Tín chỉ carbon đang dần trở thành một loại tiền tệ

Tín chỉ carbon trắng, xanh lá cây và xanh dương

Phát biểu tại Diễn đàn Net Zero Việt Nam 2025, bà Betty Palard, CEO ESG Climate Consulting nhấn mạnh, tín chỉ carbon đang dần trở thành một loại tiền tệ, một sản phẩm tài chính phái sinh đặc biệt, giao thoa giữa bốn lĩnh vực tưởng chừng như ít khi gặp nhau: Thiên nhiên, tài chính, tài sản quốc gia (đất đai) và cuối cùng là chuyên môn, kiến thức và dữ liệu.

"Sự giao thoa này tạo ra một thị trường vừa đặc biệt vừa đầy thách thức", bà Betty Pallard cho biết.

Theo đại diện ESG Climate Consulting, có 3 cách chính để tạo ra tín chỉ carbon, dẫn đến ba loại khác nhau: Tín chỉ carbon trắng, tín chỉ carbon xanh lá cây và tín chỉ carbon xanh dương.

Tín chỉ carbon trắng xuất phát từ khả năng sáng tạo của con người thông qua các công nghệ tiên tiến. Trên toàn cầu đã có những công ty phát triển các công cụ kỹ thuật để hút trực tiếp carbon từ khí quyển và lưu trữ nó trong nội thất hoặc các hình thức bền vững khác.

Với tín chỉ carbon xanh lá cây, cây xanh hấp thụ carbon, nhưng quan trọng là carbon này phải được lưu trữ lâu dài dưới đất. Khả năng lưu trữ càng cao, tín chỉ carbon càng có giá trị.

Cuối cùng là tín chỉ carbon xanh dương, xuất phát từ khả năng hấp thụ carbon mạnh mẽ của nước, thậm chí còn lớn hơn cả cây xanh. Tuy nhiên, việc đo lường chính xác lượng carbon được hấp thụ trong môi trường nước vẫn còn nhiều thách thức.

Bà Betty Pallard cho rằng, đối với những ai có đam mê đầu tư vào phát triển công nghệ cao, tín chỉ carbon trắng chính là sân chơi của họ. Những ai có khả năng bảo tồn rừng, trồng cây và thực hiện các nỗ lực để tăng khả năng hấp thụ carbon của cây xanh và rừng tại Việt Nam nên tập trung vào tín chỉ carbon xanh lá cây. Còn những ai có sức mạnh trong việc bảo tồn nguồn nước cũng nên hướng đến tín chỉ carbon xanh dương.

"Thị trường tín chỉ carbon là một sân chơi rộng mở, kêu gọi sự tham gia của mỗi người theo đúng khả năng của mình", đại diện ESG Climate Consulting nói.

Năm 2024, Việt Nam đã nhận được khoản chi trả 51,5 triệu USD cho các kết quả giảm phát thải đã được xác minh (tín chỉ carbon) do hạn chế được mất rừng và suy thoái rừng (thường được gọi là REDD+) và tăng cường lưu trữ carbon thông qua trồng và tái tạo rừng. Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở khu vực Đông Á Thái Bình Dương nhận được khoản thanh toán dựa trên kết quả giảm phát thải từ của Ngân hàng Thế giới.

Việt Nam dự kiến vận hành thử nghiệm thị trường carbon vào cuối năm 2025

Đề cập đến vấn đề định giá carbon và phát triển thị trường carbon, TS Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, hiện nay đã có 80 quốc gia trên thế giới áp dụng cơ chế định giá carbon. Cơ chế này chủ yếu gồm hai hình thức: thuế carbon và thị trường carbon.

Theo thống kê, chỉ riêng giải pháp định giá carbon đã giúp kiểm soát khoảng 28% tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu – tương đương khoảng 12 đến 14 tỷ tấn CO₂ mỗi năm. Quy mô giao dịch carbon toàn cầu đạt tới 152 tỷ USD, trong đó riêng một số thị trường đã đạt 102 tỷ USD – cho thấy đây là một giải pháp thực sự hiệu quả.

Với Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án phát triển thị trường carbon vào ngày 24/1/2025. Theo đó, từ nay đến năm 2028, Việt Nam sẽ triển khai vận hành thử nghiệm, và đến năm 2029 sẽ vận hành chính thức, đồng thời kết nối với thị trường carbon thế giới.

Ông Quang cho biết, Việt Nam không phải là người mới trong lĩnh vực này. Ngay từ những năm 2000, Việt Nam đã tham gia các cơ chế giao dịch tín chỉ carbon quốc tế như CDM (Cơ chế phát triển sạch), JCM (Trao đổi tín chỉ carbon Việt Nam – Nhật Bản), cùng các cơ chế độc lập khác như Vera, Gold Standard…

Theo thống kê, Việt Nam có khoảng 150 dự án đã được cấp khoảng 40,2 triệu tín chỉ carbon và đưa vào giao dịch quốc tế. Việt Nam cũng là một trong bốn quốc gia có số lượng dự án theo cơ chế CDM đăng ký nhiều nhất thế giới, chỉ sau Trung Quốc, Brazil và Ấn Độ.

Bộ Tài chính hiện cũng đã trình Thủ tướng Chính phủ xem xét phê duyệt Nghị định về Sàn giao dịch carbon. Theo đó, sàn giao dịch này sẽ tập trung quản lý và giao dịch các tín chỉ carbon trong nước theo tiêu chuẩn trong nước, đồng thời tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Tất cả các tín chỉ này sẽ phải được đăng ký trên hệ thống thống nhất, bảo đảm quản lý tập trung và minh bạch.

Song song, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đang xây dựng Nghị định về trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Theo kế hoạch, toàn bộ hành lang pháp lý và hạ tầng kỹ thuật cần thiết sẽ được hoàn thiện trong năm nay để thị trường carbon có thể vận hành thử nghiệm vào cuối năm 2025.