TP Hồ Chí Minh: Doanh nghiệp kỳ vọng giải quyết được nhiều khó khăn trong năm 2026

Còn nhiều khó khăn

Trong nhiều năm qua, chuyển đổi số được nhắc đến như con đường tất yếu để doanh nghiệp nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh. Nhưng với phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa tại TP Hồ Chí Minh, đó vẫn là một bài toán dang dở. Không ít doanh nghiệp hiểu rõ mình phải số hóa quản trị, ứng dụng công nghệ mới, tham gia các nền tảng số để mở rộng thị trường, nhưng gặp nhiều khó khăn ngay từ điểm xuất phát bởi thiếu vốn, thiếu nhân lực phù hợp và thiếu công nghệ nền tảng. Chuyển đổi số vì thế không ít lần trở thành khẩu hiệu nhiều hơn là hành động.

Trong bối cảnh đó, UBND TP Hồ Chí Minh ban hành Quyết định phê duyệt Kế hoạch thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh năm 2026, giai đoạn 2026 - 2028 mang ý nghĩa như một cam kết chính sách mới. Kế hoạch đặt mục tiêu hỗ trợ tối đa cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, khuyến khích hộ kinh doanh có tiềm năng chuyển đổi thành doanh nghiệp, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội và phát huy vai trò của đội ngũ doanh nhân trong giai đoạn phát triển mới. Đáng chú ý, kế hoạch nhấn mạnh yêu cầu thu hẹp khoảng cách về trình độ công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, năng lực cạnh tranh và nâng tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia mạng lưới sản xuất, chuỗi giá trị.

Theo đó, các nhóm giải pháp được thiết kế khá đầy đủ, từ hỗ trợ thông tin và tư vấn, phát triển nguồn nhân lực, hỗ trợ chuyển đổi hộ kinh doanh, hỗ trợ khoa học - công nghệ, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, đến hỗ trợ tiếp cận vốn, tham gia cụm liên kết ngành và chuỗi giá trị. Thành phố tiếp tục triển khai các chương trình đào tạo về khởi sự, quản trị doanh nghiệp, thuế, hải quan, xuất nhập khẩu, thương mại điện tử, marketing số, quản trị điều hành và chuyển đổi số, trong đó có những chương trình dành riêng cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ và doanh nghiệp xã hội. Đây là những nội dung cần thiết, phản ánh đúng nhu cầu phổ biến của khu vực doanh nghiệp nhỏ.

Vấn đề khó nhất, theo các doanh nghiệp, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo hay phát triển công nghệ đều đòi hỏi vốn đầu tư dài hạn, trong khi khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp nhỏ vẫn rất hạn chế. Thực tế này được phản ánh rõ qua chia sẻ của ông Lê Bảo Quốc, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ Welgun. Theo ông, dù có nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp khoa học công nghệ, hiệu quả thực tế vẫn chưa như mong đợi, đặc biệt trong đầu tư nghiên cứu cơ bản và phát triển sản phẩm mới. Các doanh nghiệp gần như không thể tiếp cận vốn ngân hàng do thiếu tài sản thế chấp và doanh thu chưa đủ lớn.

Doanh nghiệp công nghệ ở giai đoạn đầu chưa thể tạo ra doanh thu cao, nhưng lại bị loại khỏi các chính sách ưu đãi thuế vì không đạt điều kiện tỷ lệ doanh thu sản phẩm công nghệ chiếm tối thiểu 30% tổng doanh thu. Khi sử dụng vốn vay để đầu tư công nghệ và nhà xưởng, doanh nghiệp còn có nguy cơ bị xử phạt do cách hiểu và áp dụng quy định thuế chưa phù hợp với đặc thù đổi mới sáng tạo. Ngay cả khi có tài sản bất động sản, ngân hàng vẫn từ chối cho vay mua máy móc thiết bị vì doanh thu thấp, khiến doanh nghiệp không thể nâng cấp năng lực sản xuất. Những câu chuyện này cho thấy hỗ trợ về đào tạo hay tư vấn, nếu không đi kèm cải cách mạnh mẽ về tài chính và tín dụng, sẽ rất khó tạo ra chuyển biến thực chất.

