất đai liên quan đến rất nhiều luật khác nhau nhưng trước hết ưu tiên cao nhất sửa đổi những luật trực tiếp triển khai các định hướng lớn.

Thủ tướng cũng đề cập những vấn đề lớn trong Luật Đất đai, trước hết là đổi mới công tác quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất. Tinh thần của Nghị quyết 21 là giảm, tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch trong phạm vi tỉnh.

"Hiện nay chúng ta có Quy hoạch tổng thể quốc gia, Quy hoạch đô thị và nông thôn, các quy hoạch ngành thuộc thẩm quyền của Thủ tướng hoặc các bộ, ngành và địa phương… Bây giờ cố gắng tích hợp chỉ còn một quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để các địa phương dễ thực hiện hơn", Thủ tướng nêu quan điểm.

Đi kèm với đó, Thủ tướng lưu ý phải thiết lập các tiêu chí, điều kiện và cơ chế giám sát cực kỳ chặt chẽ, không để xảy ra tình trạng tự ý điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nhằm thay đổi mục tiêu sử dụng, đảm bảo tuân thủ theo đúng quy hoạch. Do đó cần cụ thể hóa các tiêu chí này trong luật.

Về hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, Thủ tướng nhấn mạnh tinh thần phải công khai, minh bạch, có cạnh tranh, lựa chọn nhà đầu tư đủ năng lực và có kế hoạch sử dụng đất hiệu quả.

"Nhưng luật phải phân định rõ ràng các trường hợp áp dụng đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất và trường hợp nào giao đất trực tiếp cho nhà đầu tư. Đồng thời, cần quy định minh bạch về phương thức nộp tiền sử dụng đất, nộp tiền một lần hay nhiều lần", Thủ tướng nêu quan điểm.

Tại sao giá nhà cao?

Về một trong những vấn đề quan trọng nhất là giá đất, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã lý giải câu hỏi "tại sao giá nhà cao?". Theo Thủ tướng, giá đất theo thị trường thì bắt buộc các địa phương phải tính giá đất rất cao.

"Giá đất là đầu vào của tất cả dự án và đầu vào của nền kinh tế. Khi giá cao thì tất cả chi phí sẽ cộng vào, chưa kể nhà đầu tư còn phải vay vốn và quy trình giao đất với thủ tục hành chính kéo dài, tất cả những cái đó cộng vào sẽ đẩy chi phí sản phẩm cuối cùng tăng, khiến giá nhà cao", Thủ tướng cho biết.

Muốn giải quyết vấn đề này, theo Thủ tướng phải giải quyết đồng bộ. Nhà nước quyết định giá đất trên cơ sở dữ liệu và phương pháp khoa học công khai, minh bạch; kết nối liên thông cơ sở dữ liệu đất đai với các dữ liệu chuyên ngành khác.

"Tức là ở đây Nhà nước điều tiết giá đất, phải có vai trò quản lý của Nhà nước mới kiểm soát được chi phí đầu vào. Kết hợp thủ tục hành chính đơn giản, minh bạch, công khai về việc giao đất cho nhà đầu tư, rút ngắn quy trình thủ tục", Thủ tướng nhấn mạnh.

Với giải pháp đồng bộ như vậy mới giảm được chi phí đầu vào, kiểm soát được giá nhà, giá đất. Tất cả chi phí phải được tính toán rõ ràng bằng các quy định cụ thể trong luật.

Liên quan nội dung thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, Thủ tướng đánh giá bước đột phá quan trọng là chuyển từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "tái thiết cuộc sống cho người dân" khi Nhà nước thu hồi đất, cải thiện điều kiện sống cho người dân.

Thủ tướng nhấn mạnh đây là tư duy quan trọng nhất, từ đó chuyển tải thành cơ chế phù hợp trong luật, đi kèm đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp phân quyền để rút ngắn thời gian thực hiện dự án bồi thường tái định cư.

Trên cơ sở các định hướng lớn đó, Thủ tướng thông tin, Luật Đất đai sẽ tập trung vào một số nhóm giải pháp để xử lý những vấn đề thực tiễn đặt ra. "Chúng ta cố gắng lần này làm với quyết tâm cao nhất để giải quyết triệt để những vấn đề ách tắc, nhưng thực sự đây là vấn đề rất khó", Thủ tướng chia sẻ.

