TP Hồ Chí Minh đẩy mạnh phát triển nông nghiệp đô thị

An ninh lương thực tại chỗ

Lo "miếng ăn" cho gần 14 triệu dân không còn là câu chuyện của riêng ngành nông nghiệp, mà đã trở thành một bài toán quản trị đô thị của TP Hồ Chí Minh. Trên diện tích tự nhiên chỉ chiếm 2,04% cả nước, Thành phố đang phải bảo đảm an ninh lương thực tại chỗ cho quy mô dân số ước tính 13,608 triệu người, tương đương 13,4% dân số cả nước. Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh, áp lực ấy càng trở nên cấp thiết hơn, bởi nếu chỉ trông chờ vào nguồn cung từ bên ngoài, một đô thị đặc biệt như TP Hồ Chí Minh sẽ luôn ở thế bị động trước biến động thị trường, đứt gãy chuỗi cung ứng hay rủi ro khí hậu.

Điều đáng chú ý là hướng đi của Thành phố không nằm ở mở rộng đất nông nghiệp theo lối cũ, bởi dư địa không còn nhiều, mà ở việc tái định nghĩa nông nghiệp trong lòng đô thị bằng công nghệ cao, bằng cách khai thác từng khoảng không gian nhỏ trên mái nhà, sân thượng, ban công, bãi đỗ xe để tạo ra nguồn thực phẩm sạch, an toàn và ổn định. Đây là lựa chọn thực tế, phù hợp với một siêu đô thị đang phát triển theo chiều sâu. Cũng vì thế, hội thảo "Nông nghiệp đô thị - Tương lai nông nghiệp trong lòng Thành phố" diễn ra ngày 15/04/2026 tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (SECC) trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế ngành Lương thực Thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ 5 năm 2026 HCMC FOODEX 2026, nhiều chuyên gia cho rằng, đã đến lúc Thành phố bắt đầu tự chủ và chủ động nhu cầu lương thực.

Theo bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, nhiều mô hình nông nghiệp công nghệ cao đã được triển khai hiệu quả tại Việt Nam, đặc biệt ở các đô thị lớn, trong đó có TP Hồ Chí Minh. Với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động cùng sự hiện diện của Khu Nông nghiệp Công nghệ cao, Thành phố hội tụ đủ điều kiện để phát triển các mô hình nông nghiệp đô thị tiên tiến. Tuy nhiên, nhận định của bà cũng chỉ rõ một điểm nghẽn quan trọng: việc nhân rộng các mô hình này còn hạn chế, nhất là ở khâu kết nối giữa nghiên cứu, doanh nghiệp, thị trường và chuyển giao công nghệ vào sản xuất thực tế.

Công nghệ mở đường xanh

Thực tế triển khai cho thấy nông nghiệp đô thị hoàn toàn khả thi ỏ thành phố, theo ông Phạm Cao Khải, Trưởng phòng Khoa học và Đào tạo, Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh (AHTP) đã triển khai hơn 550 đề tài nghiên cứu, trong đó 70% được ứng dụng vào thực tế; hoàn thiện hơn 160 quy trình kỹ thuật, trình diễn và ứng dụng hơn 580 mô hình công nghệ cao, đồng thời chuyển giao 66 quy trình cốt lõi cho các địa phương trên cả nước.

Những con số ấy cho thấy TP Hồ Chí Minh không chỉ đang sản xuất nông sản, mà còn dần trở thành nơi sản xuất công nghệ nông nghiệp cho cả nước. Báo cáo từ AHTP còn cho thấy các mô hình này giúp nâng thu nhập của nông dân và hợp tác xã tăng từ 1,5 đến 3 lần so với canh tác truyền thống, đồng thời ươm tạo thành công 48 doanh nghiệp và hỗ trợ tư vấn cho hơn 2.000 cá nhân tham gia lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao. Đó là nền tảng quan trọng để hình thành một hệ sinh thái nông nghiệp đô thị có sức sống.

Điều thuyết phục hơn cả là công nghệ đang giúp Thành phố giải bài toán nan giải nhất: thiếu đất, thiếu nước nhưng vẫn phải tăng hiệu quả sản xuất. Các mô hình nông trại container di động sử dụng năng lượng mặt trời, hệ thống tưới nhỏ giọt tự động, nuôi trồng thủy sản tuần hoàn khép kín, ứng dụng camera AI giám sát sinh trưởng, hay công nghệ khí canh và quang phổ LED cho phép cây trồng quang hợp mà không phụ thuộc hoàn toàn vào ánh sáng tự nhiên, đồng thời giảm tới 90% lượng nước tiêu thụ. Đây chính là tinh thần của nông nghiệp đô thị hiện đại: tạo ra nhiều giá trị hơn trên diện tích ít hơn, với tài nguyên ít hơn và phát thải thấp hơn.

Góc nhìn quốc tế mà TS Võ Đình Long đưa ra càng củng cố thêm niềm tin ấy. Singapore chỉ còn khoảng 1% diện tích đất dành cho nông nghiệp nhưng vẫn tự đáp ứng được 14% nhu cầu rau ăn lá và 26% nhu cầu trứng nhờ các trang trại đô thị công nghệ cao. Tại Malaysia, số cộng đồng nông dân đô thị từ mức 11.000 năm 2021 được kỳ vọng tăng lên 20.000 vào năm 2030. Những ví dụ đó cho thấy khi đất đai không còn là lợi thế, khoa học công nghệ và tổ chức sản xuất sẽ quyết định năng lực tự chủ lương thực của một đô thị. TP Hồ Chí Minh rõ ràng không đứng ngoài xu thế ấy.

Đã triển khai từ thực tế, bà Nguyễn Thị Vân Anh, Giám đốc Hợp tác xã Tam Nông Việt Nam cho biết, từng gia đình, từng ban công, từng sân thượng đều có thể tận dụng phát triển nông nghiệp đô thị. Các mô hình thủy canh nằm ngang, thủy canh trụ đứng, địa canh hay những dạng canh tác nhỏ gọn khác không chỉ giúp người dân chủ động thực phẩm sạch, tiết kiệm chi phí mà còn góp phần tăng mảng xanh, làm mát không gian sống, giáo dục trẻ em về thiên nhiên và tạo thành một sức mạnh cộng hưởng nếu được nhân rộng. Khi nhiều hộ dân cùng tham gia, nông nghiệp đô thị sẽ không chỉ là câu chuyện trồng vài luống rau, mà trở thành một cấu phần của hạ tầng sinh thái đô thị.

Quan trọng hơn, theo AHTP, nông nghiệp đô thị hôm nay không chỉ để cung ứng nông sản mà còn phải được định vị là "cơ sở hạ tầng sinh thái thiết yếu", giữ vai trò nòng cốt trong quá trình xây dựng đô thị tuần hoàn, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0". Khi ngành nông nghiệp hiện chiếm khoảng 30,8% tổng lượng phát thải quốc gia, việc chuyển sang các mô hình xanh hơn, tuần hoàn hơn, tiết kiệm tài nguyên hơn cũng là cách để TP Hồ Chí Minh tiếp cận dòng tài chính xanh quy mô 680.000 tỷ đồng và tiến gần hơn tới cam kết Net Zero 2050.