Thuận Hòa (Tuyên Quang): Định vị giá trị từ bước đi bền vững

Từ "tiềm năng ngủ quên" đến tư duy hoạch định bài bản

Nằm trên trục Quốc lộ 4C – con đường huyết mạch dẫn lối vào vùng Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn, xã Thuận Hòa sở hữu những lợi thế mà bất cứ điểm đến nào cũng mơ ước. Đó là một tổ hợp cảnh quan nguyên sơ với những dãy núi đá vôi kỳ vĩ, hệ thống hang động Khâu Mèng bí ẩn và lòng hồ thủy điện Sông Miện 5A xanh biếc như một dải lụa mềm vắt ngang thung lũng.

Tuy nhiên, trong suốt một thời gian dài, những giá trị ấy vẫn chỉ tồn tại dưới dạng "tiềm năng". Thuận Hòa khi đó giống như một viên ngọc thô chưa được mài giũa, lặng lẽ bên lề những dòng khách hối hả ngược xuôi lên vùng cực Bắc. Trước đây, các chuyên gia quy hoạch đã nhiều lần chỉ ra, không ít địa phương có tài nguyên nhưng thiếu cấu trúc phát triển, dẫn đến tình trạng "đẹp nhưng chưa thành điểm đến". Thuận Hòa từng nằm trong quỹ đạo ấy khi các hoạt động du lịch chủ yếu là tự phát, thiếu kết nối và chưa tạo được dấu ấn đặc trưng trên bản đồ dịch vụ.

Sự chuyển động chỉ thực sự bắt đầu khi có sự thay đổi mang tính bước ngoặt về tư duy phát triển. Đảng ủy và chính quyền xã Thuận Hòa đã xác định: Du lịch không thể làm theo lối "ăn xổi", manh mún. Việc hình thành 21 điểm dừng chân và 65 cơ sở dịch vụ thời gian qua không đơn thuần là sự gia tăng về con số cơ học. Đó là kết quả của một quá trình tổ chức lại không gian du lịch có định hướng, nơi mỗi điểm dừng chân bắt đầu gắn liền với trải nghiệm đời sống bản địa và bảo vệ cảnh quan.

Trong chiến lược này, các giá trị sẵn có được "định danh" lại với tầm nhìn dài hạn. Lòng hồ thủy điện Sông Miện 5A không chỉ còn là công trình năng lượng mà trở thành trục cảnh quan trung tâm. Hệ thống núi đá, văn hóa cộng đồng của đồng bào Tày, Mông, Dao… không còn là những mảnh ghép rời rạc mà được xâu chuỗi lại thành một hệ sinh thái du lịch đa dạng, giàu bản sắc.

Điểm sáng nhất trong mô hình của Thuận Hòa chính là việc đặt người dân vào vị trí trung tâm. Thay vì trông chờ hoàn toàn vào các tập đoàn lớn từ bên ngoài, địa phương đã khơi dậy nội lực từ chính cộng đồng.

Điển hình như mô hình của Hợp tác xã (HTX) Cát Lý tại thôn Mịch B. Xuất phát từ tư duy làm nông nghiệp thuần túy với đàn bò quy mô 200 con, HTX đã mạnh dạn chuyển dịch sang mô hình du lịch trải nghiệm. Nhà hàng Bò Mông Cát Lý bên lòng hồ Sông Miện không chỉ là nơi phục vụ ẩm thực đặc sản, mà là không gian kết nối giữa sản xuất nông nghiệp và dịch vụ du lịch. Du khách đến đây không chỉ để dùng bữa, mà để chạm vào nếp sống, cách canh tác của người dân vùng cao.

Hay như điểm Cát Lý Camping trên tuyến đường Thuận Hòa – Lùng Tám, tư duy của những người làm du lịch chân đất như anh Thượng Thái Cát đã thay đổi: "Tôi không nghĩ nhiều đến việc làm du lịch lớn. Tôi chỉ nghĩ làm sao để người đi qua phải dừng lại. Khi họ dừng lại, họ sẽ thấy Thuận Hòa đẹp và muốn quay lại". Câu nói giản dị ấy chứa đựng triết lý cốt lõi của du lịch bền vững, đó là tạo ra giá trị cảm xúc để giữ chân du khách, thay vì chỉ khai thác những gì sẵn có.

