Trình Quốc hội sửa đổi Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự

Đề xuất Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ Quốc phòng quy định tổ chức cơ quan điều tra

Chiều 17/10, Quốc hội nghe Tờ trình và báo cáo Thẩm tra về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) dự kiến sắp xếp lại một số cơ quan, phân định nhiệm vụ điều tra và tăng vai trò của Công an cấp xã.

Theo Chính phủ, sau hơn 8 năm thi hành, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự đã bộc lộ một số vướng mắc, bất cập, chưa phù hợp với tình hình thực tiễn. Việc sửa đổi nhằm kiện toàn hệ thống cơ quan điều tra, hoàn thiện quy định về nhiệm vụ, quyền hạn, thẩm quyền điều tra và thể chế hóa chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy Nhà nước theo hướng tinh gọn, trong bối cảnh không tổ chức đơn vị hành chính cấp huyện.

Dự thảo gồm 8 chương, 52 điều, giảm 21 điều so với luật hiện hành. Các nội dung chính tập trung vào tổ chức cơ quan điều tra; nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra và Công an cấp xã; tiêu chuẩn, nhiệm vụ của điều tra viên; ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động điều tra hình sự.

Một thay đổi đáng chú ý là dự thảo giao Bộ trưởng Bộ Công an và Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định tổ chức bộ máy cơ quan điều tra thuộc lực lượng của mình. Khi không tổ chức Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao, thẩm quyền của cơ quan này được đề xuất chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an; thẩm quyền của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự Trung ương chuyển sang Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng.

Dự thảo cũng điều chỉnh nhiệm vụ, quyền hạn của Hải quan, Kiểm lâm, Kiểm ngư theo hướng các cơ quan này giữ thẩm quyền khởi tố vụ án và tiến hành một số hoạt động điều tra trong thời hạn 7 ngày. Với Công an cấp xã, dự thảo bổ sung trách nhiệm, thời hạn phân loại thông tin về hành vi vi phạm pháp luật khi tiếp nhận tin báo, tố giác; đồng thời quy định cơ chế phân công điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra.

Rà soát những nội dung cần quy định ngay trong luật

Thẩm tra dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện luật, đánh giá hồ sơ dự án đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát những nội dung cần quy định ngay trong luật, không giao Chính phủ quy định chi tiết, nhất là các quy định liên quan đến tố tụng tư pháp và quyền con người, quyền công dân. Việc rà soát cũng cần bảo đảm thống nhất với các dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đang được Quốc hội xem xét.

Đối với tổ chức cơ quan điều tra trong Công an nhân dân và Quân đội nhân dân, Ủy ban đề nghị quy định cụ thể ngay trong luật, thay vì giao bộ trưởng quy định. Theo cơ quan thẩm tra, cách quy định này cần bảo đảm phù hợp với phạm vi điều chỉnh của luật và thống nhất với quy định về tổ chức bộ máy của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân.

Với Hải quan, Kiểm lâm và Kiểm ngư, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị cân nhắc kỹ việc bỏ thẩm quyền điều tra toàn bộ vụ án hình sự trong thời hạn một tháng đối với tội phạm ít nghiêm trọng, khi người phạm tội bị bắt quả tang, chứng cứ và lai lịch đã rõ. Đồng thời, cần rà soát để thẩm quyền của các lực lượng này đồng bộ với dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Báo cáo thẩm tra cũng đề nghị giữ quy định thi tuyển đầu vào khi bổ nhiệm Điều tra viên. Theo Ủy ban, đây là chức danh tư pháp cần được đào tạo bài bản, có kinh nghiệm thực tiễn và phải qua cơ chế kiểm tra, sàng lọc trước khi trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được pháp luật quy định.

Về cơ chế phân công giữa Thủ trưởng và Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ Phó Thủ trưởng phụ trách lĩnh vực chủ yếu tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra hoạt động thuộc lĩnh vực được giao; việc thực hiện thẩm quyền tố tụng phải tuân theo quy định Bộ luật Tố tụng hình sự. Một số quyền như phân công, thay đổi Phó Thủ trưởng khác hoặc thay đổi, hủy bỏ quyết định tố tụng của Phó Thủ trưởng khác cần được xác định thuộc thẩm quyền của Thủ trưởng Cơ quan điều tra.

Đối với Điều tra viên trung cấp, cao cấp là Trưởng hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã, Ủy ban đề nghị giới hạn thẩm quyền theo loại tội phạm và địa bàn. Đồng thời, cần loại trừ thẩm quyền quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt đối với các chức danh này, bảo đảm phù hợp với vị trí, vai trò của Công an cấp xã và quy định của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). 

Chính phủ dự kiến dự án luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.