Từ ngày hội đến sinh kế của đồng bào các dân tộc Sơn La

Khi ngày hội mở rộng không gian kinh tế

Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026 diễn ra từ ngày 27/8 đến ngày 5/9, lần đầu tiên được tổ chức với quy mô cấp tỉnh. Khởi nguồn từ Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông, sự kiện dần phát triển thành Ngày hội Văn hóa các dân tộc, sau đó được mở rộng thành chuỗi hoạt động kết nối văn hóa, thể thao, du lịch và thương mại.

Trong khuôn khổ sự kiện, 13 xã, phường tham gia Hội thi Trại văn hóa - du lịch, giới thiệu những nét văn hóa tiêu biểu của đồng bào Mông, Dao, Thái, Mường, Xinh Mun. Mỗi gian trại tái hiện một không gian riêng, từ kiến trúc, trang phục, tín ngưỡng, nếp sinh hoạt đến lễ hội, nghề thủ công và nghệ thuật dân gian.

Bên cạnh các giá trị văn hóa, sản phẩm OCOP, nông sản và sản phẩm du lịch đặc trưng của từng địa phương được giới thiệu trực tiếp đến người dân, du khách. Cách tổ chức này giúp không gian trại văn hóa không chỉ là nơi trình diễn, mà còn trở thành điểm quảng bá, kết nối sản phẩm địa phương với thị trường.

Người dân và du khách được trải nghiệm dệt thổ cẩm, làm gốm, múa xòe, nhảy sạp cùng nhiều hoạt động sinh hoạt cộng đồng. Chị Phạm Thị Hương, phường Thảo Nguyên, chia sẻ: Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu là dịp để người dân giới thiệu bản sắc văn hóa, nông sản và các sản phẩm đặc trưng đến du khách. Bà con rất phấn khởi khi ngày hội thu hút đông người tham gia, tạo thêm cơ hội quảng bá sản phẩm, phát triển dịch vụ và nâng cao thu nhập.

Đến với Tuần Văn hóa - Du lịch Mộc Châu năm 2026, xã Chiềng Sơn giới thiệu chủ đề "Sắc thái dưới chân đỉnh Pha Luông". Không gian trưng bày đưa du khách đến gần hơn với cảnh quan, đời sống cộng đồng, sản vật và những nét văn hóa đặc trưng của vùng đất biên giới.

Bà Lường Phương Thảo, Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp xã Chiềng Sơn, chia sẻ: "Chúng tôi mong muốn du khách biết đến Chiềng Sơn dưới một góc nhìn khác, giàu bản sắc văn hóa dân tộc và có nhiều điểm du lịch đặc sắc. Qua đó, chúng tôi muốn truyền tải thông điệp: Hãy đến Chiềng Sơn, trải nghiệm và cảm nhận tiềm năng du lịch đang được đánh thức".

Nếu Chiềng Sơn mang đến những sắc thái văn hóa dưới chân đỉnh Pha Luông, phường Thảo Nguyên giới thiệu không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào Mông với chủ đề "Bản sắc hội tụ - Kết nối tương lai". Các trò chơi, môn thể thao dân gian như ném pao, đánh tu lu gợi lên không khí vui tươi của ngày hội vùng cao.

Không gian trưng bày còn tái hiện đời sống, tín ngưỡng, hoạt động sản xuất nông nghiệp và giới thiệu các công cụ lao động truyền thống. Những sản phẩm nông nghiệp đặc trưng được bài trí phong phú, giúp du khách hiểu hơn về đời sống vật chất, tinh thần và những giá trị được đồng bào Mông gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Bà Phạm Tú Uyên, Phó Chủ tịch UBND phường Thảo Nguyên, cho biết: "Qua không gian văn hóa dân tộc Mông, chúng tôi mong muốn giới thiệu đến du khách những nét văn hóa đặc sắc, từ đời sống tâm linh, lao động sản xuất đến các sản phẩm OCOP; góp phần gìn giữ bản sắc, xây dựng thương hiệu và đưa sản phẩm đặc trưng của Thảo Nguyên ngày càng vươn xa".

Không gian kinh tế từ ngày hội còn được mở rộng tới các phiên chợ vùng cao. Tại xã biên giới Lóng Sập, phiên chợ có hơn 200 gian hàng, bày bán trang phục thổ cẩm, nông sản, đồ gia dụng và ẩm thực dân tộc. Cùng với các hoạt động văn nghệ, thể thao và 7 gian trại văn hóa của các bản, phiên chợ thu hút hàng nghìn người dân, du khách hai bên biên giới đến tham quan, mua sắm và trải nghiệm.

