Từ lời ru đến âm nhạc dân gian: Bản sắc Việt tạo sức hút tại các đại nhạc hội

Những năm gần đây, văn hóa truyền thống hiện diện ngày càng rõ nét trên các sân khấu âm nhạc quy mô lớn. Từ dân ca, chầu văn, cải lương đến những câu chuyện truyền thuyết, phong tục và hình ảnh vùng miền, nhiều giá trị lâu đời đang được kể lại bằng bản phối, vũ đạo và ngôn ngữ trình diễn gần với khán giả trẻ.

Sự xuất hiện liên tục của những tiết mục mang bản sắc Việt trong các concert từ năm 2024 đến nay cho thấy đây không còn là một lựa chọn mang tính thời điểm. Qua từng chương trình, chất liệu truyền thống được thử nghiệm bằng những cách khác nhau, từng bước chuyển từ điểm nhấn riêng lẻ thành một phần có vị trí rõ ràng trong cấu trúc đại nhạc hội.

"Cội nguồn" và điểm nhấn văn hóa tại concert năm 2026

Tại hai đêm Concert Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai 2026 ở TP. Hồ Chí Minh, chương "Cội nguồn" tạo nên khoảng chuyển đáng chú ý giữa một chương trình có nhiều tiết mục sôi động và những bản tình ca giàu cảm xúc. Chuỗi ca khúc gồm Trên Đất Mình, Đại Khải Hoàn, Chim Sáo Ngày Xưa, Lý Ngựa Ô, Tích Tịch Tình Tang và Tiếng Ru Cội Nguồn được sắp xếp thành một hành trình hướng về quê hương, gia đình và ký ức cộng đồng.

Thay vì đưa các tiết mục văn hóa xuất hiện đơn lẻ, concert dành riêng một chương có chủ đề và đường dây tương đối rõ ràng. Cách xây dựng này giúp "Cội Nguồn" không đứng ngoài tổng thể mà trở thành một phần trong diễn biến cảm xúc, đưa khán giả từ không khí sôi động đến không gian lắng đọng hơn.

Các tác phẩm trong chương diễn tiếp cận văn hóa theo nhiều hướng. Trên Đất Mình và Đại Khải Hoàn mở rộng cảm xúc về quê hương, trong khi Chim Sáo Ngày Xưa cùng Lý Ngựa Ô đưa những giai điệu mang màu sắc vùng miền vào không gian sân khấu hiện đại.

Tích Tịch Tình Tang kết hợp nét văn hóa của đồng bào Tày với câu chuyện Thạch Sanh, sử dụng âm nhạc, vũ đạo và hình ảnh để tạo nên một cấu trúc trình diễn mới. Chất liệu dân gian được chuyển hóa để phù hợp với nhịp độ của concert nhưng vẫn giữ những dấu hiệu giúp khán giả nhận ra nguồn cảm hứng văn hóa phía sau tiết mục.

Khép lại chương diễn, Tiếng Ru Cội Nguồn quy tụ đội hình đông đảo nghệ sĩ trong một bản phối có quy mô. Khoảnh khắc các nghệ sĩ cùng nắm tay nhau sau tiết mục chuyển trọng tâm từ kỹ thuật sân khấu sang tinh thần cộng đồng, đồng thời hoàn thiện mạch cảm xúc về nguồn cội và sự kết nối giữa các thế hệ.

Một hành trình được nối dài qua nhiều sân khấu

Để có được một chương "Cội Nguồn" tương đối hoàn chỉnh trong năm 2026, việc đưa văn hóa truyền thống vào concert đã trải qua nhiều thử nghiệm trước đó. Chuỗi concert phát triển từ Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai mùa 2024 từng giới thiệu các tiết mục như Trống Cơm, Mẹ Yêu Con, Mưa Trên Phố Huế, Chiếc Khăn Piêu, Đào Liễu và Dạ Cổ Hoài Lang. 

Danh sách tác phẩm cho thấy một không gian văn hóa trải dài từ Bắc Bộ, Tây Bắc, miền Trung đến Nam Bộ. Nếu Trống Cơm sử dụng đàn bầu, kết hợp cùng đội hình biểu diễn và ngôn ngữ sân khấu đương đại, Mẹ Yêu Con tạo điểm lắng bằng câu chuyện tình mẫu tử. Mưa Trên Phố Huế, Chiếc Khăn Piêu và Dạ Cổ Hoài Lang lại gợi nhắc những vùng văn hóa khác nhau, giúp phần âm nhạc truyền thống có nhiều sắc thái thay vì chỉ được đại diện bởi một chất liệu duy nhất.

