Triệt phá tận gốc các hệ thống website lậu, thay đổi nhận thức của người dân

Tình trạng vi phạm bản quyền trên không gian mạng đang diễn biến hết sức phức tạp với những thủ đoạn ngày càng tinh vi. Thực tế cho thấy, ngay sau khi trang web lậu "Xôi Lạc TV" bị xóa bỏ, hàng loạt trang web khác mang tên thương hiệu này nhưng thay đổi đuôi chữ hoặc số ở địa chỉ tên miền trên đường link lập tức xuất hiện trở lại. 

Tương tự, khi kênh "Cà Khịa" vừa bị cơ quan chức năng khởi tố, hàng loạt trang "Cà Khịa" giả mạo khác cũng nhanh chóng mọc lên với cách thức vận hành y hệt. Thực chất, đây đều là những trang web lậu được hình thành sau khi hệ thống cũ bị phát hiện và triệt phá. 

Các đối tượng vi phạm thường lợi dụng những tên trang đã quen thuộc với người xem, áp dụng nhiều kỹ năng tối ưu hóa tìm kiếm trên Google nhằm tạo ra các website giả mạo tương tự rồi đẩy mạnh quảng cáo, khiến nhiều người dùng nhầm tưởng và truy cập vào xem. Điểm chung đáng chú ý của các trang web lậu này là đều chèn quảng cáo và kết nối trực tiếp cho các trang cá độ bóng đá trực tuyến. 

Nhóm đối tượng này liên tục thực hiện hành vi đổi tên miền, thay đổi máy chủ hoặc chuyển sang các nền tảng mạng xã hội khác để tiếp tục duy trì hoạt động ẩn danh; khi một nhóm đối tượng này bị bắt giữ thì lập tức có một nhóm đối tượng khác đứng ra thay thế.

Trước thực trạng đó, giải pháp đầu tiên được các cơ quan chức năng áp dụng là tiến hành gỡ bỏ, ẩn hoặc vô hiệu hóa quyền truy cập đến các thông tin, nội dung vi phạm, tài khoản, trang thông tin điện tử, ứng dụng hoặc định danh địa chỉ internet có liên quan đến hành vi xâm phạm, đồng thời triển khai các biện pháp kỹ thuật để truy vết địa chỉ máy chủ. 

Đại úy Nguyễn Đức Trung, cán bộ Phòng Cảnh sát Hình sự, Công an tỉnh Hưng Yên cho biết, các trang web lậu mới xuất hiện thường có sự thay đổi về giao diện, sử dụng hệ thống bình luận viên khác và liên tục thay đổi đường dẫn truy cập; do đó lực lượng công an đang tích cực tìm mọi cách để ngăn chặn triệt để hệ thống giả mạo này. 

Không dừng lại ở việc phát sóng lậu, ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế thuộc Hiệp hội An ninh mạng quốc gia đưa ra cảnh báo nguy hiểm, do các phần mềm bẻ khóa đã bị các đối tượng xấu chỉnh sửa và cài cắm mã độc, thậm chí chèn các đoạn mã độc có khả năng kết nối tới máy chủ từ xa nhằm đánh cắp thông tin cá nhân bảo mật của người dùng.

Theo thông tin từ cơ quan công an, mặc dù hệ thống máy chủ của các trang web lậu này thường được đặt tại nước ngoài, song việc chi trả tiền thuê máy chủ và trực tiếp điều hành hoạt động của các trang web vi phạm bản quyền này lại hoàn toàn do các đối tượng người Việt Nam thực hiện. 

Thượng tá Trần Hương Khuê, Phó Trưởng Phòng 3, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu thuộc Bộ Công an nhận định, yếu tố quyết định trong các vụ án này là hành vi thu lợi bất chính và gây thiệt hại nghiêm trọng cho các chủ thể quyền. 

Mặc dù việc phối hợp với các chủ thể quyền còn gặp một số khó khăn, vướng mắc, nhưng cơ quan điều tra đang tập trung chứng minh dòng tiền thu lợi bất chính qua nhiều kênh khác nhau, sử dụng biện pháp tương trợ tư pháp và phối hợp với Interpol để làm rõ hoạt động của các đối tượng thông qua các tổ chức tín dụng cùng hệ thống tiêu dùng quốc tế. 

Thực tế, một tên miền bị khóa có thể được các đối tượng thay thế bằng tên miền mới chỉ sau vài giờ đồng hồ. Chính vì vậy, nếu chỉ dừng lại ở việc xử lý "phần ngọn" là đánh sập các website vi phạm bản quyền thì cuộc chiến này sẽ không bao giờ có điểm kết thúc. 

Hiện nay, các cơ quan chức năng đang mở rộng điều tra toàn bộ hệ thống vận hành, nguồn thu tài chính và các hoạt động tội phạm liên quan như tổ chức đánh bạc trực tuyến và đánh bạc; điều này đồng nghĩa với việc mức xử lý hình sự đối với các đối tượng vi phạm thời gian tới sẽ nghiêm khắc hơn rất nhiều. 

