Tổng thống Trump tuyên bố Iran đồng ý không làm giàu uranium sau đề xuất ngừng bắn

Đề xuất ngừng bắn 15 điểm

Theo truyền thông Mỹ, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã chuyển tới Iran một đề xuất ngừng bắn gồm 15 điểm thông qua các kênh trung gian, trong đó Pakistan được cho là đóng vai trò cầu nối và sẵn sàng đăng cai vòng đàm phán mới giữa Washington và Tehran. Động thái này diễn ra trong bối cảnh chiến sự giữa Iran với Israel và các hoạt động quân sự liên quan của Mỹ tại khu vực tiếp tục leo thang, tạo thêm sức ép lên an ninh Trung Đông và kinh tế toàn cầu.

Việc Nhà Trắng đưa ra kế hoạch ngừng bắn được xem là tín hiệu cho thấy Washington đang tìm cách tạo không gian cho một giải pháp chính trị, sau hơn 3 tuần xung đột gây tổn thất đáng kể cho cả khu vực.

Tuy nhiên, song song với nỗ lực ngoại giao, Lầu Năm Góc vẫn xúc tiến kế hoạch tăng quân tới Trung Đông. Việc Washington vừa đề xuất ngừng bắn, vừa tăng quân cho thấy Nhà Trắng đang theo đuổi chiến lược "giữ tối đa dư địa hành động", vừa tạo sức ép quân sự, vừa mở cửa cho đối thoại.

Trong những phát biểu gần đây, Tổng thống Trump đã nêu ra một loạt mục tiêu mà Washington muốn đạt được trước khi kết thúc chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Những mục tiêu này bao gồm: làm suy giảm năng lực tên lửa của Iran, phá hủy cơ sở công nghiệp quốc phòng, vô hiệu hóa hải quân và không quân, ngăn Tehran tiến gần tới năng lực hạt nhân quân sự, đồng thời bảo vệ các đồng minh của Mỹ tại Trung Đông như Israel, Saudi Arabia, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Bahrain và Kuwait.

Theo phía Mỹ, các đợt không kích phối hợp với Israel đã làm suy giảm đáng kể năng lực quân sự của Iran. Tuy vậy, thực tế trên chiến trường cho thấy Tehran vẫn có khả năng tiến hành các đợt phóng tên lửa và thiết bị bay không người lái nhằm vào Israel và các mục tiêu trong khu vực. Điều này cho thấy khoảng cách giữa thành công chiến thuật và việc đạt được mục tiêu chiến lược toàn diện vẫn còn khá lớn.

Một trong những vấn đề then chốt là chương trình hạt nhân của Iran. Washington nhiều lần khẳng định không chấp nhận việc Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân hoặc tiến gần tới ngưỡng đó. Tuy nhiên, các mục tiêu liên quan đến kiểm soát vật liệu hạt nhân làm giàu của Iran, đặc biệt là lượng uranium làm giàu mà Tehran đang nắm giữ, vẫn chưa được giải quyết rõ ràng. Đây được xem là một trong những điểm phức tạp nhất nếu hai bên bước vào tiến trình ngừng bắn và đàm phán lâu dài.

Ngoài ra, một số mục tiêu khác mà chính quyền Mỹ từng nhấn mạnh - như cắt đứt hoàn toàn sự hỗ trợ của Iran đối với các lực lượng đồng minh trong khu vực - hiện chưa có nhiều dấu hiệu tiến triển rõ rệt. Dù Mỹ và Israel đã tăng cường các hoạt động quân sự nhằm vào các lực lượng thân Iran ở Iraq và Hezbollah tại Lebanon, câu hỏi về khả năng tái cấu trúc cán cân quyền lực khu vực vẫn chưa có lời giải.

Iran đồng ý không làm giàu uranium?

Một diễn biến đáng chú ý khác là tuyên bố của Tổng thống Donald Trump ngày 24/3 rằng "Iran đã chấp nhận yêu cầu lớn nhất của Mỹ để đổi lấy việc chấm dứt chiến sự: không phát triển vũ khí hạt nhân". Theo ông Trump, Tehran đã đồng ý với điều kiện "sẽ không bao giờ có vũ khí hạt nhân", đồng thời đang thể hiện thái độ đàm phán thực chất hơn so với trước đây.

Phát biểu của ông Trump được đưa ra trong lúc Mỹ và Iran được cho là đang chuẩn bị cho một vòng thương lượng mới nhằm tìm kiếm lệnh ngừng bắn, đồng thời cũng chuẩn bị các phương án quân sự quy mô lớn nếu đối thoại thất bại. Đây là dấu hiệu cho thấy Washington đang kết hợp sức ép quân sự với đòn bẩy ngoại giao nhằm buộc Tehran chấp nhận những nhượng bộ chiến lược.

Tuy nhiên, cho tới nay, phía Iran chưa công khai xác nhận nội dung mà Tổng thống Trump nêu ra. Truyền thông quốc tế cho biết Tehran thậm chí phủ nhận việc đang tiến hành đối thoại trực tiếp với Washington. Sự khác biệt trong tuyên bố công khai của hai bên cho thấy tiến trình đàm phán, nếu có, vẫn đang ở giai đoạn rất nhạy cảm và chưa đủ cơ sở để khẳng định một bước đột phá đã thực sự hình thành.

Dù vậy, việc Tổng thống Trump liên tiếp nhấn mạnh đến yêu cầu "không hạt nhân" cho thấy đây tiếp tục là điều kiện tiên quyết trong cách tiếp cận của Mỹ đối với Iran. Không chỉ dừng ở việc ngăn Tehran chế tạo bom hạt nhân, Washington còn phát tín hiệu muốn kiểm soát cả phần vật liệu hạt nhân làm giàu còn lại của Iran. Ông Trump thậm chí đề cập tới việc Mỹ muốn thu hồi toàn bộ lượng vật liệu này như một phần của thỏa thuận tương lai.

Nếu điều đó trở thành một nội dung đàm phán chính thức, đây sẽ là vấn đề cực kỳ nhạy cảm. Theo các chuyên gia, việc tiếp cận và kiểm soát kho vật liệu hạt nhân của Iran, đặc biệt nếu nằm trong các cơ sở kiên cố và được bảo vệ nghiêm ngặt, sẽ là thách thức lớn cả về kỹ thuật, quân sự và pháp lý. Trong trường hợp không có sự đồng thuận từ Tehran, mọi nỗ lực cưỡng ép đều có nguy cơ làm xung đột leo thang nghiêm trọng hơn.

Bên cạnh đó, các phát biểu gần đây của ông Trump cũng cho thấy mục tiêu thay đổi chế độ tại Iran - dù không được Nhà Trắng công khai liệt kê như một mục tiêu chính thức - vẫn là yếu tố hiện diện trong tính toán chiến lược của Washington. Trong nhiều tuyên bố, ông Trump từng ám chỉ việc bộ máy lãnh đạo hiện tại của Iran cần được thay thế. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy Mỹ vẫn phải tính đến khả năng đàm phán với chính các cấu trúc quyền lực đang tồn tại ở Tehran nếu muốn đạt được một thỏa thuận ngừng bắn khả thi.