Tổng thống Trump chỉ trích NATO từ chối hỗ trợ ở eo biển Hormuz

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 18/3 cho biết Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và phần lớn các đồng minh đã từ chối lời kêu gọi tham gia bảo vệ eo biển Hormuz, đồng thời phàn nàn rằng Washington không nhận được sự ủng hộ trong cuộc chiến với Iran, chiến dịch mà ông khẳng định được tiến hành vì lợi ích chung của thế giới.

Ông Trump cho biết đã nhiều lần đề nghị các đồng minh hỗ trợ bảo vệ tuyến hàng hải quan trọng nhằm giảm nguy cơ gián đoạn xuất khẩu dầu mỏ, song Mỹ vẫn không nhận được sự hợp tác tương xứng.

"Mỹ đã hỗ trợ NATO rất nhiều, nhưng khi cần thì chúng tôi lại không nhận được sự giúp đỡ" - Tổng thống Trump nói, đồng thời cho rằng việc ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân cũng là lợi ích chung của các đồng minh.

Phản ứng gay gắt của Tổng thống Mỹ cho thấy cuộc xung đột hiện nay - đã kéo dài sang tuần thứ 3 gây tác động lan rộng tới kinh tế toàn cầu - đang được cộng đồng quốc tế kỳ vọng Washington tự giải quyết.

Dù bày tỏ sự không hài lòng với các đồng minh, Tổng thống Trump khẳng định Mỹ có thể tự xử lý tình hình nếu cần thiết. Tổng thống Trump cũng cho rằng cuộc xung đột này bắt đầu từ "cảm nhận" về mối đe dọa từ Iran và sẽ kết thúc khi trực giác của ông cho rằng đó là thời điểm phù hợp.

Tổng thống Mỹ nói các đồng minh NATO đã nhận hàng chục tỷ USD hỗ trợ của Washington trong cuộc xung đột tại Ukraine nhưng lại không sẵn sàng hỗ trợ Mỹ và Israel trong nỗ lực đối phó với Iran. Ông Trump cũng nhấn mạnh Mỹ đã chi hàng trăm tỷ USD để củng cố an ninh cho châu Âu và châu Á.

Cuối ngày 18/3, quân đội Mỹ thông báo đã sử dụng nhiều bom xuyên phá nặng 5.000 pound để tấn công các vị trí tên lửa ven biển của Iran gần eo biển Hormuz. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết các tên lửa chống hạm tại khu vực này có thể đe dọa hoạt động vận tải quốc tế.

Ông Trump từ lâu đã có mối quan hệ lúc căng thẳng, lúc hòa hợp với NATO - liên minh được xem là trụ cột của cấu trúc an ninh hình thành sau Chiến tranh Thế giới thứ 2 nhưng theo Tổng thống mỹ đã trở nên phụ thuộc qua nhiều vào Mỹ. Ông nhiều lần chỉ trích các nước thành viên chi tiêu quốc phòng quá ít, thậm chí từng đặt câu hỏi về cam kết phòng thủ chung của NATO, trong đó quy định một thành viên bị tấn công sẽ được toàn khối bảo vệ.

NATO khẳng định đây là liên minh phòng thủ, không phải liên minh tấn công và hiện không có kế hoạch tham gia cuộc chiến do Mỹ dẫn đầu nhằm vào Iran. Tuy nhiên, trong quá khứ, NATO từng triển khai lực lượng tại Afghanistan trong 18 năm và chiến dịch không kích năm 2011 của liên minh đã góp phần lật đổ nhà lãnh đạo Libya Muammar Gaddafi.

"Chúng tôi bảo vệ họ nhưng khi chúng tôi cần thì họ không làm gì cho chúng tôi" - Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội.

Ngoài NATO, Nhật Bản, Australia, Hàn Quốc và cả Trung Quốc cũng không ủng hộ đề nghị của Washington tham gia bảo vệ eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu mỗi ngày. Khu vực châu Á được đánh giá chịu ảnh hưởng lớn nhất nếu tuyến đường này bị gián đoạn do phụ thuộc nhiều vào nguồn năng lượng nhập khẩu.