Làm thế nào để tạo ra sự thay đổi căn bản trong nhận thức về bản quyền?

Mục tiêu cốt lõi của đợt cao điểm lần này là tập trung xử lý nghiêm các hành vi vi phạm bản quyền liên quan đến phim ảnh, âm nhạc, trò chơi điện tử và các hành vi xâm phạm sở hữu công nghiệp, hàng hóa giả mạo; đồng thời bảo đảm số lượng vụ việc được phát hiện, xử lý tăng tối thiểu 20% so với cùng kỳ tháng 5/2025. 

Thực tế cho thấy, việc xử lý vi phạm bản quyền trong các mảng phim, nhạc hay trò chơi điện tử về cơ bản không gây tác động trực tiếp quá lớn tới người dùng; tuy nhiên, đối với lĩnh vực phần mềm ứng dụng — những công cụ thiết yếu phục vụ công việc và đời sống hằng ngày — sự tác động và ảnh hưởng lại hoàn toàn khác biệt. 

Bài toán ngăn chặn vi phạm bản quyền phần mềm vốn đã kéo dài dai dẳng suốt hơn 20 năm qua, đặt ra câu hỏi lớn cho các nhà quản lý về việc làm thế nào để người tiêu dùng không còn ưu tiên lựa chọn các sản phẩm lậu. 

Trên không gian mạng hiện nay, chỉ cần chưa đầy 10 giây, ngay khi một tên miền lậu nổi tiếng bị xóa bỏ, các công cụ tìm kiếm như Google đã lập tức đề xuất một trang web mới thay thế, khiến người dùng liên tục đứng trước những cám dỗ rõ ràng của việc sử dụng sản phẩm lậu.

Để tìm ra lý do thuyết phục người dùng từ bỏ thói quen click vào các đường link lậu, cần nhìn nhận khách quan thế mạnh của từng lĩnh vực. Ở mảng phần mềm, các nhà sáng tạo và những tập đoàn công nghệ lớn có trong tay rất nhiều công cụ mạnh mẽ để vừa ngăn chặn vi phạm, vừa thu hút người dùng lựa chọn hàng bản quyền nhờ xây dựng được một hệ sinh thái tiện ích không thể tách rời, đi kèm các rào cản kỹ thuật vô cùng tinh vi nhằm làm khó sản phẩm lậu. 

Ngược lại, ở mảng giải trí, thể thao hay ca nhạc, các đơn vị kinh doanh nội dung không sở hữu được quyền lực công nghệ tuyệt đối đó; khi người dân xem một bộ phim lậu hay một trận bóng đá lậu, thiết bị tivi hay điện thoại của họ không thể bị hỏng ngay lập tức. 

Thậm chí, nhiều người còn chủ động lập riêng một tài khoản email phụ chỉ để chuyên đăng ký, truy cập các dịch vụ lậu nhằm bảo đảm an toàn thông tin cá nhân. Tâm lý chung của đại bộ phận người dùng vẫn là ưu tiên những gì dễ dàng, tiện lợi và miễn phí; và khi việc tiếp cận nội dung lậu quá dễ dàng, sẽ rất khó để thuyết phục họ tự nguyện bỏ chi phí cho các nền tảng chính thống.

Để giải quyết triệt để bài toán bản quyền, quy trình thông thường phải dựa vào ba chân kiềng vững chắc bao gồm: siết chặt công tác quản lý; nâng cao chất lượng cùng trải nghiệm dịch vụ; và cuối cùng là giáo dục ý thức cộng đồng. 

Tuy nhiên, nhìn từ dữ liệu thực tế và quá trình vận hành hệ sinh thái số, việc giáo dục "ý thức cộng đồng" phải là bước đi sau cùng, chứ không thể ngồi kêu gọi tinh thần tự giác của người dân một khi miếng bánh lậu "miễn phí" vẫn được bày ra quá dễ dàng trên mạng. 

Thay vì trông đợi vào ý thức ngay từ đầu, các cơ quan chức năng cần ưu tiên sử dụng các biện pháp mạnh tay để triệt tiêu và chặn đứng cái "dễ" trong việc tiếp cận nguồn lậu trước, từ đó mới có thể định hình lại một cách lâu dài và bền vững hành vi tiêu dùng của toàn xã hội. 

Từng bước thay đổi nhận thức của người dùng về bản quyền số

Từng lựa chọn sử dụng các phần mềm bẻ khóa do chưa có đủ điều kiện tài chính để chi trả cho bản quyền chính thống, nhiều người tiêu dùng chia sẻ rằng để tránh bị các nhà cung cấp phát hiện và khóa phần mềm, họ luôn phải sử dụng trong trạng thái thấp thỏm, lo âu. 

