Tình hình tại Ukraine ngày càng trầm trọng

Khủng hoảng năng lượng chạm ngưỡng

Những ngày giữa tháng 1/2026, thủ đô Kiev trải qua các đợt mất điện kéo dài trong bối cảnh nhiệt độ xuống dưới -16 độ C. Theo Thị trưởng Vitali Klitschko, cho đến ngày 12/1, vẫn còn khoảng 800 tòa nhà dân cư chưa được cấp nhiệt, dù con số này đã giảm mạnh so với hơn 6.000 công trình bị ảnh hưởng sau cuộc tập kích quy mô lớn ngày 9/1 khiến ít nhất 4 người thiệt mạng.

Giới chức thành phố khẳng định không ban hành lệnh sơ tán bắt buộc, song khuyến cáo những người có điều kiện nên tạm thời rời đi. Người phát ngôn chính quyền Kiev cho biết tình hình đặc biệt khó khăn do điện năng bị gián đoạn trực tiếp ảnh hưởng đến hệ thống sưởi và cấp nước, trong khi khu vực bờ trái sông Dnipro chịu tác động nặng nề nhất.

Phó Thủ tướng thứ nhất Ukraine Yuliia Svyrydenko xác nhận các điểm nóng gồm khu vực thủ đô Kiev và vùng phụ cận, đặc biệt là các quận Boryspil và Brovary. "Ưu tiên hàng đầu là khôi phục điện và nhiệt cho các khu dân cư", bà nhấn mạnh, đồng thời cho biết lực lượng khẩn cấp đang làm việc trong điều kiện băng giá, mặt đường trơn trượt và nguy cơ không kích gần như hằng ngày.

Các chuyên gia năng lượng cảnh báo tác động của đợt tấn công từ lực lượng Nga thuộc loại nghiêm trọng nhất từ trước đến nay. Bà Olena Pavlenko, Chủ tịch DiXi Group, nhận định: "Có thể đây chưa phải là đợt đánh dữ dội nhất, nhưng là đợt gây hậu quả nặng nề nhất. So với các mùa đông trước, tình hình hiện nay là tồi tệ nhất". Theo bà, hạ tầng năng lượng Ukraine đã bị bào mòn qua nhiều năm, khiến việc sửa chữa ngày càng khó khăn khi thiếu linh kiện, thiết bị thay thế và phải làm việc trong điều kiện băng tuyết.

Tập đoàn năng lượng tư nhân lớn nhất Ukraine DTEK cho biết các phần còn hoạt động của hệ thống đang bị quá tải, khiến việc cắt điện luân phiên là khó tránh khỏi. Trước tình hình đó, Cơ quan Dịch vụ Khẩn cấp Ukraine đã triển khai các tổ máy phát điện, dựng lều sưởi và thành lập đơn vị ứng phó năng lượng chuyên trách. Cơ quan lâm nghiệp quốc gia cũng tích trữ hơn 220.000 m³ củi, sẵn sàng cho mọi kịch bản.

Thời gian gần đây, Moscow ngày càng nhắm mục tiêu vào hệ thống năng lượng của Ukraine, cô lập các vùng công nghiệp phía Đông khỏi các trung tâm phát điện ở bờ phải sông Dnipro. Việc các trạm biến áp cao áp liên tục bị đánh trúng khiến quá trình khôi phục ngày càng kéo dài, trong khi Nga sở hữu số lượng lớn UAV và kinh nghiệm tấn công lưới điện tích lũy từ năm 2022.

Năm chết chóc nhất đối với dân thường Ukraine

Báo cáo mới nhất của Phái bộ Giám sát Nhân quyền của Liên hợp quốc tại Ukraine (HRMMU) cho biết năm 2025 là năm có số dân thường thiệt mạng cao nhất kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự toàn diện vào tháng 2/2022. Cụ thể, ít nhất 2.514 dân thường thiệt mạng và 12.142 người bị thương, tăng 31% so với năm 2024 và 70% so với năm 2023.

Theo Liên hợp quốc, 97% thương vong được ghi nhận xảy ra trên các vùng lãnh thổ do Ukraine kiểm soát, chủ yếu do các cuộc tấn công từ phía Nga. Trưởng phái bộ Danielle Bell cho biết sự gia tăng này không chỉ đến từ giao tranh ác liệt dọc tiền tuyến mà còn do việc mở rộng sử dụng vũ khí tầm xa, khiến dân thường trên khắp đất nước đối mặt với rủi ro ngày càng lớn.

Gần 2/3 số thương vong tập trung tại các khu vực tiền tuyến, nơi người cao tuổi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Nhóm từ 60 tuổi trở lên chiếm hơn 45% số người thiệt mạng tại các vùng này, dù chỉ chiếm khoảng 1/4 dân số cả nước. Đáng chú ý, thương vong do UAV tầm ngắn tăng tới 120% trong năm 2025, khiến nhiều khu vực gần tiền tuyến trở nên gần như không thể sinh sống.

Bên cạnh đó, việc Nga gia tăng sử dụng vũ khí tầm xa từ giữa năm 2025 đã gây tổn thất lớn tại các đô thị, trong đó các đòn đánh vào hạ tầng năng lượng chiếm hơn 1/3 tổng số thương vong dân sự, tăng 65% so với năm trước. Kiev gọi chiến lược này là "vũ khí hóa mùa đông", nhằm tước đi điện, nhiệt và nước sinh hoạt để bào mòn ý chí của người dân.

Giữa bối cảnh đó, Ukraine tiếp tục kêu gọi cộng đồng quốc tế tăng cường hỗ trợ phòng không và thiết bị năng lượng khẩn cấp. Bộ Ngoại giao Ukraine nhấn mạnh cuộc chiến hiện đã kéo dài hơn 1.400 ngày - lâu hơn thời gian Liên Xô chống phát xít Đức trong Thế chiến II, song Ukraine vẫn đứng vững như một quốc gia có chủ quyền.

Trong khi nỗ lực thúc đẩy thỏa thuận hòa bình vẫn bế tắc, sự kết hợp giữa khủng hoảng năng lượng mùa đông và mức độ thương vong dân sự kỷ lục trong năm 2025 đang đặt Ukraine trước thử thách khắc nghiệt nhất kể từ đầu xung đột, đồng thời làm nổi bật tính cấp bách của các giải pháp bảo vệ dân thường và hạ tầng thiết yếu trong thời gian tới.