Tìm giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị Dinh Độc Lập

Hướng tới Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam lần thứ nhất (24/11/2026), Hội trường Thống Nhất phối hợp với Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch vừa tổ chức Tọa đàm khoa học "Ký ức - Di sản - Sáng tạo đương đại" tại Dinh Độc Lập, TP Hồ Chí Minh.

Tọa đàm quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc, khảo cổ học, lịch sử, văn hóa, bảo tàng, kinh tế du lịch và quản trị di sản, cùng trao đổi về các hướng tiếp cận khoa học và giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị Dinh Độc Lập trong đời sống văn hóa đương đại.

Trong định hướng phát triển đất nước, văn hóa ngày càng được xác định là nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng cho phát triển bền vững. Các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát triển văn hóa, xây dựng con người Việt Nam và thúc đẩy công nghiệp văn hóa đặt ra yêu cầu kết nối chặt chẽ hơn giữa bảo tồn di sản với giáo dục, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế văn hóa.

Đối với Dinh Độc Lập, định hướng này mở ra khả năng phát triển các chương trình giáo dục di sản, đổi mới hoạt động trưng bày, ứng dụng công nghệ, thiết kế sản phẩm văn hóa và tổ chức các trải nghiệm sáng tạo dựa trên nguồn tư liệu, giá trị kiến trúc và những câu chuyện lịch sử của công trình.

Ông Bùi Hữu Toàn, Giám đốc Hội trường Thống Nhất, cho biết đơn vị mong muốn lắng nghe những góc nhìn khoa học, trao đổi đa chiều từ các nhà nghiên cứu, chuyên gia và những người trực tiếp làm công tác quản lý, bảo tồn di sản.

Theo ông Toàn, những ý kiến tại tọa đàm sẽ góp phần làm rõ các giá trị cần gìn giữ, những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và hướng tiếp cận phù hợp trong công tác bảo tồn, diễn giải và phát huy giá trị Dinh Độc Lập.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh Nguyễn Minh Nhựt đánh giá, Dinh Độc Lập là một trong bốn di tích quốc gia đặc biệt trên địa bàn thành phố. Vì vậy, công tác quản lý và phát huy giá trị di tích cần tập trung khai thác chiều sâu ký ức lịch sử, đẩy mạnh chuyển đổi số và đa dạng hóa hình thức trải nghiệm dành cho công chúng.

Qua đó, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội, góp phần xây dựng TP Hồ Chí Minh thành không gian sáng tạo, hiện đại.

Đóng góp góc nhìn về quy hoạch, kiến trúc đô thị, TSKH. KTS. Ngô Viết Nam Sơn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cảnh quan văn hóa châu Á, đề xuất áp dụng giải pháp bảo tồn di sản đô thị theo 5 cấp độ. Trong đó, cấp độ 1 là bảo tồn tuyệt đối di tích; cấp độ 2 bảo tồn ngoại thất; cấp độ 3 bảo tồn thích ứng; cấp độ 4 bảo tồn cảnh quan và cấp độ 5 chỉnh trang, thay thế.TSKH. KTS. Ngô Viết Nam Sơn cũng kiến nghị thúc đẩy mô hình kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa trong khu vực trung tâm lịch sử.

Mô hình kinh tế di sản này không chỉ giúp bảo tồn các giá trị kiến trúc lịch sử qua các nguồn lực tự thân mà còn biến di sản thành động lực tăng trưởng kinh tế đô thị bền vững, thu hút du lịch.

Theo ông Ngô Viết Nam Sơn, việc hài hòa giữa mục tiêu phát triển đô thị với bảo tồn, chỉnh trang không gian di sản TP Hồ Chí Minh, trong đó có khu trung tâm lịch sử Sài Gòn xưa và Dinh Độc Lập làm điểm nhấn, sẽ góp phần bảo vệ bản sắc đô thị của thành phố. Đây cũng là cơ sở để TP Hồ Chí Minh phát huy lợi thế, hướng tới trở thành đô thị di sản sáng tạo có vị thế trong khu vực.

Phân tích giá trị kiến trúc, GS.TS. Phan Thị Thu Hiền, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, cho rằng Dinh Độc Lập là công trình tiêu biểu cho sự kết hợp giữa tư duy kiến trúc hiện đại với các quan niệm thẩm mỹ, triết lý và biểu tượng văn hóa phương Đông.

Với tài năng thiết kế của kiến trúc sư Ngô Viết Thụ, công trình trở thành một trường hợp tiêu biểu của kiến trúc hiện đại Việt Nam thế kỷ XX. Sự tiếp biến văn hóa không chỉ thể hiện qua hình thức kiến trúc mà còn trong tư duy tổ chức không gian và phương thức biểu đạt bản sắc dân tộc.

Ở phương diện bản sắc đô thị, Dinh Độc Lập là một trong những hình ảnh nhận diện tiêu biểu của TP Hồ Chí Minh. Cùng với các công trình, địa điểm mang tính biểu tượng khác, di tích góp phần tạo nên diện mạo văn hóa - lịch sử riêng của thành phố, hiện diện trong ký ức đô thị, các sản phẩm truyền thông, hoạt động du lịch và hệ thống thiết chế văn hóa.

Các ý kiến tại tọa đàm cho thấy yêu cầu đặt ra là phải kết hợp hài hòa giữa bảo tồn tính nguyên gốc, toàn vẹn và sự tôn nghiêm của di tích với đổi mới phương thức nghiên cứu, diễn giải và trải nghiệm. Việc ứng dụng công nghệ, phát triển sản phẩm văn hóa và khai thác giá trị di sản cần được thực hiện trên cơ sở tôn trọng những giá trị lịch sử, kiến trúc vốn có của Dinh Độc Lập.