TP Hồ Chí Minh: Dự án ngăn triều 10.000 tỷ đồng sắp hoàn thành với kỳ vọng hết ngập

Một trong các cống ngăn triều của dự án giải quyết ngập do triều khu vực TP Hồ Chí Minh có tính đến yếu tố biến đổi khí hậu giai đoạn 1. Ảnh: Thế Hà

Dự án "Giải quyết ngập do triều khu vực TP Hồ Chí Minh có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu" (giai đoạn 1), thường được người dân, báo chí gọi dễ hiểu là "dự án ngăn triều 10.000 tỷ" hay "dự án An Triều", là một trong những dự án hạ tầng trọng điểm của Thành phố.

Theo cập nhật, các hạng mục chính đã đạt tiến độ từ 94% đến 100%, dự kiến tiếp tục hoàn thiện trong tháng 11, tiến tới đưa vào vận hành cuối năm nay.

Rất nhiều người dân TP Hồ Chí Minh đặt câu hỏi: Liệu sau khi dự án đi vào hoạt động, khoảng 6,5 triệu người dân trong phạm vi 570 km² được hưởng lợi từ dự án, có còn phải sống chung với ngập mỗi khi triều cường hay không?

Băn khoăn của người dân

Ông Nam Hoàng, ngụ tại xã Nhà Bè, cho biết cách đây gần 10 năm, gia đình ông đã bàn giao mặt bằng cho dự án, khiến chiều dài khu đất nhà ông từ 17 m còn 5 m. Suốt mười năm chờ đợi, sống bên công trường, rào chắn, ngập nước, nay sắp đến ngày dự án hoàn thành, nhìn bờ kè khang trang, đê chắn sóng trở thành đường dân sinh đẹp đẽ, ông bày tỏ "cảm thấy tất cả đều xứng đáng".

Nhưng ông cho biết cũng phát sinh nỗi lo mới: "Đường đê chắn sóng bây giờ lại cao hơn nền nhà, không biết mưa lớn có ngập vào nhà không?". Nỗi lo của ông cũng là nỗi lo của nhiều hộ dân sống cạnh các đoạn đê kè thuộc dự án. Công trình giúp ngăn nước từ sông tràn vào, nhưng khi mưa lớn, nước phía trong có thoát kịp hay không?

Với hàng triệu người dân khác trong khu vực hưởng lợi ở bờ hữu sông Sài Gòn, câu hỏi còn đơn giản hơn: Những tuyến đường thường xuyên ngập do triều có hết ngập hay không?

15 giờ ngày 10/10/2026, trời nắng, cả ngày hôm trước không mưa, nhưng mặt đường Trần Xuân Soạn, phường Tân Thuận, bắt đầu xâm xấp nước. Chỉ vài chục phút sau, nước đã ngập khoảng 1/3 bánh xe.

"Nước triều tràn từ sông vào, bây giờ mới bắt đầu, hai tiếng nữa mới là đỉnh triều. Một tháng hai bận, tuyến đường này là cái rốn ngập do triều cường. Nghe nói mai mốt dự án làm xong, khu này sẽ hết ngập, ai cũng mong như vậy", ông Dương Văn Tùng, một hộ dân ở phường Tân Thuận, cho hay.

Ai cũng mong những cảnh ngập do triều ở đây sẽ sớm trở thành lịch sử. Có điều, ngập ở TP Hồ Chí Minh có ba nguyên nhân chính: Mưa lớn vượt khả năng tiêu thoát của hệ thống cống, triều cường từ biển và lũ từ thượng nguồn đổ về. Tình trạng sụt lún đất, đô thị hóa và hệ thống thoát nước chưa đồng bộ khiến bài toán chống ngập thêm phức tạp.

Dự án An Triều, đúng như tên gọi của nó, trước hết nhằm giải quyết vấn đề triều cường. Hệ thống gồm các cống lớn tại những cửa sông, kênh, rạch, kết hợp cửa van, trạm bơm và các tuyến đê kè để kiểm soát nước triều từ bên ngoài tràn vào khu vực được bảo vệ.

Theo tài liệu của nhà đầu tư, hệ thống còn có chức năng chủ động điều tiết, hạ thấp mực nước trong các tuyến kênh, rạch phía trong, tạo điều kiện cho hệ thống cống tiêu thoát nước mưa và hỗ trợ trữ nước khi mưa lớn kết hợp triều cường.