Không ít người buộc phải thường xuyên ngắt kết nối internet trước khi mở ứng dụng, tắt tính năng cập nhật hệ thống, chủ động chặn phần mềm kết nối tới máy chủ hoặc liên tục tìm cách cài đặt lại từ đầu mỗi khi bị lỗi kích hoạt. 

Anh Trương Anh Mỹ tại thành phố Hà Nội phản ánh, các bản phần mềm bẻ khóa rất dễ bị nhiễm virus, không nhận được các bản cập nhật sửa lỗi và hoàn toàn không thể đồng bộ dữ liệu lên nền tảng đám mây; nhiều bản cài đặt tải về máy rất nặng nhưng cuối cùng vẫn không thể vận hành được. 

Cùng chung cảnh ngộ, anh Mai Trung Dũng tại thành phố Hà Nội cho biết bản thân từng gặp tình trạng máy tính chạy rất chậm, sau đó bị mất sạch toàn bộ các tệp tin quan trọng và buộc phải tiến hành cài đặt lại toàn bộ hệ điều hành cho máy tính.

Việc các cơ quan chức năng mạnh tay triệt phá hàng loạt đường dây phát sóng lậu quy mô lớn trong thời gian vừa qua đã tạo ra một làn sóng tác động mạnh mẽ, khiến nhiều website phát nội dung lậu và cung cấp phần mềm bẻ khóa phải chủ động ngừng hoạt động. Động thái quyết liệt này giúp nhiều người dùng dần nhận ra tầm quan trọng của việc chi trả chi phí cho bản quyền chính thống. 

Anh Mai Trung Dũng thừa nhận khi chuyển sang sử dụng phiên bản trả phí, người dùng không còn nỗi lo bị quét bản quyền hay khóa tài khoản, đồng thời được trải nghiệm đầy đủ mọi tính năng cao cấp mà các bản lậu không bao giờ có được. 

Anh Trương Anh Mỹ cũng chia sẻ thêm, từ khi đi làm, anh đã chủ động mua bản quyền phần mềm để phục vụ công việc, giúp hệ thống được cập nhật liên tục, dễ dàng đồng bộ dữ liệu đám mây và hỗ trợ làm việc nhóm hiệu quả. 

Để sự thay đổi nhận thức đi kèm với trách nhiệm tuân thủ nghiêm túc, hành lang pháp lý thời gian tới sẽ có bước dịch chuyển quan trọng nhắm vào "trách nhiệm liên đới", buộc mỗi cá nhân phải chịu trách nhiệm pháp lý đối với từng hành vi của mình trên không gian mạng. 

Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội phân tích, dù hiện nay nước ta chưa có chế tài cụ thể cho người dùng cuối nhưng ông tin tưởng chắc chắn sẽ sớm có chế tài xử phạt hành vi đồng phạm, tiếp tay cho vi phạm bản quyền, bởi tại các nước tiên tiến trên thế giới như châu Âu, mức xử phạt hành chính cho hành vi này có thể lên đến vài nghìn đô-la.

Từ góc độ doanh nghiệp, việc thay đổi nhận thức và tư duy về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là điều kiện bắt buộc khi Việt Nam đang dịch chuyển mạnh mẽ sang nền kinh tế sáng tạo. 

Bà Trần Mỹ An, Phó Chủ tịch Kỹ thuật của Tập đoàn Qualcomm nhận định, nếu không tôn trọng bản quyền thì mỗi phát minh, sáng chế của chúng ta cũng đều dễ dàng bị xâm phạm; đây là bước chuyển mình cần thiết khi Việt Nam tập trung phát triển dựa vào đổi mới sáng tạo. 

Thay đổi nhận thức về bản quyền đối với mỗi cá nhân chính là bước ngoặt quan trọng, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho nền kinh tế sáng tạo quốc gia. Có thể thấy, xử lý vi phạm bản quyền không chỉ dừng lại là câu chuyện của các cơ quan chức năng, của doanh nghiệp công nghệ hay các chủ thể sở hữu nội dung, mà sâu xa hơn còn là câu chuyện từ nhận thức của người dùng. 

Khi người dùng vẫn chấp nhận xem miễn phí, tải miễn phí hay sử dụng phần mềm bẻ khóa như một điều hiển nhiên, thì những website lậu hay các đường dây vi phạm bản quyền sẽ vẫn còn đất diễn và tiếp tục được sử dụng. 

Ngược lại, khi mỗi cá nhân hiểu rằng việc trả phí cho bản quyền không đơn thuần là mua một sản phẩm, mà chính là trả giá trị cho chất xám, cho sự lao động sáng tạo và cho sự an toàn của chính mình, thì lúc đó môi trường số mới thực sự lành mạnh, bền vững, góp phần kiến tạo một nền kinh tế Việt Nam đổi mới và sáng tạo.