Các tiết mục này vẫn được trình bày theo quy mô của một đại nhạc hội, với bản phối mới, vũ đạo, thiết kế ánh sáng và sự tham gia của nhiều nghệ sĩ. Sức lan tỏa của Trống Cơm, Mẹ Yêu Con hay Chiếc Khăn Piêu cho thấy âm nhạc truyền thống có thể trở thành phần diễn được công chúng chờ đợi, thay vì chỉ đảm nhiệm vai trò bổ sung cho chương trình. 

Mạch sáng tạo tiếp tục xuất hiện tại Chị Đẹp Concert qua Phong Nữ x Cô Đôi Thượng Ngàn, Inh Lả Ơi, Giận Mà Thương, Tết "Gòy" Cưới "Luông" và Thư Pháp x Tôi Yêu. Bên cạnh âm nhạc vùng cao, dân ca miền Trung và chầu văn, chương trình còn khai thác phong tục cưới hỏi, sinh hoạt cộng đồng bằng hoạt cảnh, phục trang và vũ đạo. Những chất liệu khác nhau được trình diễn bởi dàn nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ, qua đó mở rộng cách khán giả tiếp nhận văn hóa trên sân khấu đại chúng. 

Đến V Concert - Rạng rỡ Việt Nam năm 2025, âm hưởng dân tộc tiếp tục được đặt trong một đại nhạc hội quy tụ nhiều dòng nhạc và 25.000 khán giả. Chương trình có Bắc Bling với Hòa Minzy, nghệ sĩ Xuân Hinh, Tuấn Cry cùng người dân làng Lạc Xá; Cô Sáu Sơn Trang mang màu sắc hát văn; liên khúc Lý Bắc Bộ - Đẩy Xe Bò và Bài Ca Đất Phương Nam của Phương Mỹ Chi. Các tiết mục Thị Màu, Bắc Kim Thang, Bóng Phù Hoa, Một Vòng Việt Nam cùng loạt ca khúc của Hoàng Thùy Linh như Kẻ Cắp Gặp Bà Già, Để Mị Nói Cho Mà Nghe, Bo Xì Bo và See Tình tiếp tục cho thấy khả năng kết hợp nhạc cụ, hình tượng văn hóa với âm nhạc đương đại. 

Từ tiết mục riêng lẻ đến một ngôn ngữ của concert

Những ví dụ trên không đại diện cho toàn bộ đời sống concert Việt Nam, nhưng cho thấy sự thay đổi trong cách sử dụng chất liệu truyền thống. Nếu ở giai đoạn đầu, một số ca khúc dân gian được làm mới để tạo điểm nhấn, những chương trình sau dần kết nối nhiều tiết mục thành nhóm nội dung hoặc một chương âm nhạc hoàn chỉnh.

Sự thay đổi này giúp văn hóa không còn xuất hiện như một lớp trang trí tách biệt. Các chất liệu truyền thống bắt đầu tham gia trực tiếp vào cách xây dựng câu chuyện, tổ chức tiết mục và điều tiết cảm xúc của khán giả trong toàn bộ concert.

Quá trình nối dài từ Trống Cơm, Mẹ Yêu Con, Phong Nữ x Cô Đôi Thượng Ngàn, Bắc Bling đến Tích Tịch Tình Tang và Tiếng Ru Cội Nguồn cũng cho thấy nhiều hướng tiếp cận khác nhau. Có tiết mục làm mới một làn điệu quen thuộc, có phần trình diễn khai thác nhân vật dân gian, trong khi những tác phẩm khác sử dụng phong tục, tín ngưỡng hoặc ký ức gia đình làm điểm tựa.

Chất liệu văn hóa qua đó trở thành một nguồn tài nguyên sáng tạo, cung cấp không chỉ giai điệu mà còn cả câu chuyện, hình tượng, phục trang và chuyển động sân khấu. Đây cũng là yếu tố giúp concert trong nước tạo dấu ấn riêng trong bối cảnh công chúng ngày càng có nhiều lựa chọn giải trí.

Công nghệ sân khấu, cách tổ chức hoặc cấu trúc trình diễn có thể tham khảo từ những mô hình quốc tế. Tuy nhiên, những câu chuyện gắn với lịch sử, vùng đất và ký ức cộng đồng là nguồn chất liệu đặc trưng mà nghệ sĩ Việt Nam có thể sử dụng để tạo nên căn tính riêng cho sản phẩm.

