Tranh cãi xung quanh việc thương mại hóa thể thao

Đề xuất chưa từng có của FIFA

Theo ước tính của FIFA, World Cup 2026™ được kỳ vọng tạo ra khoảng 40,9 tỷ USD tác động kinh tế cho ba quốc gia đồng đăng cai. Còn với FIFA, chu kỳ thương mại kết thúc cùng World Cup dự kiến mang về ít nhất 15 tỷ USD doanh thu, gần gấp đôi chu kỳ trước.

Ngay sau World Cup, Chủ tịch FIFA – ông Gianni Infantino công bố kế hoạch thành lập doanh nghiệp mới FIFA Forward Enterprise, tiếp quản hoạt động thương mại của các giải đấu lớn, bao gồm World Cup nam và nữ. Doanh nghiệp này được định giá 20 tỷ USD, dự kiến bán 20% cổ phần để huy động tối đa 4,2 tỷ USD, với ngân hàng JPMorgan làm cố vấn.

FIFA khẳng định vẫn giữ quyền kiểm soát. Tuy nhiên, lần đầu tiên, một phần giá trị thương mại và dòng tiền tương lai từ World Cup có thể được chuyển thành cổ phần dành cho các nhà đầu tư. Nói cách khác, "miếng bánh" World Cup sẽ có thêm những người cùng khai thác.

Ông Gianni Infantino - Chủ tịch FIFA cho biết: "FIFA Forward Enterprise, hay FFE, trên thực tế là một đề xuất, một lời mời. Đây là một phần của tiến trình tham vấn và trên hết là một cơ hội chứ không phải nghĩa vụ.

Trong chu kỳ FIFA Forward tiếp theo, mức phân bổ cho mỗi liên đoàn thành viên sẽ tăng từ 8 triệu USD lên 20 triệu USD. Ngoài ra, mỗi liên đoàn còn có thể tiếp cận thêm khoảng 20 triệu USD thông qua chương trình FIFA Fast Forward, nâng tổng nguồn tài chính tiềm năng lên 40 triệu USD.

Đây là cơ hội vàng để tăng tốc phát triển bóng đá toàn cầu. Chương trình FIFA Forward đã giúp Cape Verde, Curaçao, Jordan và Uzbekistan lần đầu tiên giành quyền dự World Cup. Chúng tôi muốn tạo ra thêm nhiều "Cape Verde" tiếp theo".

Cú "quay xe" của FIFA

Bất chấp những con số hấp dẫn, kế hoạch này đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ nhiều liên đoàn bóng đá trên thế giới. Trước sức ép đó, Chủ tịch FIFA đã phải thực hiện một cú "quay xe".

UEFA, đại diện cho 55 liên đoàn bóng đá châu Âu, cho rằng kế hoạch được chuẩn bị thiếu minh bạch và không có tham vấn đầy đủ. Toàn bộ thành viên UEFA thậm chí thống nhất sẽ tẩy chay các giải đấu của FIFA nếu đề xuất tiếp tục được thúc đẩy.

Ông Stuart Dykes - Giám đốc phụ trách các vấn đề châu Âu và thể chế, FSE chia sẻ: "Chúng tôi không cho rằng FIFA có quyền đem quyền lợi của bóng đá ra để mua bán. Bóng đá không phải là một món hàng. Đó là một tài sản chung của cộng đồng. Việc cả 55 liên đoàn thành viên của UEFA cùng thống nhất quan điểm là một điều rất đáng chú ý. Tuyên bố của UEFA đã gửi đi một thông điệp rất mạnh mẽ rằng bóng đá không phải để bán. Tôi tin rằng toàn bộ cộng đồng bóng đá đều đứng về phía UEFA trong vấn đề này. Chúng tôi cũng hoan nghênh việc CONCACAF có lập trường tương tự".

Liên đoàn Bóng đá châu Á cũng phản đối. Ngay trong nội bộ FIFA, một cố vấn cấp cao từ chức, còn Giám đốc vận hành Kevin Lamour gọi đây là "dự án của một người". Nhưng ngoài câu chuyện minh bạch, giới chuyên gia còn đặt câu hỏi về logic tài chính của thương vụ.

Ông Victor Matheson - Giáo sư Kinh tế, Đại học Holy Cross nêu quan điểm: "FIFA không thiếu nguồn lực để đầu tư cho bóng đá. Kế hoạch này cũng không tạo ra thêm doanh thu mới cho FIFA. Nó chỉ chuyển phần doanh thu mà FIFA đáng lẽ sẽ thu trong tương lai thành tiền ngay ở thời điểm hiện tại".

Đó cũng là điều khiến nhiều liên đoàn lo ngại. Đổi lấy một khoản tiền ngay lập tức, FIFA sẽ phải chia sẻ giá trị thương mại của World Cup trong nhiều năm sau. Cho nên các liên đoàn đã nhanh chóng phản ứng với kế hoạch này. Và trước nguy cơ mất sự tham gia của các nền bóng đá lớn, kế hoạch 20 tỷ USD của FIFA cũng nhanh chóng mất tính khả thi. Không có các đội tuyển châu Âu, sức hút của World Cup giảm mạnh; và khi giá trị của giải đấu bị đặt dấu hỏi, giới đầu tư cũng khó có lý do để rót hàng tỷ USD. Tối 31/7, Chủ tịch Gianni Infantino chính thức tuyên bố rút lại dự án, thừa nhận kế hoạch đã tạo ra những chia rẽ và không còn phù hợp với mục tiêu ban đầu.

Tranh cãi xung quanh việc thương mại hóa thể thao

Kế hoạch đã bị rút lại, nhưng cuộc tranh luận vẫn còn nguyên. Điều khiến cả thế giới bóng đá phản ứng không chỉ là một thương vụ 20 tỷ USD, mà là một câu hỏi lớn hơn: World Cup nên được vận hành như một tài sản tài chính hay vẫn là tài sản chung của bóng đá thế giới? Và đó cũng là câu chuyện đang được đặt ra với nhiều môn thể thao khác.

Nếu nhìn từ góc độ tài chính, ý tưởng của FIFA không phải điều quá mới mẻ. Trong nhiều năm qua, các quỹ đầu tư đã liên tục rót vốn vào Formula One, NBA, NFL và nhiều câu lạc bộ bóng đá nhằm gia tăng giá trị thương mại.

Nhưng FIFA lại khác, đây là tổ chức quản trị cao nhất của bóng đá thế giới, hoạt động theo mô hình phi lợi nhuận. Vì vậy, đề xuất bán cổ phần doanh nghiệp nắm giữ quyền thương mại World Cup lập tức làm dấy lên lo ngại rằng mục tiêu của FIFA có thể đã thay đổi. Theo các chuyên gia, khi nhà đầu tư bỏ ra hàng tỷ USD, họ sẽ kỳ vọng lợi nhuận tương xứng, đồng nghĩa với áp lực gia tăng doanh thu và khai thác mạnh hơn các quyền thương mại.

Bởi vậy, tranh cãi lần này không chỉ xoay quanh một thương vụ 20 tỷ USD, mà phản ánh câu hỏi lớn hơn: Bóng đá nên được quản trị như một di sản chung hay như một tài sản có thể định giá và sinh lời trên thị trường vốn?