"Trẻ uống trà, già tập thể thao": Điều gì sẽ giúp người Việt thay đổi?

Nghịch lý "trẻ uống trà, già tập thể thao"

Chiều cuối tuần, trong một quán cà phê máy lạnh mát rượi sát chân cầu Sài Gòn, Trương Vinh Tuấn (31 tuổi, phường Thạnh Mỹ Tây, TP Hồ Chí Minh) đã ngồi hơn 3 tiếng cùng mấy người bạn. Khu chung cư Tuấn ở có phòng gym, ngoài sân có xà đơn và máy tập miễn phí, nhưng anh kể hiếm khi thấy ai tập. "Em ở chung với hai anh đồng nghiệp, công việc áp lực lắm. Anh em hay nói vui, chạy KPI đã mệt đứt hơi, thời gian đâu mà chạy thể dục", Tuấn nói.

Minh Đăng, bạn của Tuấn, nêu một lý do khác. "Cái chính là bọn em đều đang ổn, đi khám định kỳ mọi thứ không có vấn đề gì. Có thời gian còn phải dành cho các mối quan hệ, bạn bè, đối tác, đi học thêm kỹ năng", Đăng kể, mỗi ngày anh ngồi trước máy tính 5–6 tiếng và thỉnh thoảng bị đau cổ vai gáy, "nhưng tuần đi mát-xa đôi lần là ổn".

Ở Công viên Làng Hoa Gò Vấp (phường Thông Tây Hội, TP Hồ Chí Minh), 7 giờ sáng thứ Sáu, mặt cỏ vẫn còn sũng nước sau trận mưa lớn đêm trước. Bà Hạnh Vân, ngoài 60 tuổi, đã có mặt ở góc tập quen thuộc. Tám tháng trước, bà béo phì, máu nhiễm mỡ, gan nhiễm mỡ; giờ bà nhẹ hơn 9kg và nâng được mức tạ 60 ký. "Đi khám bác sĩ, các chỉ số máu nhiễm mỡ và gan nhiễm mỡ trước đây đều đã trở về bình thường", bà nói.

Cách đó vài bước, anh Phương Tước (phường An Hội Tây) đã nhễ nhại mồ hôi. Một năm trước, anh vừa mổ thoát vị đĩa đệm, đi lại khó khăn, đứng lên ngồi xuống còn vất vả. Sau 11 tháng tập đều đặn cùng mọi người ở câu lạc bộ Làng Hoa Workout, anh gánh được mức tạ 120kg. "Lúc mới tập, cầm quả tạ 5kg đi lại không nổi, thấy ảnh stress lắm. Bây giờ ảnh như người bình thường, mà còn khỏe hơn người bình thường rồi", anh Châu Việt Sơn, người sáng lập câu lạc bộ Làng Hoa Workout, kể.

Nhóm bạn ở quán cà phê và những người ở công viên khác nhau ở một điểm: bà Vân và anh Tước đã nhận tín hiệu báo động từ cơ thể, còn Tuấn và Đăng thì chưa. Nghịch lý "trẻ uống trà, già tập thể thao" mà nhiều người vẫn nói vui nằm ở khoảng cách ấy.

Sáng 10/10, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Lễ phát động Phong trào toàn dân tập luyện thể thao năm 2026 với chủ đề "Một quốc gia vận động - Vì một Việt Nam khỏe mạnh, hùng cường". Thông điệp xuyên suốt của phong trào rất giản dị: mỗi người dân chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên.

Những con số đáng lo

Lời kêu gọi đến khi dân số Việt Nam đang già đi nhanh. Theo Cục Thống kê, năm 2025 cả nước có 102,3 triệu người, trong đó người từ 60 tuổi trở lên chiếm 14,5%, tăng từ mức 14% của năm trước. Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) dự báo Việt Nam sẽ thành quốc gia có dân số già vào năm 2036.

Thói quen vận động của người Việt nói chung chưa theo kịp nhịp già hóa đó. Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn từng dẫn thông tin của UNFPA cho biết Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia có người dân lười vận động nhất thế giới. Nghiên cứu của Cục Y tế dự phòng ghi nhận 30% người trưởng thành thiếu vận động thể lực.

Ai cũng biết thể thao tốt cho sức khỏe, nhưng từ biết đến tập luyện đều đặn là 1 khoảng cách không nhỏ, câu chuyện của những người bắt đầu sớm cho thấy cách họ vượt qua điều đó như thế nào.

