Thuế xăng dầu 0%: Giải pháp bình ổn giá vé hàng không

Sáng ngày 12/4/2026, Quốc hội đã chính thức bấm nút thông qua Nghị quyết giảm toàn bộ các loại thuế đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay về mức 0%, áp dụng từ ngày 16/4 đến hết ngày 30/6/2026. Trong bối cảnh chi phí đầu vào của nền kinh tế, đặc biệt là giá năng lượng đang chịu nhiều áp lực và biến động khó lường từ các yếu tố bên ngoài, quyết định này được ví như một cơn mưa "giải nhiệt" đúng lúc. Các sắc thuế bao gồm thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ đặc biệt đều đồng loạt được điều chỉnh về mức thấp nhất. Quyết định này không chỉ thể hiện sự đồng hành của Nhà nước đối với cộng đồng doanh nghiệp mà còn mang theo kỳ vọng lớn lao về việc kìm cương lạm phát, đặc biệt là tạo ra một tấm nệm giảm xóc cho giá vé của ngành hàng không nội địa đang trong giai đoạn phục hồi.

Đối với ngành hàng không, nhiên liệu bay luôn là bài toán chi phí đau đầu nhất, thường chiếm tỷ trọng khổng lồ từ 30 - 40% tổng chi phí khai thác của một hãng hàng không. Việc đưa các sắc thuế nhiên liệu về 0% có nghĩa là gánh nặng tài chính của các hãng bay sẽ được trút bỏ ngay lập tức. Đánh giá về tác động của chính sách này, Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, nhấn mạnh rằng đây là một quyết định mang tính "điều tiết sốc" cực kỳ hiệu quả. Theo ông Dũng, khi chi phí nhiên liệu giảm mạnh, các hãng hàng không sẽ thoát khỏi áp lực buộc phải tăng giá vé để bù lỗ, hoặc ít nhất là có đủ cơ sở để duy trì mặt bằng giá ổn định trong ngắn hạn. Quan trọng hơn, phần chi phí tiết kiệm được sẽ trực tiếp cải thiện dòng tiền của doanh nghiệp, tạo dư địa để các hãng tung ra các chương trình kích cầu, tăng tần suất chuyến bay nhằm phục vụ nhu cầu đi lại đang ngày càng tăng cao.

Nhìn rộng ra khỏi đường băng sân bay, Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng phân tích sâu sắc về cái gọi là "hiệu ứng lan tỏa" của chính sách. Hàng không không đứng độc lập mà là hạ tầng kết nối của toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Khi giá vé máy bay được giữ vững, không bị cuốn theo vòng xoáy tăng giá, ngành du lịch sẽ là đối tượng đầu tiên được hưởng lợi trọn vẹn do chi phí di chuyển luôn chiếm một cấu phần rất lớn trong giá tour trọn gói. Cùng với đó, lĩnh vực vận tải logistics, đặc biệt là việc luân chuyển các loại hàng hóa có giá trị cao, đòi hỏi thời gian giao hàng khắt khe, cũng sẽ tháo gỡ được áp lực chi phí.

Đồng quan điểm về tính hiệu quả tức thời của quyết định giảm thuế, Luật sư Lê Thị Nhung, Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts, nhận định rằng mức giảm thuế rất mạnh và áp dụng trong một khung thời gian cụ thể sẽ tạo ra tác động tháo gỡ khó khăn có chủ đích. Đặc biệt, quy định cho phép xăng dầu và nhiên liệu bay thuộc diện không phải kê khai tính nộp thuế giá trị gia tăng nhưng doanh nghiệp vẫn được khấu trừ đầu vào là một điểm sáng. Cơ chế này không chỉ giúp cắt giảm chi phí thuế thuần túy mà còn dẹp bỏ đáng kể gánh nặng thủ tục hành chính, ngăn chặn triệt để tình trạng chi phí bị đội lên một cách vô lý do yếu tố thuế nằm ẩn sâu trong chuỗi cung ứng hàng hóa.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng đưa ra những lời cảnh báo về tính thực tiễn của chính sách. Việc Nhà nước chấp nhận giảm thu ngân sách hàng ngàn tỷ đồng không phải là để làm giàu thêm cho các báo cáo tài chính của doanh nghiệp, mà mục đích tối thượng là người tiêu dùng phải được hưởng lợi. Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng chỉ rõ, thành bại của chính sách phụ thuộc hoàn toàn vào cơ chế truyền dẫn, tức là khả năng doanh nghiệp chuyển hóa lợi ích từ việc giảm chi phí đầu vào thành hành động giữ nguyên hoặc giảm giá vé máy bay và giá cước vận tải. Nếu chi phí nhiên liệu giảm nhưng các loại phí dịch vụ tại cảng hàng không, phí điều hành bay vẫn neo ở mức cao ngất ngưởng, thì nỗ lực của Nhà nước sẽ bị đứt gãy giữa chừng. Do đó, cần một sự chung tay đồng bộ của toàn bộ hệ sinh thái hàng không, kết hợp với các biện pháp giám sát minh bạch chi phí từ cơ quan quản lý để đảm bảo lợi ích thực sự đến tay hành khách.