Đại diện cấp cao phụ trách đối ngoại của Liên minh châu Âu - bà Kaja Kallas - cho biết khối này không muốn bị kéo vào cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran.

"Đây không phải là cuộc chiến của châu Âu. Chúng tôi không khởi xướng và cũng không được tham vấn" - bà Kaja Kallas nói sau cuộc họp giữa các nước thành viên về đề nghị điều tàu chiến tới eo biển Hormuz của Tổng thống Trump.

"Chúng tôi cũng chưa rõ mục tiêu của cuộc chiến này là gì và các nước thành viên không mong muốn bị kéo vào cuộc chiến" - bà Kallas nói thêm.

Ông Trump cho rằng đây là "phép thử lớn" đối với NATO và nhận định liên minh đang mắc "một sai lầm rất ngớ ngẩn" khi từ chối đề nghị của Mỹ.

Khi được hỏi liệu có cân nhắc lại quan hệ với NATO, thậm chí rút khỏi liên minh, ông Trump cho biết đây là điều "có thể cần suy nghĩ".

Theo luật được Quốc hội Mỹ thông qua năm 2023, việc rút khỏi NATO cần có sự chấp thuận của Quốc hội, dù một số chuyên gia cho rằng Tổng thống có thể tìm cách viện dẫn thẩm quyền trong chính sách đối ngoại để vượt qua rào cản này.

Lập luận của ông Trump rằng sự hỗ trợ lâu dài của Mỹ dành cho NATO cần được đáp lại khi Washington yêu cầu giúp đỡ trong vấn đề Iran đang vấp phải sự phản đối mạnh mẽ.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết Paris sẵn sàng tham gia bảo đảm an ninh tại eo biển Hormuz nhưng chỉ trong khuôn khổ một nhiệm vụ tách biệt với cuộc chiến hiện nay. "Chúng tôi không phải là bên tham chiến, vì vậy Pháp sẽ không tham gia các chiến dịch nhằm mở lại hoặc kiểm soát eo biển Hormuz trong cuộc xung đột này" - ông Macron nói.

Tổng thống Trump tỏ ta không hài lòng với lập trường của nhà lãnh đạo Pháp và cho rằng nhiệm kỳ của ông Macron sẽ sớm kết thúc.

Tổng thống Mỹ cũng bày tỏ sự "thất vọng" với Thủ tướng Anh Keir Starmer. Ban đầu, London không cho phép Mỹ sử dụng căn cứ tại Anh để tấn công Iran nhưng sau đó đã đồng ý cho Washington sử dụng một số cơ sở quân sự tại Anh và trên đảo Diego Garcia để tấn công các mục tiêu tên lửa đạn đạo, song không mở rộng sang các mục tiêu khác.

Ông Trump cũng chỉ trích Tổng thống Ireland Catherine Connolly sau khi bà cho rằng các chiến dịch của Mỹ và Israel là "những cuộc tấn công có chủ ý vi phạm luật pháp quốc tế".

Dù khẳng định Mỹ có thể không cần hỗ trợ quân sự từ bên ngoài để bảo vệ eo biển Hormuz, Bộ Ngoại giao Mỹ vẫn đang vận động nhiều quốc gia tham gia cô lập Iran, trong đó có việc đưa Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và Hezbollah vào danh sách tổ chức khủng bố để áp đặt các biện pháp trừng phạt.

Một bức điện gửi tới toàn bộ cơ quan ngoại giao Mỹ ngày 17/3 yêu cầu các nhà ngoại giao tại những nước chưa đưa ra quyết định cần nhanh chóng thúc đẩy việc chỉ định các tổ chức này là khủng bố, trong bối cảnh Iran gia tăng các hành động trả đũa sau chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel trong 2 tuần qua.

"Đây là thời điểm các quốc gia cần có hành động cụ thể đối với Iran, bao gồm việc đưa IRGC và lực lượng uỷ nhiệm Hezbollah vào danh sách tổ chức khủng bố" - bức điện nêu rõ.