Đưa văn hóa đến gần người trẻ bằng trải nghiệm

Cách công chúng trẻ tiếp cận văn hóa đã có nhiều thay đổi. Bên cạnh sách vở, bảo tàng, lễ hội hoặc những chương trình nghệ thuật chuyên biệt, một ca khúc, đoạn video ngắn hay màn trình diễn tại concert cũng có thể trở thành điểm chạm đầu tiên với một làn điệu và câu chuyện dân gian.

Trong không gian biểu diễn trực tiếp, khán giả không chỉ quan sát mà còn tham gia bằng việc hòa giọng, tương tác và chia sẻ cảm xúc với hàng nghìn người. Khi chất liệu truyền thống được thể hiện bởi những nghệ sĩ đang có sức ảnh hưởng, chúng có thêm cơ hội được tiếp nhận như một phần tự nhiên của đời sống giải trí.

Vòng đời của tiết mục cũng không kết thúc khi concert khép lại. Những đoạn trình diễn được chia sẻ trên mạng xã hội có thể tiếp cận lượng khán giả rộng hơn, tạo ra các cuộc thảo luận và trở thành điểm khởi đầu để người xem tìm hiểu về bài hát gốc, nhân vật dân gian hoặc vùng văn hóa được nhắc đến.

Trong bối cảnh các sản phẩm giải trí quốc tế hiện diện thường xuyên, việc đưa chất liệu Việt Nam vào hình thức quen thuộc giúp người trẻ có thêm lựa chọn gần gũi với bản sắc của mình. Văn hóa truyền thống khi ấy không xuất hiện như một nội dung mang tính giáo huấn mà trở thành một trải nghiệm có tính giải trí, cảm xúc và cộng đồng.

Dù vậy, một tiết mục sân khấu chưa thể cung cấp đầy đủ kiến thức về văn hóa. Giá trị trước hết nằm ở khả năng tạo ra sự chú ý, khơi gợi cảm xúc và khiến khán giả chủ động muốn tìm hiểu sâu hơn về những gì họ vừa được nghe, được xem.

Làm mới cần đi cùng sự tôn trọng nguyên bản

Việc văn hóa truyền thống xuất hiện thường xuyên hơn tại concert là tín hiệu tích cực, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về tính chính xác và thái độ tôn trọng đối với chủ thể văn hóa. Mỗi làn điệu, biểu tượng hay câu chuyện dân gian đều gắn với một vùng đất, bối cảnh lịch sử và cộng đồng cụ thể.

Nếu chỉ lựa chọn những yếu tố dễ nhận diện về hình ảnh mà bỏ qua ý nghĩa bên trong, bản sắc có thể bị thu hẹp thành một lớp trang trí. Ngược lại, khi được nghiên cứu nghiêm túc, chất liệu truyền thống có thể được làm mới bằng bản phối, vũ đạo và công nghệ mà vẫn duy trì tinh thần cốt lõi.

Vai trò của sân khấu giải trí cũng cần được nhìn nhận đúng mức. Concert không thể thay thế hoạt động nghiên cứu, trao truyền và bảo tồn chuyên môn, nhưng có khả năng mở thêm cánh cửa để công chúng nhận biết, quan tâm và hình thành nhu cầu tiếp cận văn hóa.

Từ các tiết mục từng tạo dấu ấn trong concert năm 2024, những thử nghiệm tại Chị Đẹp Concert, không gian âm nhạc đa dạng của V Concert - Rạng rỡ Việt Nam đến chương "Cội Nguồn" năm 2026, văn hóa truyền thống đã trải qua một hành trình được nối dài bằng nhiều cách thể hiện. Mỗi sân khấu là một ví dụ cho quá trình rộng hơn, trong đó những giá trị cũ tiếp tục được kể lại bằng ngôn ngữ của hiện tại.

Khi sáng tạo được đặt trên nền tảng tìm hiểu và tôn trọng nguyên bản, âm nhạc truyền thống không chỉ được nhắc lại như một ký ức. Những giá trị ấy có thể bước vào trải nghiệm, sự quan tâm và đời sống tinh thần của thế hệ khán giả hôm nay, qua đó tiếp tục được nhận diện, trao truyền và phát huy trong tương lai.