"Không có nhà nào ở vĩnh viễn được"

Về định hướng sửa đổi Luật Nhà ở, Thủ tướng dẫn Hiến pháp quy định Nhà nước tạo điều kiện để công dân thực hiện quyền có nơi ở.

"Chúng ta cố gắng chuyển tư duy từ 'bắt buộc phải sở hữu nhà, có nhà' sang 'có nơi ở lâu dài'. Để đạt được mục tiêu này thì bắt buộc phải phát triển nhà ở cho thuê, nhà ở xã hội", Thủ tướng nhấn mạnh.

Theo định hướng chính sách, bên cạnh nhà ở để bán như nhà ở thương mại, sẽ ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê. Thủ tướng đánh giá đây là một bước chính sách rất cụ thể.

Thủ tướng nêu rõ, sẽ phân định lại 4 loại hình nhà ở, gồm: Nhà ở thương mại, nhà ở cho thuê, nhà ở công vụ và nhà ở chính sách. Các phân khúc nhà ở khác nhau đều phải đáp ứng đầy đủ tiêu chí, điều kiện, bảo đảm điều kiện ở của người dân.

Trong đó, Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh định hướng phát triển nhà ở cho thuê với nhiều hình thức như: Nhà ở cho thuê đầu tư bằng vốn Nhà nước, nhà ở cho thuê đầu tư không bằng vốn Nhà nước, nhà lưu trú cho công nhân tại khu công nghiệp và nhà lưu trú cho chuyên gia, người lao động ngoài khu công nghiệp.

Theo Thủ tướng, Nhà nước có thể sử dụng quỹ đất, đầu tư xây dựng và tổ chức cho thuê. Tuy nhiên, nguồn lực Nhà nước không thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu rất lớn về nhà ở của công nhân, học sinh, sinh viên, người lao động, cán bộ, công chức và lực lượng vũ trang.

Vì vậy, cần huy động thêm các nguồn lực xã hội. Nhà nước có thể trực tiếp đầu tư, vận hành nhà ở cho thuê hoặc thuê tư nhân vận hành, đồng thời phát triển hình thức cho thuê dài hạn để người dân yên tâm. "Nhà ở cho thuê có thể 10 năm, 15 năm, 20 năm và dài hơn, có cam kết rõ ràng để người thuê yên tâm", Thủ tướng nói.

Đối với việc huy động nguồn lực tư nhân, Thủ tướng nêu phương án Nhà nước vẫn giữ quyền sở hữu đất, giao cho tư nhân đầu tư xây dựng nhà ở cho thuê và áp dụng một số cơ chế, chính sách đặc thù.

"Đất vẫn thuộc sở hữu của Nhà nước, xây nhà để cho thuê, có nghĩa Nhà nước không thể thu tiền sử dụng đất được. Và nhà đầu tư cần được tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn dài hạn, huy động vốn ngân hàng cùng các công cụ hỗ trợ của Nhà nước", Thủ tướng gợi ý.

Mục tiêu được Thủ tướng đặt ra là hình thành quỹ nhà ở cho thuê đủ lớn, chất lượng hạ tầng đầy đủ để người dân có thể yên tâm thuê và sinh sống lâu dài.

Về vấn đề thời hạn sử dụng nhà chung cư, Thủ tướng cho rằng thời hạn này phải gắn với niên hạn của công trình.

"Chúng ta phải làm rõ với nhau là không có nhà nào ở vĩnh viễn được. Đến thời hạn, phải kiểm tra. Nếu không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật thì phải xây lại nếu vẫn quy hoạch khu vực đó làm nhà ở. Nhưng quyền tài sản đi kèm đó phải được pháp luật bảo vệ, tức là phải thực hiện nghĩa vụ tài chính để xây mới theo quy định", Thủ tướng nói.

Thủ tướng cho rằng vấn đề này cần được quy định rõ ràng, công khai, minh bạch để người dân hiểu đúng.

"Quyền tài sản được pháp luật bảo vệ, nhưng tiêu chuẩn kỹ thuật của căn hộ chung cư phải tuân theo quy định về an toàn. Nếu kiểm định bảo đảm an toàn thì tiếp tục gia hạn sử dụng; nếu không bảo đảm an toàn thì phải có biện pháp cải tạo, xây dựng lại", Thủ tướng nêu.

Cũng theo Thủ tướng, quy định thời hạn sử dụng chung cư không có nghĩa khi hết thời hạn thì công trình bị phá bỏ và người dân không còn quyền gì đối với tài sản của mình. Do đó cách thức quy định trong dự thảo luật cần rõ ràng.