Trên nghị trường Quốc hội, sự đồng thuận về tính cấp thiết của Nghị quyết là tuyệt đối, nhưng các đại biểu cũng đã có những phiên thảo luận sôi nổi và đa chiều về thời hạn áp dụng cũng như mức độ tác động đến bài toán ngân sách quốc gia. Đại biểu Tạ Văn Hạ thuộc đoàn Đà Nẵng đánh giá rất cao tính thời điểm của chính sách, coi đây là một giải pháp tình thế bắt buộc phải được triển khai chớp nhoáng để chặn đứng những hệ lụy tiêu cực từ sự leo thang của giá nhiên liệu toàn cầu. Ông hoàn toàn ủng hộ việc Quốc hội trao cho Thủ tướng Chính phủ quyền chủ động điều chỉnh thời gian áp dụng, qua đó tạo ra một không gian điều hành linh hoạt, không bị bó cứng bởi các thủ tục hành chính dài dòng giữa bối cảnh thị trường thế giới thay đổi từng ngày.

Trong khi đó, đứng ở góc độ bảo vệ sức chịu đựng của doanh nghiệp, đại biểu Trần Hoàng Ngân thuộc đoàn Thành phố Hồ Chí Minh đã kiến nghị mạnh mẽ việc nên kéo dài thời gian thực hiện chính sách này đến hết năm 2026 hoặc ít nhất là đến cuối quý ba. Theo đại biểu, một khung thời gian áp dụng đủ dài mới có thể tạo ra mỏ neo tâm lý vững chắc, giúp các doanh nghiệp vận tải và hàng không an tâm xây dựng chiến lược kinh doanh phục hồi dài hạn thay vì nơm nớp lo sợ chính sách hết hạn quá nhanh. Tuy nhiên, bài toán điều hành vĩ mô luôn đòi hỏi sự đánh đổi. Phân tích về khía cạnh này, đại biểu Nguyễn Minh Sơn thuộc đoàn Đồng Tháp đã lên tiếng ủng hộ phương án chốt thời hạn vào cuối tháng sáu như dự thảo ban đầu của Chính phủ. Đại biểu Sơn đưa ra một con số giật mình, đó là việc miễn giảm thuế mạnh tay như hiện nay có thể bào mòn nguồn thu ngân sách nhà nước lên tới khoảng 7300 tỷ đồng mỗi tháng. Nếu kéo dài quá lâu, chính sách này sẽ lập tức tạo ra lỗ hổng lớn trong cân đối tài khóa, đe dọa trực tiếp đến nguồn vốn dành cho đầu tư công và các chương trình an sinh xã hội trọng điểm.

Để giải quyết bài toán tiến thoái lưỡng nan này, đại biểu Bùi Xuân Hải thuộc đoàn Hải Phòng đề xuất một phương án quản trị đầy tính sáng tạo, đó là cho phép cơ quan điều hành được quyền điều chỉnh linh hoạt đối với từng sắc thuế cụ thể, thay vì phải áp dụng hoặc gỡ bỏ đồng thời cả ba loại thuế cùng một lúc. Cách tiếp cận này giống như việc cung cấp thêm các công cụ tinh chỉnh cho Chính phủ, giúp nhà điều hành phản ứng nhạy bén hơn trước từng nhịp đập của giá dầu thế giới.

Tựu trung lại, việc đưa thuế nhiên liệu bay và xăng dầu về mức 0% là một quyết sách kịp thời, thể hiện quyết tâm cao độ của Quốc hội và Chính phủ trong việc giải cứu các ngành kinh tế huyết mạch. Giữ được giá vé hàng không không chỉ là câu chuyện của riêng ngành giao thông, mà là chìa khóa để khơi thông dòng chảy du lịch, thương mại và logistics. Tuy nhiên, như các đại biểu Quốc hội đã trăn trở, song song với các biện pháp cắt giảm thuế mang tính tình thế, Việt Nam cần phải bám sát chiến lược an ninh năng lượng dài hạn. Việc tối ưu hóa công suất của các nhà máy lọc hóa dầu trong nước như Nghi Sơn hay Bình Sơn, cùng với chiến lược xây dựng kho dự trữ xăng dầu quốc gia quy mô lớn, mới thực sự là tấm khiên vững chắc nhất bảo vệ nền kinh tế nội địa trước những cơn địa chấn của thị trường năng lượng toàn cầu trong tương lai.