"Tuổi sức khỏe" trên smartwatch có thực sự chính xác?

Apple đang chuẩn bị tích hợp tính năng Health Age cho Apple Watch. Tính năng này sử dụng dữ liệu về sức khỏe và mức độ vận động nhằm ước tính tình trạng thể chất của người dùng dưới dạng một "độ tuổi" nhất định.

Thực tế, đây không phải là một ý tưởng mới. Các hãng như Whoop cung cấp Whoop Age, Oura có Cardiovascular Age, Garmin đưa ra Fitness Age, còn Withings sử dụng các chỉ số như Heart Age và Vascular Age (độ tuổi của tim - mạch). Một số thiết bị khác thậm chí còn khai thác dữ liệu từ khuôn mặt hoặc giấc ngủ để tạo ra những chỉ số tương tự.

Các nhà khoa học cho rằng những con số này không nên được hiểu là "tuổi thật" của cơ thể. Theo Russell Bowler, bác sĩ kiêm tiến sĩ tại Cleveland Clinic, các mô hình tuổi sinh học thực chất là những mô hình thống kê, dùng nhiều dữ liệu để ước tính một người đang ở đâu trên quá trình lão hóa. Chúng không trực tiếp đo một "tuổi sinh học" duy nhất.

Với thiết bị theo dõi sức khỏe dạng vòng đeo tay, vấn đề còn rõ hơn. Các thiết bị này chủ yếu sử dụng các dữ liệu gián tiếp như nhịp tim, giấc ngủ, mức độ vận động hoặc nhịp tim biến thiên để đưa ra ước tính. Những dữ liệu này có thể phản ánh một khía cạnh của sức khỏe, nhưng không thể đại diện cho toàn bộ cơ thể.

Chính vì mỗi thiết bị sử dụng dữ liệu và mô hình khác nhau, cùng một người có thể nhận được những kết quả rất khác nhau. Trong thử nghiệm của Victoria Song (The Verge), Whoop ước tính cô 42 tuổi, Garmin đưa ra Fitness Age 36,5 tuổi, trong khi Oura đo tuổi tim mạch của cô trẻ hơn tuổi thật từ 1,5 đến 7 năm. Withings lại cho kết quả tuổi mạch máu cao hơn tuổi thật một năm.

Sự chênh lệch này không có nghĩa một thiết bị nhất định "đúng" còn thiết bị khác "sai". Nó cho thấy mỗi hãng đang dùng một cách khác nhau để diễn giải dữ liệu sức khỏe. Các chuyên gia vì vậy khuyến cáo người dùng nên xem những chỉ số này như thông tin tham khảo về xu hướng sức khỏe và lối sống, thay vì coi đó là kết luận y khoa.

Các nhà sản xuất thiết bị đeo có thể sử dụng những chỉ số này như một công cụ giúp người dùng xem xét lại thói quen sinh hoạt hằng ngày. Nếu một cá nhân ít vận động, thiếu ngủ hoặc duy trì chế độ tập luyện chưa hợp lý, kết quả đó có thể đóng vai trò như một tín hiệu nhắc nhở cần thay đổi.

Trong trường hợp của Victoria Song, Whoop đánh giá tuổi sức khỏe của cô dựa đáng kể trên mức độ tập luyện sức mạnh. Theo đó, nếu muốn cải thiện điểm số, cô có thể gia tăng số buổi tập tạ.

Vấn đề nằm ở chỗ việc tăng cường rèn luyện sức mạnh có thể thực sự mang lại lợi ích cho sức khỏe. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc chỉ số "tuổi sức khỏe" của Whoop là chính xác tuyệt đối. Nó chủ yếu phản ánh những yếu tố mà thuật toán của Whoop lựa chọn ưu tiên.

Một vấn đề khác liên quan đến cách người dùng tiếp nhận các con số này. Nếu thiết bị cho thấy người dùng trẻ hơn tuổi thật, kết quả đó rất dễ bị xem như một thành tích đáng tự hào. Ngược lại, nếu chỉ số cao hơn tuổi thực, người dùng có thể phát sinh lo ngại, ngay cả khi cơ thể chưa chắc đang gặp vấn đề rõ rệt.

Apple thậm chí còn hình dung Health Age như một chỉ số có thể được chia sẻ với bạn bè. Điều này khiến "tuổi sức khỏe" dễ bị biến thành một dạng điểm số cá nhân. Thiết bị đeo có khả năng theo dõi vận động, giấc ngủ, nhịp tim và nhiều loại dữ liệu khác. Tuy nhiên, sức khỏe của một con người còn chịu tác động từ yếu tố di truyền, bệnh nền và nhiều biến số khác mà đồng hồ không thể đo lường đầy đủ.

Một người có thể sở hữu những chỉ số rất tích cực trên smartwatch nhưng kết quả khám sức khỏe lại cho thấy cholesterol ở mức cao. Ngược lại, cũng có trường hợp thiết bị đánh giá một người "già" hơn tuổi thật, trong khi các chỉ số y khoa thực tế lại khả quan hơn.

Victoria Song cũng nêu ra chính trải nghiệm của mình. Có giai đoạn các thiết bị đeo đánh giá cô đang tập luyện rất hiệu quả, nhưng việc tập quá mức lại dẫn đến chấn thương. Về sau, khi cô giảm cường độ vận động và mất đi một phần khối cơ, các kết quả xét nghiệm sức khỏe lại được cải thiện đáng kể. Apple và các hãng công nghệ đang thương mại hóa một cách nhìn giản lược về sức khỏe

Thay vì phải theo dõi một loạt chỉ số phức tạp, người dùng chỉ cần nhìn vào một con số để biết thiết bị đang đánh giá tình trạng của mình ra sao. Các công ty có thể tiếp tục hoàn thiện thuật toán và bổ sung thêm dữ liệu đầu vào. Dẫu vậy, điều đó không làm thay đổi một thực tế cơ bản: tuổi sức khỏe trên smartwatch vẫn là sản phẩm của một hệ thống tính toán do doanh nghiệp xây dựng theo tiêu chí riêng.

Vì vậy, người dùng có thể xem những con số này như một lời nhắc nhằm ngủ đủ, tập luyện hợp lý và duy trì lối sống lành mạnh. Nhưng chúng không nên được coi là kết luận cuối cùng về tình trạng sức khỏe.