Điều đó có nghĩa là dự án có thể giải quyết ngập, nhưng nếu lượng mưa vượt quá khả năng tiêu thoát của hệ thống cống phía trong, hoặc những khu vực chưa được khép kín vẫn để nước triều tràn vào, ngập úng vẫn có thể xảy ra.

Đáng lo ngại hơn là khi cả hai cùng xuất hiện: mưa lớn kết hợp triều cường. Khi đó, căn cứ nào để biết nguyên nhân ngập do đâu, hiệu quả của dự án 10.000 tỷ đồng này đến đâu, để báo chí, người dân có cơ sở khách quan kiểm tra, giám sát?

Nhà đầu tư nói gì?

Trả lời băn khoăn của các hộ dân sống sát dự án có nền nhà thấp hơn mặt đường trên đê kè, ông Nguyễn Văn Bảo, Phó Tổng Giám đốc Trung Nam An Triều, cho biết hệ thống đê kè xung yếu có kết hợp các cống tiêu thoát nước và trạm bơm, bảo đảm khi cần có thể tiêu thoát nước cho các khu vực phía trong. Theo tài liệu kỹ thuật do nhà đầu tư cung cấp, hệ thống đê bao có 24 bộ bơm, công suất 14,4 m³/giây.

Về câu hỏi tổng thể, liệu các khu vực hưởng lợi có hết ngập do triều sau khi dự án đi vào hoạt động, ông Nguyễn Tâm Thịnh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Trung Nam Group, khẳng định: "Về cơ bản thì giải quyết được, tuy nhiên có một số điểm bị hở nước vẫn sẽ tràn vào. Giống như con đường anh làm có thể vẫn còn 1 số ổ gà, nhưng sẽ được giải quyết sớm".

"Hiệu quả của dự án chắc chắn là 100%, tuy nhiên thành phố cũng phải khép kín một số tuyến cống, đê nhỏ, tổng cộng 19 điểm xung yếu khác, thì dự án sẽ đảm bảo bịt kín khu vực bờ hữu sông Sài Gòn, như chúng tôi đã nói là giải quyết được cho 6,5 triệu dân", ông Thịnh nói.

Như vậy, theo nhà đầu tư, để dự án phát huy đầy đủ hiệu quả kiểm soát triều, Thành phố vẫn phải tiếp tục hoàn thiện những vị trí chưa được khép kín.

Kế hoạch số 402/KH-UBND ngày 24/7/2026 về thoát nước, chống ngập năm 2026 của UBND TP Hồ Chí Minh đã xác định nhiệm vụ hoàn thành, đưa vào sử dụng các hạng mục của dự án ngăn triều, đồng thời triển khai các công trình để khép kín, phát huy hiệu quả kiểm soát triều. Trong đó, cần sớm hoàn thiện các đoạn đê bao xung yếu tại khu vực Quận 7, Nhà Bè và Thủ Đức trước sáp nhập.

Tại phụ lục phân công nhiệm vụ giai đoạn 2026–2027, Thành phố giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xây dựng giải pháp công trình để khép kín phạm vi lưu vực bảo vệ khoảng 570 km² của dự án.

Điều đó cho thấy, việc hoàn thành các cống ngăn triều lớn chưa phải là điều kiện duy nhất để phát huy đầy đủ hiệu quả chống ngập cho toàn bộ khu vực hưởng lợi.

Theo TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh, dự án có vai trò chính là kiểm soát triều, chứ không thể thay thế toàn bộ hệ thống thoát nước mưa của Thành phố. Ông Thuận cho rằng các cống ngăn triều chỉ kiểm soát được nước triều qua những cửa sông, kênh, rạch có công trình. Nếu hệ thống đê bao, các tuyến cống và những điểm kết nối chưa được khép kín, nước vẫn có thể xâm nhập vào phía trong từ những vị trí khác.

"Nước triều tràn vào không chỉ qua sông lớn. Như ông bà ta vẫn nói: 'nước chảy ào ào không bằng hao lỗ mội'. Vì thế hiệu quả của dự án cần được kiểm chứng sau khi đưa vào vận hành, cá nhân tôi cho rằng thời điểm này vẫn 50/50, chưa thể khẳng định là dự án hoàn thành Thành phố sẽ kiểm soát được vấn đề ngập do triều" – ông Thuận nói.