Sự tham gia của người dân còn được minh chứng qua các điểm du lịch cộng đồng như thác Lũng Pù. Chị Sùng Thị Páo cho biết, những ngày cao điểm nơi đây đón hàng nghìn lượt khách. Điều quan trọng không chỉ là sinh kế được cải thiện, mà là nhận thức của bà con về việc gìn giữ vệ sinh môi trường, bảo tồn lễ hội truyền thống như Lễ hội Cốm (duy trì từ năm 2022) đã trở thành nhu cầu tự thân. Khi người dân được hưởng lợi trực tiếp từ du lịch, họ sẽ trở thành những "đại sứ" nhiệt thành nhất trong việc bảo vệ hồn cốt của quê hương.

Bài toán hài hòa giữa phát triển và bảo tồn

Trong bối cảnh du lịch vùng cao dễ rơi vào cái bẫy "thương mại hóa" hoặc "bê tông hóa", Thuận Hòa chọn cho mình một lối đi thận trọng và kiên trì.

Ông Triệu Quốc Đạt, Chủ tịch UBND xã Thuận Hòa chia sẻ đầy trăn trở: "Chúng tôi xác định phát triển du lịch phải gắn với bảo tồn văn hóa và nâng cao đời sống người dân. Đây là quá trình cần sự kiên trì, không thể nóng vội." Đáng chú ý, dự án cầu kính bắc qua sông Miện với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 200 tỷ đồng đang được xem xét triển khai. Đây là một con số khổng lồ đối với một xã vùng cao, hứa hẹn tạo ra cú hích về hạ tầng và sức hút truyền thông. Tuy nhiên, quan điểm của chính quyền địa phương rất rõ ràng: Mọi công trình hạ tầng, dù hiện đại đến đâu, cũng phải đặt trong tổng thể quy hoạch hài hòa, không được đánh đổi môi trường và bản sắc để lấy tăng trưởng nóng.

Bà Đặng Thị Phượng, Bí thư Đảng ủy xã Thuận Hòa nhấn mạnh, Đảng ủy đã ban hành nghị quyết chuyên đề về phát triển du lịch. Điều này cho thấy sự thống nhất cao độ từ hệ thống chính trị đến hành động của người dân. Du lịch Thuận Hòa hôm nay không chạy theo những mô hình hào nhoáng, xa lạ mà tập trung khai thác nội lực, biến cái "nguyên sơ" trở thành đặc sản, biến cái "yên bình" trở thành giá trị thu hút khách quốc tế.

Nhận xét của chị My Lou, một du khách đến từ Pháp: "Tôi không nghĩ ở Việt Nam lại có một nơi vừa nguyên sơ vừa yên bình đến vậy" đã phần nào khẳng định hướng đi đúng đắn của Thuận Hòa. Trong một thế giới đầy biến động và ồn ào, những điểm đến giữ được nét tĩnh lặng và chiều sâu văn hóa như Thuận Hòa lại trở thành "hàng hiếm".

Thuận Hòa hôm nay vẫn còn đó những lớp sương mờ bảng lảng phủ kín núi rừng mỗi sớm mai. Nhưng phía sau lớp sương ấy không còn là một vùng đất ngủ quên mà là một thực thể đang vươn mình mạnh mẽ. Sự chuyển mình ấy không gây ra những cú sốc về môi trường hay văn hóa bởi nó được xây dựng trên nền tảng của sự bền vững, của ý chí cộng đồng và một tầm nhìn quản lý nhân văn.

Chặng đường phía trước còn nhiều thử thách về nguồn lực đầu tư và nhân lực chuyên nghiệp, nhưng với cách làm "chậm mà chắc", lấy dân làm gốc, Thuận Hòa đang khẳng định vị thế riêng biệt trên bản đồ du lịch vùng cao phía Bắc – một vị thế không chỉ đo bằng con số lượt khách, mà bằng sự trân trọng của người lữ khách dành cho một vùng đất biết giữ gìn bản sắc chính mình.