Từng bước hình thành chuỗi cung ứng và hạ tầng nhiên liệu hàng không bền vững tại Việt Nam

Trong chiến lược hướng tới phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO), việc hình thành chuỗi cung ứng nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) nội địa được xác định là mắt xích có tính chất sống còn. Nếu không chủ động được nguồn nguyên liệu, công nghệ chế biến và hạ tầng tra nạp trong nước, ngành hàng không Việt Nam sẽ phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu đắt đỏ, gây rủi ro cho an ninh năng lượng.

Nhận thức rõ tầm quan trọng này, Cục Hàng không Việt Nam đang phối hợp cùng ICAO triển khai Dự án Nghiên cứu khả thi thuộc Chương trình Hỗ trợ, Đào tạo và Xây dựng năng lực về SAF (ACT-SAF). Trọng tâm của dự án là tiến hành khảo sát, đánh giá kỹ lưỡng các nguồn nguyên liệu thô tiềm năng sẵn có tại Việt Nam như sinh khối nông nghiệp, phế phụ phẩm, rác thải đô thị và đặc biệt là dầu ăn đã qua sử dụng (UCO). Trên cơ sở đó, các cơ quan chức năng sẽ lựa chọn những lộ trình chuyển đổi công nghệ phù hợp—từ phương án phối trộn, đồng xử lý ngắn hạn đến các công nghệ dài hạn như HEFA, ATJ và e-SAF—nhằm xây dựng mô hình chuỗi cung ứng tối ưu cho thị trường trong nước.

Thực tế cho thấy, các tập đoàn năng lượng trụ cột tại Việt Nam đã chủ động đặt những viên gạch đầu tiên cho chuỗi sản xuất nội địa. Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (Petrovietnam) đã giao Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) nghiên cứu cơ hội đầu tư sản xuất SAF theo công nghệ HEFA. Song song đó, Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) phối hợp với Viện Dầu khí Việt Nam (VPI) đẩy mạnh nghiên cứu nguồn nguyên liệu UCO và các dạng sinh khối. Ở khâu thu gom nguyên liệu đầu vào, PVOILTrans đã tích lũy kinh nghiệm trong thu gom UCO và tiếp cận Hệ thống chứng nhận tính bền vững ISCC EU. Về mặt thử nghiệm kỹ thuật, BSR đã phối trộn thành công và xuất bán lô nhiên liệu chứa 5% SAF kết hợp giữa SAF nhập khẩu và Jet A-1 sản xuất trong nước.

Sự bứt phá rõ nét nhất ở khâu pha chế và thương mại hóa thuộc về Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex). Công ty cổ phần Nhiên liệu bay Petrolimex (Petrolimex Aviation) đã nhập khẩu SBC—hợp chất hydrocarbon sinh học tái tạo—để thực hiện pha chế và cung ứng thành công 1.200 m³ SAF đầu tiên tại Tổng kho Xăng dầu Nhà Bè cho các chuyến bay thương mại của Vietjet.

Khẳng định bước tiến chiến lược này, ông Phạm Văn Thanh – Chủ tịch Hội đồng quản trị Petrolimex nhấn mạnh: "Petrolimex chủ động đầu tư, nghiên cứu, làm chủ công nghệ pha chế SAF tại Tổng kho Xăng dầu Nhà Bè, đồng thời là đơn vị đầu tiên tại Việt Nam nhập khẩu SBC - hydrocarbon được tổng hợp từ nguyên liệu có nguồn gốc sinh học/tái tạo dùng để sản xuất SAF. Thành công này thể hiện cam kết mạnh mẽ của Tập đoàn trong hành trình chuyển đổi xanh, đồng hành cùng Chính phủ, các hãng hàng không và toàn xã hội hướng tới phát triển bền vững".

Bên cạnh năng lực sản xuất và pha chế, hạ tầng cung ứng tại các cảng hàng không là mắt xích kỹ thuật bắt buộc phải hoàn thiện. Hiện nay, hoạt động tra nạp SAF đã được triển khai an toàn tại Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất. Tại Cảng hàng không quốc tế Nội Bài, Công ty cổ phần Dịch vụ nhiên liệu hàng không Nội Bài (NAFSC) bước đầu đánh giá hệ thống bể chứa, đường ống bơm rót hiện hữu cơ bản có khả năng đáp ứng cho việc tiếp nhận Jet A-1 pha SAF. Tuy nhiên, để chính thức đưa vào vận hành quy mô lớn, các đơn vị kỹ thuật đang tiếp tục kiểm tra khắt khe tính tương thích của đường ống, thiết bị tra nạp, cũng như rà soát quy trình kiểm soát chất lượng, thử nghiệm và truy xuất nguồn gốc nhiên liệu.

Ở tầm vóc quốc tế, việc đồng bộ tiêu chuẩn chứng nhận đóng vai trò then chốt đối với các hãng bay khai thác đường bay xuyên biên giới. Tại cuộc họp Ủy ban hỗn hợp lâm thời về Hiệp định Vận tải hàng không ASEAN – EU (tháng 9/2025 tại Bangkok), Việt Nam cùng các nước ASEAN đã kiến nghị EU chấp thuận cơ chế công nhận đồng thời SAF theo cả hai tiêu chuẩn RefuelEU và CORSIA. Phía EU đã ghi nhận kiến nghị này và đang phối hợp với các tổ chức chứng nhận toàn cầu để tháo gỡ vướng mắc.

Việc đồng thời hoàn thiện thể chế, nghiên cứu nguồn nguyên liệu, chuẩn bị hạ tầng, phát triển năng lực sản xuất và tăng cường hợp tác quốc tế được xem là những bước đi cần thiết để từng bước hình thành hệ sinh thái nhiên liệu hàng không bền vững tại Việt Nam. Qua đó, ngành hàng không có thêm cơ sở thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính.

Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam Uông Việt Dũng

Nói về tầm nhìn phát triển hệ sinh thái năng lượng xanh hàng không tại Việt Nam, ông Uông Việt Dũng – Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam nhấn mạnh: "Việc đồng thời hoàn thiện thể chế, nghiên cứu nguồn nguyên liệu, chuẩn bị hạ tầng, phát triển năng lực sản xuất và tăng cường hợp tác quốc tế được xem là những bước đi cần thiết để từng bước hình thành hệ sinh thái nhiên liệu hàng không bền vững tại Việt Nam. Qua đó, ngành hàng không có thêm cơ sở thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, đáp ứng các yêu cầu quốc tế về môi trường và đóng góp vào mục tiêu phát thải ròng bằng '0' vào năm 2050".

Có thể thấy, dù các kết quả bước đầu trong sản xuất, phối trộn và tra nạp SAF là rất đáng ghi nhận, Cục Hàng không Việt Nam nhìn nhận khách quan rằng những hoạt động này vẫn chưa tạo thành một chuỗi cung ứng SAF hoàn chỉnh ở quy mô quốc gia. Việc chuyển đổi từ các mô hình thử nghiệm đơn lẻ sang hệ sinh thái đồng bộ sẽ đòi hỏi sự phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa quản lý nhà nước, các tập đoàn năng lượng, đơn vị hạ tầng sân bay và các hãng hàng không trong thời gian tới.