Phiên chợ vùng cao tại Cửa khẩu quốc tế Lóng Sập, Hội chợ triển lãm hàng nông, lâm, thủy sản cùng các hoạt động văn hóa, thể thao cũng cung cấp thông tin thực tế để doanh nghiệp khảo sát, xây dựng tour, tuyến và sản phẩm du lịch mới.

Biến giá trị văn hóa thành sinh kế

Tại Khu du lịch Mộc Châu Island, Cầu kính Bạch Long cùng các hoạt động trải nghiệm, thể thao mạo hiểm và không gian văn hóa vùng cao tạo thêm lựa chọn cho du khách. Việc hình thành các tổ hợp vui chơi, tham quan góp phần kéo dài thời gian lưu trú, đồng thời mở rộng nhu cầu sử dụng dịch vụ ăn uống, vận chuyển, lưu trú và mua sắm sản phẩm địa phương.

Từ những điểm du lịch có quy mô lớn, dòng khách tiếp tục được kết nối với các bản du lịch cộng đồng. Tại đây, nghề vẽ sáp ong trên vải và làm giấy thủ công của người Mông được tổ chức thành các chương trình trải nghiệm. Du khách có thể trực tiếp tìm hiểu cách tạo hoa văn bằng sáp ong, se lanh, dệt vải hoặc tham gia các công đoạn làm giấy truyền thống.

Anh Đăng Vương, du khách tham gia hoạt động trải nghiệm, chia sẻ: "Tôi rất ấn tượng khi được trực tiếp xem vẽ sáp ong trên vải và tìm hiểu cách làm giấy truyền thống của đồng bào Mông. Đây là trải nghiệm thú vị, giúp tôi hiểu hơn sự khéo léo, công phu của người dân trong việc gìn giữ nghề truyền thống. Nếu có dịp, tôi sẽ trở lại cùng gia đình để tiếp tục khám phá văn hóa và trải nghiệm thêm các sản phẩm du lịch tại địa phương".

Các hoạt động du lịch tạo thêm việc làm cho người dân trong thời gian nông nhàn, đồng thời góp phần duy trì nghề rèn, se lanh, dệt vải, thêu váy, vẽ sáp ong và làm giấy. Những sản phẩm thủ công cũng được phát triển thành đồ lưu niệm, giúp giá trị của nghề truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.

Hiệu quả từ việc kết nối văn hóa với du lịch được thể hiện qua lượng khách đến Sơn La trong kỳ nghỉ lễ Quốc khánh 2/9. Trong 5 ngày nghỉ, toàn tỉnh đón gần 385.000 lượt khách, trong đó có 3.760 lượt khách quốc tế. Tổng lượt khách lưu trú đạt 67.400 lượt; công suất sử dụng buồng, phòng trung bình đạt 80%. Tổng thu từ du lịch ước đạt 304 tỷ đồng.

Cùng với chuỗi sự kiện tại Mộc Châu, nhiều địa phương tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch như Ngày hội Văn hóa các dân tộc xã Tân Yên, Chợ phiên bản Dọi, Ngày hội Sắc màu Vân Hồ, Lễ hội Tết Độc lập trên quê hương vợ chồng A Phủ. Các điểm du lịch tại Mộc Châu, Tà Xùa, Quỳnh Nhai, Phù Yên và Lóng Sập duy trì hoạt động, phục vụ nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng và trải nghiệm.

Ngày 30/6/2026, UBND tỉnh Sơn La ban hành Quyết định số 1593/QĐ-UBND về Kế hoạch triển khai Đề án phát triển du lịch cộng đồng giai đoạn 2026 - 2030. Đề án hướng tới phát huy tài nguyên thiên nhiên, văn hóa, bảo tồn bản sắc và đa dạng hóa ngành nghề cho cộng đồng dân cư tại chỗ.

Việc đưa lễ hội, chợ phiên, nghề thủ công, ẩm thực và sinh hoạt cộng đồng vào hoạt động du lịch đang mở thêm cơ hội tiêu thụ nông sản, sản phẩm thủ công và phát triển dịch vụ. Từ không gian ngày hội, những giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc Sơn La được quảng bá rộng rãi hơn, đồng thời từng bước chuyển thành việc làm, thu nhập và sinh kế ngay tại địa phương.