Từ "bóng ma" lạm phát đến bài toán nan giải tái thiết nền kinh tế của Venezuela

Vào cuối tuần qua, lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã thực hiện một cuộc đột kích táo bạo vào Caracas, bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro cùng vợ. Cả hai sau đó đã được đưa đến New York và đối mặt với hàng loạt cáo buộc nghiêm trọng, bao gồm âm mưu khủng bối ma túy và vận chuyển cocaine trái phép.

Ngay sau sự kiện này, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ bước đầu tiếp quản việc điều hành Venezuela. Phát biểu tại Mar-a-Lago, ông cho biết: "Chúng tôi sẽ điều hành đất nước này cho đến khi có thể thực hiện một cuộc chuyển giao an toàn và đúng đắn. Chúng ta không thể mạo hiểm để đất nước này rơi vào tay những kẻ không vì lợi ích của người dân Venezuela.".

Thách thức tiền tệ và bóng ma siêu lạm phát

Tuy nhiên, việc vực dậy Venezuela vấp phải những thách thức to lớn, đặc biệt là vấn đề cứu vãn đồng nội tệ Bolivar. Theo dữ liệu từ Trading Economics, đồng tiền này đã mất giá tới 469% chỉ trong 12 tháng qua.

Chia sẻ với Fox Business, ông Robert Wright, giáo sư thâm niên về lịch sử tại Đại học Austin (Texas), nhận định rằng giải pháp khả thi là sử dụng "hội đồng tiền tệ" (currency board) để neo giá trị đồng Bolivar vào đồng USD. Ông cho biết cơ chế này thường rất thành công trong việc ổn định tiền tệ.

Sự ổn định này, nếu đạt được, sẽ giảm thiểu đáng kể rủi ro tái diễn siêu lạm phát. Các nhà kinh tế lưu ý rằng vào tháng 2 năm 2019, tỷ lệ lạm phát tại đây từng đạt mức kỷ lục 344.509,5%, dù con số thực tế có thể còn cao hơn nhiều.

Sự sụp đổ của ngành dầu khí: Từ công nghiệp hóa đến chính trị hóa

Những vấn đề kinh tế của Venezuela không phải mới xuất hiện mà là kết quả của các chính sách kinh tế sai lầm kéo dài nhiều thập kỷ. Bước ngoặt đầu tiên là vào năm 1976, khi chính phủ quốc hữu hóa toàn bộ các công ty dầu khí (trước đó thuộc sở hữu của Mobil Oil, Exxon, Shell...) và đưa về dưới sự quản lý của tập đoàn nhà nước PDVSA. Tổng thống Trump đã chỉ trích gay gắt sự kiện này, ông cho rằng bước đi này đã "đánh cắp" ngành công nghiệp mà tài năng Mỹ đã dày công xây dựng.

Tình hình trở nên tồi tệ hơn dưới thời ông Hugo Chavez. Năm 2001, ông ban hành đạo luật cho phép chính phủ can thiệp trực tiếp vào doanh nghiệp tư nhân, chối bỏ kinh tế thị trường. Đỉnh điểm là vào năm 2002, sau một cuộc tổng đình công, chính quyền ông Chavez đã sa thải hơn 18.000 nhân viên kỹ thuật trình độ cao tại PDVSA. Theo chuyên gia kinh tế Pete Earle- Giám đốc kinh tế tại Viện Nghiên cứu Kinh tế Mỹ - kể từ đó, ngành dầu khí nước này "ngừng hoạt động theo hướng công nghiệp và chuyển sang hoạt động theo hướng chính trị".

Hậu quả là sản lượng dầu thô của PDVSA sụt giảm nghiêm trọng, từ mức đỉnh 3,5 triệu thùng/tháng (năm 1997) xuống chỉ còn 1,1 triệu thùng hiện nay, một phần do việc bổ nhiệm các nhân vật thân tín về chính trị thay vì các kỹ sư dầu khí lành nghề vào bộ máy quản lý.

Sự suy thoái kinh tế đã tàn phá đời sống người dân. Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc ước tính 15% dân số (khoảng 4 triệu người) đang cần hỗ trợ lương thực khẩn cấp.

Tình trạng thiếu lương thực bắt đầu từ năm 2016 khi các kệ siêu thị trống rỗng. Sự thiếu hụt lương thực chủ yếu là kết quả của các chính sách kinh tế sai lầm. "Thật là một bi kịch," ông Earle nói. Bên cạnh đó, dịch sốt rét cũng bùng phát trở lại tại 9 trong số 23 bang của đất nước. "Kết quả khả thi nhất sắp tới là ngăn chặn sự hỗn loạn và đảm bảo lương thực cũng như các dịch vụ thiết yếu được cung cấp đầy đủ," ông kết luận.