Tổng thống Trump tuyên bố Iran muốn đạt thỏa thuận

Tận dụng "thời điểm vàng" để gây sức ép ngoại giao

Mặc dù Washington và Tehran liên tục cáo buộc lẫn nhau vi phạm thỏa thuận ngừng bắn kể từ khi có hiệu lực, các bên trung gian nhận định việc thời hạn đình chiến 12 ngày sắp kết thúc có thể trở thành công cụ hữu hiệu nhằm gia tăng sức ép, buộc hai bên quay lại bàn đàm phán.

Các nguồn tin cho biết nỗ lực trung gian hiện tập trung vào việc ngăn chặn khả năng Mỹ nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran, đồng thời thúc đẩy Tehran xem xét lại đề xuất mà chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã đưa ra trong các cuộc đàm phán tại Islamabad.

Một nội dung đáng chú ý khác là quyết định triển khai phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran từ ngày 13/4 theo chỉ đạo của Tổng thống Trump. Động thái này được giới quan sát đánh giá là nhằm làm suy giảm đòn bẩy của Iran trên bàn đàm phán.

Tín hiệu tích cực từ các kênh liên lạc

Phát biểu với báo giới tại Nhà Trắng ngày 13/4, Tổng thống Donald Trump cho biết phía Iran đã chủ động liên hệ với Mỹ. Ông Trump nêu rõ: "Phía bên kia đã gọi cho chúng tôi" và nhấn mạnh Iran "rất, rất muốn đạt được một thỏa thuận".

Dù chưa có thông tin chi tiết về nội dung liên lạc, các quan chức và nguồn tin cho biết cả hai bên đều bày tỏ mong muốn tiếp tục theo đuổi giải pháp ngoại giao.

Nếu đạt được, một thỏa thuận chính thức liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran sẽ là thỏa thuận đầu tiên kể từ khi Mỹ rút khỏi Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA) - thỏa thuận đạt được dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama sau hơn 20 tháng đàm phán.

Điểm nghẽn quen thuộc

Theo nhiều bên tham gia đàm phán tại Islamabad, nguyên nhân chính khiến các cuộc thương lượng đổ vỡ vẫn là bất đồng kéo dài liên quan đến việc Iran làm giàu uranium trong lãnh thổ nước này. Phía Mỹ đề xuất áp đặt lệnh cấm hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium của Iran trong thời hạn ít nhất 20 năm. Trong khi đó, Iran chỉ chấp nhận một khoảng thời gian ngắn hơn đáng kể. Tuy nhiên, giới chức Mỹ cho rằng chưa rõ liệu các đề xuất này có phải là điều kiện cuối cùng hay chỉ mang tính chiến thuật trong quá trình đàm phán.

Hai bên cũng đã thảo luận về kho dự trữ uranium làm giàu ở mức cao của Iran. Tehran đề xuất xử lý thông qua phương pháp "giảm độ làm giàu", đưa uranium về mức có thể sử dụng cho mục đích dân sự nhưng không thể nâng lên cấp độ vũ khí. Giải pháp này từng được Mỹ xem là chấp nhận được trong các vòng đàm phán trước đây.

Tăng cường ngoại giao hậu trường

Bên cạnh các tuyên bố công khai, hoạt động ngoại giao hậu trường đang diễn ra sôi động. Theo truyền thông quốc tế, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff đã liên hệ với nhiều quan chức từ các quốc gia trung gian sau khi kết thúc đàm phán tại Islamabad.

Israel không tham gia trực tiếp vào tiến trình đàm phán, song đã có các cuộc trao đổi cấp cao giữa chính quyền Mỹ và Chính phủ Israel. Thủ tướng Benjamin Netanyahu cho biết Phó Tổng thống JD Vance đã gọi điện trao đổi với ông trên đường trở về từ Islamabad.

Ngoại trưởng Marco Rubio dự kiến sẽ gặp Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty trong chuyến thăm Washington trong tuần này. Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Pakistan cho biết Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng nước này đã điện đàm với các đối tác từ Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Saudi Arabia và Trung Quốc nhằm thúc đẩy tiến trình ngoại giao đa phương.

Theo các quan chức, mặc dù thận trọng trong việc đảm nhận vai trò trung gian chính thức, Trung Quốc vẫn tích cực tham gia phía sau hậu trường và thúc đẩy giải pháp nhanh chóng do lo ngại tác động kinh tế của xung đột.

Sau khi đàm phán đổ vỡ, Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi cho biết hai bên đã "chỉ còn cách một bước rất nhỏ" để đạt được một Bản ghi nhớ (MoU) tại Islamabad. Tuy nhiên, phía Mỹ bác bỏ nhận định này, cho rằng hai bên chưa tiến gần tới bất kỳ thỏa thuận cụ thể nào.

Theo thông lệ, MoU là văn bản mang tính chính thức nhưng không ràng buộc pháp lý, thường được sử dụng như bước đệm hướng tới một thỏa thuận toàn diện hơn. Trong bối cảnh hiện nay, khả năng hai bên đạt được một thỏa thuận tạm thời dạng MoU trước khi tiến tới thỏa thuận cuối cùng là kịch bản có thể xảy ra.