Thói quen thắng động lực

Anh Châu Việt Sơn là người sáng lập và duy trì câu lạc bộ Làng Hoa Workout ở công viên hơn 10 năm qua. Sáng nào cũng có vài chục người đến tập, không cần thẻ hội viên, không thiết bị đắt tiền, không ai tốn một đồng phí nào. Anh hiểu rõ lý do trì hoãn của từng lứa tuổi. "Người trẻ thì còn khỏe, chưa thấy lo. Người già thì bảo trẻ mới có sức, lớn tuổi rồi tập cường độ cao sao được", anh nói.

Tuy nhiên, theo anh Sơn, thể dục thể thao trước hết giúp phục hồi chức năng của cơ thể, sau đó mới nâng dần cường độ, vì vậy tuổi nào cũng cần tập và cũng tập được. Người đã có vấn đề sức khỏe lại càng phải tập. "Cái khó là tìm được bài tập phù hợp với thể trạng của mình", anh nói.

Chính anh Sơn từng bỏ cuộc nhiều lần. Lúc mới bắt đầu, anh chỉ nặng 52kg, động lực là đi tập để đỡ gầy, không ai chỉ dẫn, tập sai rồi nản. Ba, bốn năm sau, một bài viết chuyên ngành khiến anh vỡ ra, tự mày mò tìm ra cách tập hợp với mình. Ra công viên, anh gặp những người cũng muốn tập mà không biết bắt đầu từ đâu, việc tập luyện cùng, rồi hướng dẫn họ, khiến anh có thêm mục tiêu mới. "Ngày nào cũng gặp người mới, mỗi người một thể trạng. Việc em giúp họ chẳng đáng gì cả, nhưng nó mang lại rất nhiều giá trị cho người nhận, điều đó trở thành động lực của em suốt những năm qua."

Nhưng, điều anh Sơn nhấn mạnh nhất lại không phải là động lực: "Để duy trì tập luyện, thay vì động lực, cần xây dựng nó thành thói quen, như ăn cơm uống nước hàng ngày", anh nói. Muốn vậy, mỗi người phải chọn hình thức hợp với sức khỏe, thời gian và điều kiện riêng của mình: không tập tạ được thì hít đất, không hít đất được thì bơi, chạy hay đi bộ. Lời khuyên của anh với người mới khá thẳng thắn: "Tập luyện là việc thực sự rất chán, nhưng thành quả thì vô cùng tuyệt vời. Em chỉ giúp người ta tập sao cho tốt nhất, còn động lực thì phải đến từ chính bản thân họ."

Cộng đồng giúp tạo động lực và duy trì phong trào

Anh Ngô Công Quang (43 tuổi, nhà báo) cũng bắt đầu với chạy bộ chỉ vì cân nặng. Anh không đặt mục tiêu lớn ngay từ đầu mà chia thành những chặng nhỏ, vừa sức, vượt qua rồi nâng dần. Đến một lúc, anh nhận ra phần thưởng không nằm ở việc giảm cân, mà ở năng lượng mỗi ngày. "Giờ không được chạy mới thấy bứt rứt, khó chịu", anh nói.

Sau dịch Covid-19, Quang lập nhóm 5H30 trên facebook để rủ mọi người cùng chạy buổi sáng. Nhóm nay có hơn 4.500 thành viên. Thường xuyên tổ chức các hoạt động chạy buổi sáng và tham gia, thậm chí tổ chức các giải chạy từ phong trào đến chuyên nghiệp. "Mình nghĩ phải chăm sóc sức khỏe ngay từ bây giờ, đừng chờ đến lúc bệnh tật. Mình muốn mọi người cùng lan tỏa tinh thần ấy nên lập ra nhóm", anh nói.

Theo Quang, cộng đồng giải được bài toán mà những bạn trẻ như Tuấn và Đăng đang gặp. Khi có người hẹn chạy cùng lúc 5 giờ 30, việc tập không còn phải tranh giờ với công việc hay các mối quan hệ, vì chính buổi chạy đã là một mối quan hệ. Anh khuyên người mới nên tìm hoặc lập một nhóm có cùng sở thích và điều kiện để tập cùng nhau, vừa giữ chân nhau, tạo thêm động lực, vừa chứng kiến và lan tỏa thành quả với nhau.

