Tổng thống Trump cảnh báo "kịch bản tái diễn xung đột" với Iran

Trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Donald Trump ngày 14/6 xác nhận Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận mà ông đánh giá là "đã hoàn tất".

"Thỏa thuận với Cộng hòa Hồi giáo Iran hiện đã hoàn tất. Xin chúc mừng tất cả mọi người", nhà lãnh đạo Mỹ viết.

Ông Trump đồng thời tuyên bố sẽ cho phép mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz và dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân mà Mỹ áp đặt đối với các cảng của Iran.

"Tôi chính thức cho phép mở cửa eo biển Hormuz mà không thu bất kỳ khoản phí nào, đồng thời cho phép dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ. Các tàu thuyền trên khắp thế giới hãy khởi động động cơ của mình. Hãy để dầu mỏ được lưu thông", ông Trump nhấn mạnh.

Trước đó, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, quốc gia đóng vai trò trung gian hòa giải giữa hai bên, cũng thông báo Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận hòa bình, trong đó hai nước nhất trí chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận. Theo nhà lãnh đạo Pakistan, lễ ký kết chính thức dự kiến diễn ra ngày 19/6 tại Thụy Sĩ. Trong thời gian từ nay đến lễ ký kết, các bên sẽ tiến hành các cuộc tham vấn kỹ thuật nhằm hoàn thiện những nội dung cuối cùng của văn kiện.

Thông tin về thỏa thuận được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa liên minh Mỹ - Israel và Iran leo thang kể từ cuối tháng 2 năm nay sau các cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu của Iran. Tehran sau đó đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào Israel và một số đồng minh của Mỹ tại khu vực vùng Vịnh, đồng thời phong tỏa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu.

Một lệnh ngừng bắn do Pakistan làm trung gian có hiệu lực từ ngày 8/4, song các vòng đàm phán tiếp theo chưa thể tạo ra đột phá cho tới khi hai bên công bố thỏa thuận mới.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn báo New York Times ngày 14/6, được hãng thông tấn Anadolu dẫn lại, Tổng thống Trump cho rằng các biện pháp quân sự và phong tỏa hàng hải của Mỹ đã góp phần buộc Iran quay trở lại bàn đàm phán. Ông cũng khẳng định thỏa thuận mới sẽ mang lại hòa bình và ổn định lâu dài cho Trung Đông, đồng thời cho rằng đây là kết quả mà nhiều chính quyền Mỹ trước đây không thể đạt được.

Ba nút thắt lớn vẫn chưa được tháo gỡ

Mặc dù các bên đều hoan nghênh việc đạt được thỏa thuận, song giới phân tích cho rằng nhiều nội dung quan trọng vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Một trong những điểm gây chú ý nhất là vấn đề eo biển Hormuz. Trong khi Tổng thống Trump tuyên bố tuyến đường thủy chiến lược này sẽ được mở cửa trở lại, các chi tiết cụ thể vẫn còn bỏ ngỏ. Theo một số nguồn tin, bản ghi nhớ được các bên thống nhất chỉ quy định việc tạm ngừng các biện pháp kiểm soát trong vòng 60 ngày, trước khi tiến hành đối thoại khu vực về cơ chế quản lý lâu dài đối với eo biển.

Trong tuyên bố ban đầu, phía Pakistan cũng không đề cập chi tiết đến Hormuz. Trong khi đó, truyền thông Iran cho biết việc mở lại tuyến hàng hải này sẽ được thực hiện theo các thỏa thuận do Tehran điều phối.

Sự không rõ ràng của các điều khoản khiến nhiều chuyên gia đặt câu hỏi về khả năng khôi phục hoàn toàn hoạt động vận tải và xuất khẩu dầu khí trong khu vực.

Dù vậy, thị trường năng lượng thế giới đã phản ứng tích cực. Giá dầu quốc tế giảm mạnh ngay sau khi thông tin về thỏa thuận được công bố, phản ánh kỳ vọng nguồn cung năng lượng từ Trung Đông sẽ ổn định trở lại.

Bên cạnh Hormuz, chương trình hạt nhân của Iran vẫn được xem là vấn đề phức tạp nhất. Trong cuộc phỏng vấn với báo New York Times, Tổng thống Trump khẳng định nếu Tehran không đạt được một thỏa thuận hạt nhân cuối cùng với Washington, Mỹ có thể nối lại các cuộc tấn công quân sự.

Ông cho biết các cuộc đàm phán hạt nhân dự kiến bắt đầu từ ngày 19/6 tại Geneva (Thụy Sĩ), song thừa nhận nhiều nội dung vẫn đang được thương lượng.

Theo ông Trump, hai bên đang thảo luận về khả năng Iran đình chỉ hoạt động làm giàu uranium trong thời gian từ 15 đến 20 năm. Nhà lãnh đạo Mỹ nhấn mạnh Iran sẽ chỉ được phép làm giàu uranium ở mức thấp, không đủ để phục vụ mục đích quân sự.

Tuy nhiên, phía Iran nhiều lần khẳng định quyền làm giàu uranium vì mục đích dân sự là quyền hợp pháp theo các điều ước quốc tế mà nước này tham gia.

Một trong những vấn đề gây quan ngại là lượng uranium làm giàu ở mức 60% mà Iran đang nắm giữ. Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Tehran hiện sở hữu khoảng 440 kg uranium ở mức làm giàu này. Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi từng nhận định lượng vật liệu nói trên, về mặt lý thuyết, đủ để sản xuất hơn 10 đầu đạn hạt nhân nếu tiếp tục được làm giàu lên mức vũ khí. Hiện các thanh sát viên IAEA chưa thể tiếp cận và giám sát toàn bộ số vật liệu này kể từ giữa năm 2025, sau các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạt nhân của Iran.

Ngoài ra, một số vấn đề khác như vai trò của Lebanon trong thỏa thuận, tương lai của các lực lượng đồng minh của Tehran trong khu vực và cơ chế dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt đối với Iran cũng chưa được công bố chi tiết.

Khả năng duy trì hòa bình lâu dài, vì thế, sẽ phụ thuộc vào kết quả các cuộc đàm phán hạt nhân sắp tới cũng như việc thực thi các cam kết mà hai bên dự kiến ký kết chính thức tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6.