Trình Quốc hội sửa đổi Bộ luật Hình sự, đề xuất phạt tử hình với 4 tội danh

Sáng 20/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang trình bày Tờ trình dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Dự thảo lần này sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung quan trọng nhằm tiếp tục hoàn thiện chính sách hình sự, khắc phục những khoảng trống của pháp luật, đồng thời đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.

Thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình

Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo là đề xuất bổ sung 9 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực như trật tự quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt...

Dự thảo đồng thời bổ sung nhóm tội phạm có tổ chức và tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức. Việc bổ sung nhằm khắc phục khoảng trống trong pháp luật hình sự, tránh bỏ lọt tội phạm, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và phục vụ công tác phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội danh, gồm: Tội bạo loạn; Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân; Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi; Tội mua bán trái phép chất ma túy; Tội chống loài người và Tội phạm chiến tranh.

Theo phương án được trình, hình phạt tử hình được giữ lại đối với 4 tội danh gồm: phản bội Tổ quốc; giết người; khủng bố; sản xuất trái phép chất ma túy.

Việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, phù hợp với xu hướng lập pháp tiến bộ, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tư pháp hình sự, dẫn độ và tương trợ tư pháp.

Cùng với đó, dự thảo cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt nhằm phù hợp hơn với biến động về giá cả, tiền lương, thu nhập, GDP bình quân đầu người và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.

Phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ cũng được đề xuất mở rộng đối với 10 tội danh thuộc các nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng; xâm phạm hoạt động tư pháp... Nội dung này phù hợp với định hướng giảm áp dụng hình phạt tù trong những trường hợp có thể áp dụng các hình phạt khác.

Để bảo đảm hiệu lực thi hành bản án và tính nghiêm minh của pháp luật, dự thảo quy định người bị kết án trong thời gian chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ nếu vi phạm nghĩa vụ có thể bị chuyển phần hình phạt còn lại thành hình phạt tù.

Trước những loại hình tội phạm mới phát sinh cùng sự phát triển của công nghệ, dự thảo cũng bổ sung một số biện pháp tư pháp phục vụ xử lý tội phạm trên không gian mạng, như tịch thu, tiêu hủy dữ liệu số trái phép; buộc dừng hoạt động tên miền, địa chỉ IP và thu hồi khóa mật mã.

Bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phòng, chống tội phạm và phát triển

Trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, bên cạnh những chính sách theo hướng giảm nhẹ, dự thảo cũng có nhiều chính sách hình sự được sửa đổi theo hướng nghiêm khắc.

Theo cơ quan thẩm tra, những điều chỉnh này có thể tác động lớn đến môi trường đầu tư, kinh doanh, phát triển kinh tế tư nhân, thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Vì vậy, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc kỹ lưỡng.

Đối với đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành chủ trương tiếp tục thu hẹp. Tuy nhiên, nhiều ý kiến trong Ủy ban đề nghị cân nhắc thận trọng việc bỏ hình phạt tử hình đối với một số tội như mua bán trái phép chất ma túy, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, chống loài người và tội phạm chiến tranh.

Theo cơ quan thẩm tra, vấn đề này cần được xem xét nhằm tránh tác động bất lợi tới hiệu quả răn đe, phòng ngừa và xử lý tội phạm; đồng thời đặt trong tương quan với tính chất nguy hiểm của từng loại tội phạm cũng như hiệu quả tổng thể của các biện pháp phòng, chống những loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng cơ bản tán thành việc bổ sung quy định để xử lý một số hành vi mới xuất hiện, gây nguy hiểm cho xã hội. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát kỹ và đánh giá tác động cụ thể của việc bổ sung các hành vi này.

Việc hoàn thiện các quy định cần bảo đảm thống nhất với cấu thành cơ bản của từng tội danh, tránh mở quá rộng phạm vi xử lý hình sự, đồng thời phân định rõ ràng giữa những hành vi phải xử lý bằng biện pháp hình sự với những hành vi thuộc phạm vi xử lý hành chính.

Những vấn đề được Chính phủ trình và cơ quan của Quốc hội thẩm tra cho thấy việc sửa đổi Bộ luật Hình sự lần này đặt ra yêu cầu vừa đáp ứng thực tiễn đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm mới, vừa tiếp tục hoàn thiện chính sách hình sự theo hướng phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.