Tràn lan mua bán thuốc bảo vệ thực vật không nguồn gốc xuất xứ

Tại nhiều chợ phiên vùng cao ở Lào Cai, giữa những gian hàng rau củ, thực phẩm và đồ gia dụng, không khó để bắt gặp các sạp bày bán thuốc bảo vệ thực vật cùng nhiều loại hóa chất phục vụ nông nghiệp. Điều đáng lo ngại là phần lớn sản phẩm không có nhãn tiếng Việt, không thể hiện nguồn gốc xuất xứ, nhưng việc mua bán vẫn diễn ra công khai và dễ dàng.

Theo ghi nhận tại chợ Sín Chéng, nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật được bày bán mà không có biển cảnh báo hay tủ bảo quản chuyên dụng. Trên các lọ, chai hoặc túi thuốc không có nhãn tiếng Việt, khiến người mua không thể đọc được thông tin về thành phần, liều lượng hay hướng dẫn an toàn.

Việc mua bán chủ yếu dựa trên trao đổi trực tiếp giữa người bán và người mua. Người mua chỉ cần hỏi, còn người bán sẽ hướng dẫn cách pha trộn theo kinh nghiệm cá nhân.

Anh Sùng A Chơ, một người bán hàng tại chợ Sín Chéng, giới thiệu nhiều loại sản phẩm khác nhau như thuốc diệt chuột, thuốc phun cây ăn quả hay thuốc dùng cho cây sa nhân.

Trong vai người mua, phóng viên cũng được giới thiệu thêm nhiều mặt hàng khác. Với mức giá chỉ từ vài nghìn đến vài chục nghìn đồng, bất kỳ ai cũng có thể mua các loại thuốc diệt cỏ, thuốc trừ sâu, thuốc diệt chuột hoặc các loại thuốc kích thích cây trồng mà không cần quan tâm đến nguồn gốc xuất xứ hay mức độ độc hại.

Theo quy định, thuốc bảo vệ thực vật thuộc danh mục kinh doanh có điều kiện, phải được cấp phép. Người trực tiếp bán phải có chuyên môn, được tập huấn; sản phẩm phải có nguồn gốc rõ ràng và được bảo quản theo đúng quy định an toàn.

Tuy nhiên, tại nhiều chợ phiên ở Lào Cai, hoạt động mua bán vẫn diễn ra công khai. Việc tư vấn, giới thiệu sản phẩm khá cởi mở khi chỉ có người mua và người bán. Nhưng khi có sự xuất hiện của máy quay, thái độ của người bán lập tức thay đổi. Một chủ sạp hàng bán thuốc bảo vệ thực vật tại chợ đã phản ứng gay gắt khi bị ghi hình.

Đại diện ban quản lý chợ Sín Chéng cho biết đơn vị có nắm được tình trạng một số mặt hàng như thuốc bảo vệ thực vật được bày bán tại chợ. Tuy nhiên, theo anh Thào A Long, Tổ phó Tổ quản lý chợ Sín Chéng, nhiệm vụ của ban quản lý chủ yếu là bố trí và sắp xếp các gian hàng. Những mặt hàng vượt quá thẩm quyền sẽ được báo cáo cho cơ quan chức năng, ban quản lý chợ không thể trực tiếp xử lý.

Chợ phiên giúp người dân vùng cao thuận tiện hơn trong việc tiếp cận vật tư nông nghiệp phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, khi các loại hóa chất độc hại được mua bán thiếu kiểm soát, sự thuận tiện này có thể trở thành kẽ hở trong quản lý, tiềm ẩn nhiều rủi ro không chỉ trong phạm vi một phiên chợ.

Khó khăn kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật

Tình trạng buôn bán thuốc bảo vệ thực vật không rõ nguồn gốc tại các chợ phiên không phải là vấn đề mới. Tuy nhiên, hoạt động này vẫn tồn tại trong nhiều năm, đặt ra câu hỏi về những khó khăn trong công tác kiểm tra, kiểm soát và xử lý của các cơ quan chức năng.

Theo ông Hoàng Duy Hải, Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 7 thuộc Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lào Cai, việc kiểm tra, kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật tại các chợ phiên ở Lào Cai gặp nhiều trở ngại.

Một trong những khó khăn lớn là các chợ phiên thường nằm xa trung tâm, địa bàn rộng. Bên cạnh đó, nhiều người dân tộc thiểu số còn hạn chế về nhận thức nên vẫn mua các loại hàng hóa này về bày bán. Đặc biệt, việc buôn bán tại chợ phiên thường diễn ra chớp nhoáng. Khi lực lượng chức năng xuất hiện, các mặt hàng này được cất giấu, sau khi lực lượng rời đi thì lại tiếp tục bày bán.

Ở cấp cơ sở, chính quyền địa phương cũng thừa nhận công tác kiểm tra, xử lý chưa kịp thời. Ông Vàng Quang Sình, Phó Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội xã Cao Sơn cho biết địa phương đã nhiều lần phối hợp với các ngành chức năng kiểm tra thực địa và kiểm tra tại các chợ, qua đó phát hiện tình trạng buôn bán thuốc bảo vệ thực vật không rõ nguồn gốc.

Theo ông Sình, trước mắt địa phương sẽ tiếp tục tăng cường tuyên truyền để người dân nâng cao nhận thức. Trong trường hợp người dân không chấp hành, chính quyền sẽ xử lý theo quy định của pháp luật.

Thực tế cho thấy việc buôn bán thuốc bảo vệ thực vật không rõ nguồn gốc vẫn tồn tại qua nhiều phiên chợ, cho thấy còn khoảng trống trong công tác phối hợp và kiểm soát. Dù chợ phiên chỉ họp một tuần một lần, nhưng tác động của các loại hóa chất không rõ xuất xứ có thể kéo dài nhiều vụ mùa, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sản xuất, người tiêu dùng cũng như môi trường canh tác.

Do đó, việc siết chặt quản lý vật tư nông nghiệp không thể chỉ dừng ở tuyên truyền hay kiểm tra theo từng đợt, mà cần các giải pháp thường xuyên, đồng bộ và quyết liệt hơn.