Cần những hỗ trợ hiệu quả hơn

Những khó khăn của doanh nghiệp công nghệ không phải là trường hợp cá biệt. Ông Nguyễn Trung Khánh, CEO Công ty Cổ phần Công nghệ TK25, cho biết việc phát triển mô hình kinh tế số tại địa phương đang gặp nhiều rào cản. Ngành công nghiệp bán dẫn, đặc biệt trong thương mại điện tử và điện toán đám mây, đòi hỏi chi phí đầu tư rất lớn. Doanh nghiệp muốn ứng dụng AI, blockchain hay hạ tầng đám mây phải chấp nhận thời gian triển khai dài và chi phí cao, trong khi các cơ chế hỗ trợ hiện nay chưa đủ linh hoạt. Ông Khánh nhấn mạnh đến cơ chế sandbox, vốn được TP Hồ Chí Minh triển khai nhưng còn ít doanh nghiệp tiếp cận được. Doanh nghiệp gặp khó trong việc được phép thử nghiệm sáng chế mới trong môi trường linh hoạt, do thủ tục chậm và thiếu hướng dẫn cụ thể, dẫn đến giảm hiệu quả đưa công nghệ vào thực tế.

Những vướng mắc này phản ánh vấn đề ở tầm hệ thống. Chính sách hỗ trợ đầu tư cho kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số chưa đủ mạnh để chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp. Cơ chế định giá tài sản trí tuệ và tài sản số chưa có quy định rõ ràng, khiến ngân hàng không có cơ sở để xem đó là tài sản bảo đảm. Bên cạnh đó, các quy định liên quan đến xuất khẩu, nhập khẩu linh kiện công nghệ cao chưa thực sự tạo thuận lợi, làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

Trong bức tranh đó, thương mại điện tử B2B được xem là một hướng đi quan trọng để doanh nghiệp nhỏ mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Ông Trần Văn Chín, Chủ tịch nền tảng TMĐT B2B Arobid.com, cho rằng thương mại điện tử B2B không phải là cuộc đua của những con số ngắn hạn, mà là quá trình xây dựng năng lực số, năng lực sáng tạo nội dung và năng lực giao thương quốc tế. Để có một giao dịch B2B thành công, doanh nghiệp cần ít nhất 2–3 tháng chuẩn bị, từ thiết kế gian hàng, xây dựng câu chuyện sản phẩm đến tạo dựng niềm tin với khách hàng quốc tế. Việc rút ngắn quá trình này thông qua đào tạo, công cụ marketing xuyên biên giới và kết nối trực tiếp với nhà mua hàng là cách hỗ trợ thiết thực mà doanh nghiệp có thể cảm nhận được ngay.

Thương mại điện tử cũng gắn chặt với mục tiêu phát triển doanh nghiệp trong dài hạn. Theo Nghị quyết 68/NQ-CP, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp, đồng nghĩa với việc cần hỗ trợ hàng triệu hộ kinh doanh cá thể chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp. Những sáng kiến như hỗ trợ miễn phí thành viên trọn đời cho hộ kinh doanh chuyển đổi, hay đào tạo kỹ năng số cho người dân, cho thấy vai trò bổ trợ quan trọng của khu vực tư nhân trong việc hiện thực hóa chủ trương này. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất vẫn là thói quen kinh doanh truyền thống và tâm lý ngại thay đổi. Điều đó đòi hỏi không chỉ chính sách hỗ trợ tài chính, mà còn sự đồng hành của truyền thông và các chương trình truyền cảm hứng để doanh nghiệp chủ động nhập cuộc.

Phản hồi về kế hoạch hỗ trợ doanh nghiệp giai đoạn 2026–2028 của TP Hồ Chí Minh cho thấy, doanh nghiệp cần những cơ chế giúp tiếp cận vốn phù hợp với đặc thù đổi mới sáng tạo, những sandbox đủ linh hoạt để thử nghiệm công nghệ, và những kênh thị trường đủ mở để biến ý tưởng thành doanh thu. Khi đó, hỗ trợ doanh nghiệp mới không dừng lại ở chính sách, mà trở thành động lực tăng trưởng thực sự cho kinh tế TP Hồ Chí Minh.