Phản hồi của TP Hồ Chí Minh

Để làm rõ vấn đề, Thời báo VTV đã có văn bản trao đổi với các cơ quan liên quan. Một trong những câu hỏi được đặt ra là trong trường hợp mưa lớn trùng với triều cường, khi các cống ngăn triều đóng để ngăn nước từ sông tràn vào, hệ thống thoát nước hiện nay có đủ năng lực tiêu thoát nước mưa từ bên trong ra ngoài hay không? những khu vực nào vẫn có nguy cơ ngập, Thành phố đã có giải pháp kỹ thuật và lộ trình đầu tư cụ thể ra sao?

Trả lời tại cuộc họp báo kinh tế – xã hội TP Hồ Chí Minh ngày 29/10, ông Vũ Anh Dũng, đại diện Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, cho biết khi dự án ngăn triều được đưa vào vận hành sẽ góp phần cải thiện điều kiện thoát nước chung trong khu vực hưởng lợi, do có thể duy trì, điều tiết mực nước tại các tuyến kênh chính.

Theo đại diện Sở Xây dựng, hệ thống cống thoát nước hiện hữu được thiết kế với thông số chu kỳ lặp lại 3 năm, tương ứng lượng mưa 85,36 mm trong 3 giờ và mực triều +1,32 m. Với những trận mưa nằm trong thông số thiết kế, hệ thống cống được tính toán để đáp ứng yêu cầu thoát nước, hạn chế tình trạng triều cường cản trở việc tiêu thoát nước mưa.

Nhưng câu trả lời ấy cũng đặt ra một vấn đề khác: Nếu lượng mưa vượt quá thông số thiết kế thì sao? Đọc theo chiều ngược lại, khi mưa vượt 85,36 mm trong 3 giờ, hệ thống cống có thể phải đối mặt với nguy cơ quá tải, kể cả khi các cống ngăn triều vận hành đúng thiết kế. Chẳng hạn, theo Đài Khí tượng thuỷ văn khu vực Nam Bộ: trận mưa lớn ngày 10/9/2026 ở TP Hồ Chí Minh cho số liệu quan trắc từ 7 giờ đến 21 giờ, lượng mưa ở trạm Cát Lái đạt 124,6mm, Củ Chi 119,8 mm, Thủ Đức 108,8mm, Hóc Môn 97mm.

Trở lại đường Trần Xuân Soạn. Theo phụ lục Kế hoạch 402, ngoài việc nằm trong vùng hưởng lợi của dự án An Triều, con đường này còn có dự án nâng cấp chống ngập riêng, vốn 245 tỷ đồng, cùng tuyến kè dự ứng lực dài 509 m dọc Kênh Tẻ, vốn hơn 75 tỷ đồng, cả hai đều có thời gian thực hiện trong giai đoạn 2025–2026.

Nếu mùa triều năm sau con đường khô ráo, khó ai nói rạch ròi đó là công của công trình 10.000 tỷ hay của hai dự án hơn 320 tỷ đồng. Nếu vẫn ngập, câu hỏi nguyên nhân nằm ở khâu nào còn khó trả lời hơn.

Thời báo VTV đã gửi câu hỏi cho các đơn vị liên quan: Nếu cống ngăn triều vận hành đúng thiết kế mà vùng hưởng lợi vẫn ngập vì không thoát được nước mưa, cơ quan nào chịu trách nhiệm xử lý? Đại diện Sở Xây dựng cho biết đây là công trình thủy lợi, đề nghị trao đổi thêm với Sở Nông nghiệp và Môi trường. Phóng viên đã gửi câu hỏi tới Sở Nông nghiệp và Môi trường theo hướng dẫn trước ngày 29/10, nhưng đến thời điểm hoàn thiện bài viết vẫn chưa nhận được phản hồi.

Cũng theo Kế hoạch 402, Sở Xây dựng là cơ quan thường trực, có nhiệm vụ theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện kế hoạch chống ngập của Thành phố. Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì nhiều nhiệm vụ liên quan đến công trình thủy lợi, kiểm soát triều, vận hành điều tiết nước. Bên cạnh đó còn có nhà đầu tư, đơn vị quản lý và tổ chức vận hành công trình sau khi bàn giao. Bản thân Kế hoạch 402 cũng đặt ra yêu cầu "thống nhất đầu mối quản lý". Còn với người dân, có lẽ điều quan trọng không phải có bao nhiêu cơ quan cùng quản lý, mà là sau khi dự án An Triều đi vào hoạt động, đường sá, nhà cửa của họ có hết ngập hay không. Và nếu chưa, thì nguyên nhân, trách nhiệm xử lý cụ thể sẽ như thế nào.