Khi cơ thể khỏe trở thành chuẩn đẹp

Chị Thảo Nguyễn, 37 tuổi, dành cho tập luyện vị trí ưu tiên ngang với công việc và các mối quan hệ. Mỗi tuần chị tập gym ba buổi với huấn luyện viên, cuối tuần thường lên Tây Ninh leo núi hoặc chạy bộ ngoài trời. Đôi khi chị đi cùng nhóm bạn, nhưng phần lớn là đi một mình.

Thói quen ấy chị mang về từ những năm du học châu Âu. "Thanh niên ở châu Âu chơi thể thao rất nhiều ở trường và ở nhà. Trường nào cũng có câu lạc bộ thể thao mạnh, tập luyện thi đấu như chuyên nghiệp. Tôi thường thấy các bạn cùng trang lứa rủ nhau mùa đông tắm sông băng, leo núi, ngày nào cũng chạy bộ, tập gym", chị kể.

Điều khiến chị nhớ nhất là cách những người bạn ấy nhìn cơ thể mình. "Họ rất trân trọng cơ thể và coi vẻ đẹp hình thể có được từ tập luyện là tiêu chuẩn cho cái đẹp. Một người có thân hình đẹp nhờ tập luyện không chỉ hấp dẫn, mà còn cho thấy đó là người kỷ luật, có ý chí và tinh thần mạnh mẽ", chị nói. Với chị, thành quả của tập luyện vượt ra ngoài sức khỏe và vóc dáng: "Nó làm mình tự tin, nhiều năng lượng và bớt đi những mối quan hệ độc hại."

"Ông chú tập gym" và lời chỉ dẫn của người trẻ

Đầu tháng 8, cựu vận động viên thể hình Lý Đức đăng lên trang cá nhân một đoạn clip ông tập gym. Một bạn trẻ vào bình luận, kèm lời chỉ dẫn tận tình: "Siết chặt vào, kéo thì hít vào đẩy thì thở ra, nhìn form chưa chuẩn đâu chú." Chữ "form" mà bạn trẻ dùng là tư thế tập. Người bị nhắc tư thế năm nay đã ngoài 60 tuổi, nhưng từng là người đứng trên bục cao nhất của Thể hình châu Á.

Cựu VĐV Lý Đức sinh năm 1965 tại TP Hồ Chí Minh, bắt đầu với cử tạ từ năm 1984 trước khi chuyển hẳn sang thể hình. Trong sự nghiệp, ông năm lần liên tiếp giành huy chương vàng châu Á từ năm 1997 đến 2001, bốn huy chương vàng Đông Nam Á, và vươn lên vị trí thứ 4 thế giới năm 1999. Đỉnh cao của ông là tấm huy chương vàng hạng 80kg tại Đại hội Thể thao châu Á 2002 ở Busan, kỳ đại hội đầu tiên đưa thể hình vào chương trình thi đấu chính thức. Câu "khỏe như Lý Đức" từng là câu cửa miệng của nhiều thế hệ người Việt.

Người trẻ biết lý thuyết trên mạng, góp ý cho người già tập thật ngoài đời, ai ngờ đó lại là nhà vô địch. Thế nên khi danh tính "ông chú tập gym" trong đoạn clip được tìm ra, câu chuyện đã rất viral trên mạng. Cựu VĐV Lý Đức cho biết, dù không thi đấu, ông vẫn giữ thói quen tập luyện 30 – 45 phút mỗi ngày, và mở phòng tập gia đình, trực tiếp hướng dẫn nhiều người. "Hết thi đấu rồi, tôi chỉ mong hướng dẫn mọi người, giúp mọi người có thêm sức khỏe và niềm tin, để cộng đồng có thêm nhiều người tập luyện", ông nói.

Anh Tạ Gia Tân (phường Khánh Hội) là một trong những người tập đều đặn ở phòng tập của ông. Anh cho biết mình học được những kiến thức căn bản nhất cho người chưa biết tập, từ một người mình hoàn toàn tin tưởng. "Đến giờ, tập luyện với tôi như một bữa ăn hằng ngày", anh nói.

Từ cộng đồng tập tạ ở công viên, nhóm hẹn nhau chạy bộ buổi sáng, cô gái chăm chỉ tập một mình hay ở những phòng tập chuyên nghiệp, mỗi người có 1 lý do để duy trì, nhưng điểm chung là họ đều biến nó thành 1 phần cuộc sống.